پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

ترامپ از کوبنده‌ترین تحریم‌ها گفت؛ خداحافظی با خودروهای چینی و وارداتی در بازار ایران؟

ترامپ از تحریم‌های اقتصادی سخت‌تر علیه ایران خبر داده است؛ فشاری که می‌تواند واردات خودرو، مونتاژ محصولات چینی، تأمین قطعه و قیمت خودرو در بازار ایران را تحت تأثیر قرار دهد.

دونالد ترامپ بامداد روز ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ از آغاز دور تازه‌ای از فشار اقتصادی علیه ایران سخن گفت؛ فشاری که بنا بر ادعای او قرار نیست به شرکت‌ها و نهادهای ایرانی محدود بماند و کشورهای ثالث، بانک‌ها، صرافی‌ها، شرکت‌های واسطه و مسیرهای تجاری ایران را نیز هدف خواهد گرفت. اگر این تهدید به تحریم‌های اجرایی گسترده تبدیل شود، صنعت خودرو یکی از بخش‌هایی است که می‌تواند خیلی زود اثر آن را احساس کند؛ صنعتی که اکنون بخش بزرگی از واردات خودرو، مونتاژ و حتی زنجیره تأمین قطعاتش به چین گره خورده است.

ترامپ در پیام خود نوشت: «هیچ‌کس به اندازه من به جمهوری اسلامی فرصت بزرگی برای رسیدن به توافق نداد» و پس از آن اعلام کرد آمریکا «کوبنده‌ترین عملیات اقتصادی که تاکنون علیه یک کشور انجام شده» را آغاز خواهد کرد.

او بخش مهم‌تری از تهدید خود را متوجه کشورها و شرکت‌هایی کرد که به ایران برای ادامه تجارت کمک می‌کنند و نوشت هر کشوری که اجازه دهد مؤسسات مالی، کسب‌وکارها، فرودگاه‌ها یا نهادهای دولتی‌اش «هر نوع راه نجاتی» در اختیار ایران قرار دهند، با «پیامدهای اقتصادی عظیم» مواجه خواهد شد. ترامپ سپس مشخصاً از «قاچاق نفت، خطوط سوآپ، انتقال پول نقد، صرافی‌ها، ثبت کشتی و شرکت‌های پوششی» نام برد و گفت همه این مسیرها باید متوقف شوند. او این برنامه را یک «روز دی اقتصادی» توصیف کرده است.

پای چین در میان است

مشکل برای ایران از جایی جدی‌تر می‌شود که چین امروز یکی از مهم‌ترین شرکای اقتصادی کشور است. در بخش نفت، وابستگی بسیار آشکار است؛ رویترز در گزارش‌های سال ۲۰۲۶ اعلام کرده چین بیش از ۸۰ درصد نفت دریابرد ایران را خریداری می‌کند و در مقاطعی پالایشگاه‌های مستقل این کشور مقصد حدود ۹۰ درصد محموله‌های نفتی ایران بوده‌اند.

اما رابطه با چین فقط به فروش نفت محدود نیست. بخش بزرگی از خودروهای مونتاژی موجود در بازار ایران ریشه چینی دارند و بسیاری از شرکت‌های خصوصی خودروساز، محصولات خود را با واردات مجموعه‌های CKD و همکاری مستقیم با خودروسازان چینی تولید می‌کنند. در سال ۲۰۲۵ نیز حدود ۱۶۴ هزار دستگاه خودروی سواری از چین به ایران صادر شده که تقریباً تمام آنها به‌صورت کیت‌های KD بوده‌اند.

حتی خودروهایی که با عنوان تولید داخل شناخته می‌شوند کاملاً از این زنجیره جدا نیستند. بخشی از قطعات، تجهیزات الکترونیکی، مواد اولیه و مجموعه‌های مورد نیاز تولید و خدمات پس از فروش از خارج تأمین می‌شود و چین یکی از مبادی اصلی این کالاهاست.

در نتیجه اگر مسئله تنها تحریم فروش خودرو به ایران بود، شاید می‌شد مسیرهای جایگزین پیدا کرد؛ اما تهدید تازه ترامپ دقیقاً به سراغ پول، واسطه، صرافی، حمل‌ونقل و شرکت‌های پوششی رفته است؛ همان حلقه‌هایی که در سال‌های تحریم امکان ادامه بخشی از تجارت ایران را فراهم کرده‌اند.

واسطه‌ها هم زیر فشار می‌روند

ایران سال‌ها بخشی از تجارت خارجی خود را با کمک کشورهای ثالث و شرکت‌های واسطه انجام داده است. حالا شرایط سیاسی منطقه این مسیر را نیز سخت‌تر کرده است.

امارات که برای سال‌ها یکی از مهم‌ترین دروازه‌های تجارت مجدد ایران و دسترسی به کالاهای کشورهای ثالث محسوب می‌شد، روز ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ تمام مبادلات تجاری و مالی با ایران را تا اطلاع ثانوی تعلیق کرد. خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز تأکید کرده که اهمیت امارات برای ایران فقط در صادرات مستقیم نیست و این کشور نقش یک هاب بزرگ برای دسترسی ایران به کالا و زیرساخت تجاری سایر کشورها داشته است.

هم‌زمان واشنگتن در حال بررسی فشار بیشتر بر بانک‌ها، صرافی‌ها، خریداران نفت و شرکت‌های واسطه در چین و کشورهای حاشیه خلیج فارس است. رویترز گزارش داده آمریکا حتی به بانک‌های بزرگ چینی درباره خطر تحریم‌های ثانویه هشدار داده است.

برای صنعت خودرو معنای چنین اتفاقی روشن است؛ ممکن است فروشنده چینی همچنان حاضر به فروش خودرو یا قطعه باشد، اما وقتی انتقال پول، بیمه، حمل کالا و فعالیت واسطه‌ها پرریسک‌تر شود، انجام معامله دشوارتر و گران‌تر خواهد شد.

واردات کم‌تر، تولید کم‌تر، خودرو گران‌تر

اگر تهدید ترامپ به شدیدترین شکل اجرا شود، نخستین ضربه از سمت عرضه خودرو وارد خواهد شد.

واردات خودروهای کامل می‌تواند به‌شدت کاهش پیدا کند و در سناریوی حداکثری حتی برای مدتی عملاً متوقف شود. شرکت‌های مونتاژی نیز برای تأمین CKD، انتقال پول و ادامه همکاری با شرکای چینی با مانع مواجه می‌شوند و کاهش تیراژ آنها دور از انتظار نخواهد بود.

این نکته از نظر مقررات تحریم آمریکا نیز اهمیت دارد. دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا تصریح کرده صادرات خودروی کامل به ایران، صرفاً به دلیل ارتباط با صنعت خودرو، مشمول تحریم این بخش نیست؛ اما کیت‌های خودرو که برای مونتاژ در ایران ارسال می‌شوند، در صورت قابل توجه بودن معامله می‌توانند مشمول تحریم صنعت خودرو ایران باشند.

کاهش هم‌زمان واردات و تولید برای بازاری اتفاق می‌افتد که همین حالا نیز با محدودیت عرضه روبه‌روست. اگر تعداد خودروهای وارداتی کاهش یابد و مونتاژکاران هم نتوانند با تیراژ فعلی تولید کنند، فاصله میان عرضه و تقاضا بیشتر خواهد شد و فشار آن مستقیماً به قیمت‌ها منتقل می‌شود.

اما ماجرا فقط به تعداد خودرو ختم نمی‌شود.

شوک تحریم قبل از رسیدن به گمرک وارد بازار می‌شود

بازار خودرو ایران به نرخ ارز و انتظارات تورمی حساس است. حتی پیش از آنکه یک محموله خودرو یا قطعه متوقف شود، افزایش ریسک سیاسی و نگرانی از تشدید تحریم‌ها می‌تواند تقاضا برای ارز را بالا ببرد و انتظارات تورمی را تقویت کند.

در چنین فضایی، خودروهای موجود در بازار نیز دوباره قیمت‌گذاری می‌شوند. بنابراین ممکن است خودرو وارداتی هنوز در نمایشگاه باشد و قطعه چینی هنوز در انبار وجود داشته باشد، اما قیمت آن براساس هزینه احتمالی جایگزینی در آینده افزایش پیدا کند.

اثر این موج فقط متوجه خودروهای صفر نیست. گران شدن خودروهای جدید معمولاً بخشی از تقاضا را به سمت بازار دست‌دوم می‌برد و افزایش نرخ ارز نیز ارزش جایگزینی خودروها را بالا می‌برد. نتیجه می‌تواند افزایش قیمت خودروهای کارکرده در کنار خودروهای صفر باشد.

مرحله بعد به تعمیرگاه‌ها می‌رسد. محدودیت واردات قطعات، مخصوصاً برای خودروهای چینی کم‌تیراژ یا مدل‌هایی که شبکه تأمین قطعه ضعیف‌تری دارند، می‌تواند بعضی قطعات را کمیاب کند. افزایش نرخ ارز و هزینه واردات هم قیمت قطعه و در پی آن هزینه تعمیر و نگهداری خودرو را بالا می‌برد.

نوسازی خودروهای فرسوده هم سخت‌تر می‌شود

این اتفاق درست زمانی رخ می‌دهد که دولت از برنامه‌های تازه برای خروج خودروهای فرسوده سخن می‌گوید. نوسازی ناوگان اما یک پیش‌شرط ساده دارد؛ باید خودروی جایگزین به اندازه کافی و با قیمتی قابل پرداخت در بازار وجود داشته باشد.

اگر از یک طرف واردات محدود شود، از طرف دیگر تولید خودروهای مونتاژی کاهش پیدا کند و قیمت خودروهای داخلی نیز تحت تأثیر ارز و کمبود عرضه بالا برود، مالک یک خودروی فرسوده با سؤال ساده‌ای مواجه خواهد شد؛ خودروی قدیمی را کنار بگذارد و چه چیزی بخرد؟

تهدید تازه ترامپ هنوز به معنای توقف قطعی واردات خودرو یا خروج خودروسازان چینی از ایران نیست و جزئیات اجرای تحریم‌ها تعیین‌کننده خواهد بود. اما اگر واشنگتن بتواند همان حلقه‌هایی را که ترامپ نام برد، یعنی انتقال پول، صرافی‌ها، واسطه‌ها، شرکت‌های پوششی و مسیرهای حمل‌ونقل تحت فشار جدی قرار دهد، اثر آن برای بازار خودرو می‌تواند بسیار فراتر از چند مدل وارداتی باشد.

در آن سناریو، ایران با بازاری روبه‌رو خواهد شد که خودرو کمتری در آن تولید و وارد می‌شود، قطعات با هزینه بیشتری به دست مصرف‌کننده می‌رسند و نرخ ارز نیز از سمت دیگری قیمت خودروهای صفر و دست‌دوم را بالا می‌برد؛ درست زمانی که کشور برای خارج کردن میلیون‌ها وسیله نقلیه فرسوده از خیابان‌ها، بیش از همیشه به افزایش عرضه خودرو نیاز دارد.