بهای سنگین مترو رایگان برای تهرانی‌ها؛ هر سه روز، یک اتوبوس!

مترو تهران
مترو تهران

رایگان‌سازی مترو و اتوبوس در تهران، تصمیمی که در ظاهر به نفع شهروندان تمام می‌شود، هزینه‌ای پنهان دارد؛ هزینه‌ای که می‌توان آن را با یک عدد ملموس نشان داد: هر سه روز، معادل خرید یک دستگاه اتوبوس صفرکیلومتر شهری! در شرایطی که پایتخت با کمبود ناوگان، فرسودگی اتوبوس‌ها، ترافیک و آلودگی هوا دست‌وپنجه نرم می‌کند، این پرسش مطرح است که آیا منابع محدود مدیریت شهری نباید به‌جای رایگان‌سازی همگانی، صرف توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی شود؟

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، مشکل حمل‌ونقل عمومی تهران فقط قیمت بلیت نیست؛ کمبود وسایل نقلیه، فاصله زیاد حرکت اتوبوس‌ها و قطارها و معطلی طولانی در ایستگاه‌ها نیز از مشکلات جدی شهروندان است. در چنین شرایطی، شاید اولویت باید افزایش ظرفیت ناوگان و بهبود کیفیت خدمات باشد.

روزانه ۱۰ میلیارد تومان؛ معادل یک اتوبوس در هر سه روز

سیدجعفر تشکری هاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران، از کاهش روزانه حدود ۱۰ میلیارد تومان درآمد مترو و اتوبوسرانی در پی رایگان‌سازی خبر داده است؛ رقمی که به گفته او باید از محل دیگری تأمین شود. این عدد یک پرسش مهم ایجاد می‌کند: با منابعی در این اندازه چه کار دیگری می‌شد برای حمل‌ونقل تهران انجام داد؟

بر اساس اظهارات مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی تهران، قیمت هر دستگاه اتوبوس صفرکیلومتر معمولی حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیارد تومان است. بنابراین، اگر روزانه ۱۰ میلیارد تومان درآمد حذف‌شده را معادل منبع قابل تخصیص برای خرید اتوبوس در نظر بگیریم، هر سه تا چهار روز قدرت خرید یک دستگاه اتوبوس فراهم می‌شود.

مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران نیز پیش‌تر گفته بود منابع اختصاص‌یافته به رایگان‌سازی یا تخفیف حمل‌ونقل عمومی می‌تواند امکان خرید حدود ۲۰۰ دستگاه اتوبوس جدید در سال را فراهم کند. این اظهارنظر نشان می‌دهد اولویت‌بندی میان رایگان‌سازی و توسعه ناوگان، حتی در میان تصمیم‌گیران شهری نیز محل بحث است.

البته درآمد ازدست‌رفته بلیت‌فروشی الزاماً پول نقدی نیست که تمام آن بدون محدودیت بتواند صرف خرید اتوبوس شود؛ اما این مقایسه، هزینه فرصت چنین تصمیمی را ملموس می‌کند.

اتوبوس کمتر، خودروی شخصی بیشتر

ابعاد این انتخاب به اتوبوس و مترو محدود نمی‌شود. وقتی شهروندان به دلیل کمبود ناوگان، ازدحام یا انتظار طولانی به خودروی شخصی روی می‌آورند، نتیجه می‌تواند ترافیک بیشتر، مصرف سوخت بالاتر و انتشار آلاینده‌های بیشتر باشد.

بر اساس داده‌های سفرهای شهری سال ۱۴۰۲، حدود ۵۵٫۶ درصد سفرها با خودروهای شخصی و موتورسیکلت و ۴۴٫۴ درصد با حمل‌ونقل عمومی انجام شده است. همچنین مطالعات مربوط به تهران، سهم منابع متحرک را در انتشار آلاینده‌های گازی حدود ۸۳ درصد و در انتشار ذرات معلق حدود ۶۱ درصد برآورد کرده‌اند. این آمارها به‌تنهایی اثر رایگان‌سازی را اثبات نمی‌کنند، اما اهمیت توسعه حمل‌ونقل عمومی و کاهش وابستگی به خودروهای شخصی را نشان می‌دهند.

افزایش ظرفیت ناوگان عمومی می‌تواند به کاهش بخشی از سفرهای خودرویی، مصرف بنزین و فشار آلایندگی کمک کند. البته برای نسبت‌دادن تغییرات واقعی مصرف سوخت یا کیفیت هوا به طرح رایگان‌سازی، بررسی داده‌های مقایسه‌ای و عوامل دیگر ضروری است.

حمایت از شهروندان یا سرمایه‌گذاری برای آینده شهر؟

رایگان‌کردن خدمات عمومی، به‌ویژه برای اقشار کم‌درآمد، می‌تواند سیاستی حمایتی باشد؛ اما حمایت اجتماعی الزاماً به معنای رایگان‌کردن خدمات برای همه نیست. می‌توان با هدف‌گذاری دقیق، گروه‌های نیازمند را از پرداخت کرایه معاف کرد و هم‌زمان منابع بیشتری به خرید اتوبوس، نوسازی ناوگان و کاهش زمان انتظار اختصاص داد.

مسئله این نیست که چرا شهروندان باید برای مترو و اتوبوس هزینه بپردازند؛ مسئله این است که مدیریت شهری در شرایط محدودیت منابع، کدام تصمیم را برای بهبود زندگی آنان مؤثرتر می‌داند.

تهران بیش از بلیت رایگان به اتوبوس‌های بیشتر، ناوگان نوسازی‌شده و حمل‌ونقل عمومی قابل اتکا نیاز دارد. چرا شهروند باید همچنان در ایستگاه منتظر بماند، در ترافیک گرفتار شود و هوای آلوده تنفس کند، درحالی‌که منابع محدود شهر می‌توانست به‌جای کاهش هزینه سفر، صرف افزایش ظرفیت جابه‌جایی عمومی شود؟

تازه ترین اخبار و ویدیوهای خودرویی را در کانال تلگرام و اینستاگرام اسب بخار دنبال کنید.