پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

هفت‌خوان خودروسازی ایران برای حضور در بازارهای جهانی

خودروسازی ایران در شرایطی قرار گرفته است که اگر تفاهم به توافق پایدار برسد، این‌بار باید برنامه‌های مدون و قابل تحققی را برای اتصال به بازارهای جهانی تدوین کند، اما در این راه باید از هفت‌خوانی سخت و طاقت‌فرسا عبور کند. هفت‌خوان خودروسازی ایران برای حضور در بازارهای جهانی چیست؟

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، صنعت خودرو ایران سال‌هاست که از توسعه صادرات و حضور در بازارهای جهانی سخن می‌گوید، اما آمارها نشان می‌دهد سهم ایران از تجارت جهانی خودرو و قطعات همچنان هیچ است. این در حالی است که کشورهایی مانند چین، ترکیه، هند و مراکش طی دو دهه گذشته با اجرای اصلاحات ساختاری، امروز به بازیگران مهم زنجیره جهانی خودرو تبدیل شده‌اند. بنابراین، پرسش اصلی این نیست که آیا ایران توان تولید خودرو دارد یا خیر، بلکه این است که چرا با وجود ظرفیت‌های صنعتی، نیروی انسانی متخصص و زنجیره گسترده قطعه‌سازی، هنوز نتوانسته جایگاهی پایدار در بازارهای جهانی پیدا کند؟

واقعیت آن است که جهانی شدن صنعت خودرو بیش از آن‌که به افزایش تیراژ تولید وابسته باشد، به تکمیل چند خوان اساسی در ساختار این صنعت نیاز دارد؛ خوان‌هایی که نبود هر کدام از آن‌ها، مسیر حضور در بازارهای بین‌المللی را دشوار می‌کند.

نخستین خوان، ثبات در سیاست‌گذاری است. صنعت خودرو با سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت اداره می‌شود و تصمیم‌های مقطعی، تغییر مداوم مقررات، سیاست‌های ارزی ناپایدار و نبود چشم‌انداز مشخص، هزینه فعالیت را برای تولیدکننده و سرمایه‌گذار افزایش می‌دهد. هیچ شرکت بین‌المللی حاضر نیست در بازاری سرمایه‌گذاری کند که قواعد آن به‌طور مستمر تغییر می‌کند. ثبات، مهم‌ترین سرمایه برای ایجاد مشارکت‌های راهبردی است.

دومین خوان، ارتقای کیفیت و انطباق با استانداردهای جهانی است. در بازارهای بین‌المللی، قیمت تنها معیار رقابت نیست. کیفیت ساخت، ایمنی، مصرف سوخت، آلایندگی و خدمات پس از فروش، تعیین‌کننده موفقیت یک محصول هستند. تا زمانی که خودروهای تولید داخل نتوانند استانداردهای معتبر جهانی را به‌صورت پایدار رعایت کنند، صادرات نیز به چند بازار محدود منطقه‌ای خلاصه خواهد شد.

سومین خوان، ورود به زنجیره ارزش جهانی خودرو است. ساختار صنعت خودرو در دنیا تغییر کرده و دیگر کمتر خودروسازی تمام قطعات و فناوری‌های مورد نیاز را به تنهایی تولید می‌کند. کشورها بر اساس مزیت‌های خود در بخشی از این زنجیره تخصص پیدا کرده‌اند. ایران نیز اگر به دنبال حضور مؤثر در بازار جهانی است، باید از نگاه صرف به تولید خودرو فاصله بگیرد و سهم خود را در طراحی، تولید قطعات پیشرفته، مهندسی و خدمات فنی تعریف کند. حضور در زنجیره ارزش، راهی کم‌هزینه‌تر و پایدارتر از صادرات مقطعی خودرو است.

چهارمین خوان، جذب سرمایه‌گذاری و مشارکت بین‌المللی است. تجربه کشورهای موفق نشان می‌دهد توسعه صنعت خودرو بدون انتقال فناوری تقریباً امکان‌پذیر نیست. مشارکت با خودروسازان بزرگ جهان تنها به معنای تولید مشترک نیست؛ بلکه انتقال دانش فنی، استانداردهای مدیریتی، توسعه شبکه تأمین و دسترسی به بازارهای صادراتی را نیز به همراه دارد. هرچه تعاملات بین‌المللی گسترده‌تر باشد، سرعت نوسازی صنعت نیز افزایش خواهد یافت.

پنجمین خوان، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه است. آینده صنعت خودرو در اختیار شرکت‌هایی خواهد بود که در فناوری‌های نوین مانند خودروهای برقی، سامانه‌های هوشمند، نرم‌افزار و هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری می‌کنند. رقابت امروز دیگر صرفاً بر سر طراحی موتور یا افزایش تیراژ نیست؛ بلکه نوآوری به مهم‌ترین مزیت رقابتی تبدیل شده است. اگر سهم تحقیق و توسعه در خودروسازی ایران افزایش نیابد، فاصله فناوری با رقبا روزبه‌روز بیشتر خواهد شد.

ششمین خوان، اصلاح ساختار حکمرانی صنعت خودرو است. بهره‌وری پایین، تصمیم‌گیری‌های غیرتجاری، نبود رقابت کافی و چالش‌های مدیریتی، هزینه تولید را افزایش داده و انگیزه نوآوری را کاهش داده است. تجربه جهانی نشان می‌دهد شرکت‌هایی در بازارهای جهانی موفق هستند که بر پایه اصول اقتصادی، شفافیت، پاسخ‌گویی و رقابت اداره شوند. بدون اصلاح ساختار حکمرانی، حتی سرمایه‌گذاری و فناوری نیز نمی‌تواند به تنهایی تحول‌آفرین باشد.

هفتمین و شاید بنیادی‌ترین خوان، توانمندسازی صنعت قطعه‌سازی است. قدرت هر خودروساز به شبکه تأمین آن وابسته است. قطعه‌سازان ایرانی در سال‌های گذشته توان فنی قابل‌توجهی به دست آورده‌اند، اما برای ورود به زنجیره جهانی باید استانداردهای کیفی، تحویل به‌موقع، بهره‌وری، دیجیتالی شدن فرایندها و توان رقابت قیمتی را بیش از گذشته تقویت کنند. در بسیاری از کشورها، صادرات قطعات مسیر اصلی ورود به بازار جهانی بوده و سپس زمینه تولید خودروهای صادراتی را فراهم کرده است.

باید پذیرفت که جهانی شدن صنعت خودرو یک پروژه کوتاه‌مدت نیست و با صدور بخشنامه یا افزایش مقطعی تولید محقق نمی‌شود. این هدف نیازمند اصلاحات ساختاری، تعامل با اقتصاد جهانی، سرمایه‌گذاری در فناوری و ایجاد فضای رقابتی است. اگر این هفت خوان مفقوده به یکدیگر متصل شوند، صنعت خودرو ایران می‌تواند از بازاری صرفاً داخلی عبور کرده و به بازیگری مؤثر در زنجیره ارزش جهانی تبدیل شود؛ اما اگر این اصلاحات به تعویق بیفتد، فاصله ایران با رقبای منطقه‌ای و جهانی بیش از گذشته افزایش خواهد یافت.