پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

گدایی دولت با رمز یک‌بارمصرف؛ صف‌های ناکارآمدی مقابل پمپ‌بنزین‌ها

برای خرید بنزین آزاد، ابتدا کارت بانکی بکشید، هزینه استعلام بدهید، منتظر احراز هویت بمانید، رسید بگیرید و رمز یک‌بارمصرف چاپ‌شده روی آن را در دستگاه سوخت وارد کنید. پس از پشت‌سرگذاشتن این مراحل، اجازه دارید حداکثر ۲۵ لیتر بنزین بزنید.

طرحی که با عنوان مدیریت مصرف و مقابله با قاچاق آغاز شده، پیش از آنکه اثرش بر مصرف بنزین مشخص شود، یک هزینه تازه و چند مرحله اضافی به سوخت‌گیری مردم افزوده است.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، در طرح آزمایشی شناسه‌دارکردن کارت‌های آزاد جایگاه، کد ملی صاحب کارت بانکی از سامانه مانا استعلام می‌شود. هزینه این استعلام را شبکه بانکی دریافت می‌کند و رمز یک‌بارمصرف کارت جایگاه نیز روی رسید چاپ می‌شود.

مسئله فقط رقم کارمزد نیست. دولت استفاده از کارت جایگاه را به سامانه‌ای اجباری وابسته کرده و شبکه بانکی نیز هزینه اجرای آن را از راننده می‌گیرد. مردم باید پول بدهند تا اجازه پیدا کنند بنزین آزاد را با نرخ تعیین‌شده دولت بخرند.

این همان گدایی دولتی در ابعاد کوچک است؛ دریافت کارمزد کنار هر نازل از مردمی که راه دیگری برای استفاده از کارت جایگاه ندارند.

پول بدهید تا اجازه سوخت‌گیری بگیرید

دریافت هزینه استعلام فقط آغاز ماجراست. راننده پس از پرداخت باید منتظر پاسخ سامانه بماند، رسید بگیرد، رمز را پیدا کند و دوباره سراغ دستگاه سوخت برود.

اگر شبکه قطع شود، استعلام خطا بدهد، کاغذ دستگاه تمام شود یا راننده با مراحل کار آشنا نباشد، نازل تا رفع مشکل معطل می‌ماند. چند دقیقه توقف برای یک خودرو شاید ناچیز باشد، اما تکرار همین زمان میان ده‌ها خودرو می‌تواند صف جایگاه را طولانی کند.

برای وقت مردم، سوخت مصرف‌شده در صف و فشاری که به کارکنان جایگاه وارد می‌شود، حسابی باز نشده است. راننده هم هزینه استعلام را می‌پردازد و هم بهای اجرای یک سامانه پیچیده را با وقت خود می‌دهد.

یک رمز تازه و صفی که بلندتر می‌شود

این معطلی زمانی عجیب‌تر می‌شود که سقف هر بار سوخت‌گیری با کارت جایگاه نیز ۲۵ لیتر باشد. راننده‌ای که به بنزین بیشتری نیاز دارد، مصرف خود را حذف نمی‌کند؛ دوباره به جایگاه مراجعه می‌کند و همان مراحل را از ابتدا انجام می‌دهد.

ممکن است بنزین کمتری مصرف نشود، اما تعداد مراجعه، تراکنش، استعلام و صف افزایش پیدا کند. اگر قرار است چنین هزینه‌ای به مردم تحمیل شود، دولت باید نشان دهد این فرایند دقیقاً چه مقدار از مصرف خارج از شبکه را کاهش می‌دهد.

توجیه طرح، مقابله با سوءاستفاده از کارت‌های آزاد و قاچاق سوخت است؛ اما همین پاسخ یک پرسش مهم‌تر را پیش می‌کشد.

قاچاقچی کجاست و چرا راننده احراز هویت می‌شود؟

هنوز مشخص نیست چه میزان از قاچاق یا خروج بنزین از شبکه رسمی، با سوخت‌گیری عادی مردم از کارت جایگاه انجام می‌شود. عددی نیز منتشر نشده است که نشان دهد پرداخت هزینه استعلام و دریافت رمز یک‌بارمصرف تا چه اندازه این تخلف را مهار خواهد کرد.

اگر مسئله قاچاق سازمان‌یافته است، باید شبکه توزیع، مصرف‌های غیرعادی و جابه‌جایی عمده سوخت کنترل شود. احراز هویت رانندگان شاید جمع‌آوری اطلاعات را برای دولت ساده‌تر کند، اما به‌تنهایی مسیر قاچاق را نمی‌بندد.

در این سازوکار، محل اصلی قاچاق هنوز روشن نشده است، اما راننده عادی باید هویت خود را ثابت کند، هزینه بدهد و منتظر صدور رمز بماند. دولت به‌جای تمرکز بر نقطه اصلی تخلف، همه مصرف‌کنندگان کارت جایگاه را وارد یک فرایند کنترلی کرده است.

ریشه مشکل نیز بسیار دورتر از کارت بانکی و رمز یک‌بارمصرف قرار دارد.

صورت‌حساب ناکارآمدی باز هم به مردم رسید

ناترازی بنزین پشت دستگاه کارت‌خوان به وجود نیامده است که با چاپ رمز روی رسید برطرف شود. خودروهای پرمصرف، ناوگان فرسوده، حمل‌ونقل عمومی ضعیف و سال‌ها حمایت از بازاری انحصاری، مصرف امروز را ساخته‌اند.

دولت با تعرفه و محدودیت واردات، دسترسی مردم به خودروهای کم‌مصرف را دشوار کرده و از خودروسازانی حمایت کرده است که بخش بزرگی از بازار را بدون رقابت جدی در اختیار دارند. اتوبوس، مترو و قطار حومه‌ای نیز آن‌قدر توسعه پیدا نکرده‌اند که بسیاری از مردم بتوانند خودروی شخصی را کنار بگذارند.

شهروند ابتدا هزینه انحصار را هنگام خرید خودرو می‌پردازد، سپس هزینه مصرف بالای همان خودرو را در جایگاه می‌دهد و حالا باید برای استعلام هویت خود نیز پول پرداخت کند. هر بار که سیاست‌های کلان به بن‌بست می‌رسند، صورت‌حساب از مسیری تازه به مردم برمی‌گردد.

اصلاح صنعت خودرو، توسعه حمل‌ونقل عمومی و بستن مسیرهای اصلی قاچاق دشوار است. دریافت کارمزد از راننده و پیچیده‌کردن سوخت‌گیری آسان‌تر است. به همین دلیل، نازل بنزین بار دیگر به آخرین ایستگاه انتقال هزینه ناکارآمدی تبدیل شده است.

این طرح شاید اطلاعات بیشتری از مصرف خانوارها جمع کند، اما تا زمانی که اثر آن بر قاچاق و مصرف با عدد روشن نشود، مردم فقط هزینه استعلام، رمز تازه و صف طولانی‌تر را خواهند دید.

رمز کارت جایگاه تغییر کرده است، اما رمز ناکارآمدی همان قبلی مانده است؛ دولت مسئله را حل نمی‌کند، هزینه آن را از مردم می‌گیرد.