پایان خط برای اتوبوس‌های فاقد GPS از اول آذر؛ قفل شدن اسناد حمل در پایانه ها

از نخستین روز آذرماه سال ۱۴۰۵ تردد و صدور هرگونه سند حمل برای اتوبوس‌های برون‌ شهری فاقد سامانه موقعیت‌یاب به طور کامل متوقف می‌شود. این طرح سه مرحله‌ای که با توقف معاینه فنی و صورت وضعیت‌های دربستی کلید خورده است حالا مالکان ناوگان مسافربری را در برابر یک ضرب‌الاجل جدی قرار داده است.

معاونت حمل‌ و نقل اداره‌ کل راهداری اعلام کرده است که طرح نظارت هوشمند بر اتوبوس‌های بین‌ شهری در تمام استان‌ها بر اساس یک جدول زمانی دقیق پیاده‌سازی می‌شود. این مراحل به ترتیب زیر برای برخورد با ناوگان بدون ردیاب اعمال شده است:

طرح نظارت هوشمند بر اتوبوس های بین شهری که به صورت همزمان در تمام استان ها اجرا میشود بر پایه سه گام زمانی مشخص تدوین شده است. محدودیت ها به یک تاریخ ثابت محدود نیستند بلکه به تدریج و مرحله به مرحله تشدید میشوند تا مالکان فرصت لازم برای آماده سازی ناوگان خود را داشته باشند.

مرحله نخست از دهم آبان ماه آغاز شده است. مطابق این مرحله صدور برگه معاینه فنی برای هر اتوبوسی که سامانه موقعیت یاب متصل به سکوی مرکزی ندارد متوقف میشود. به بیان دیگر از همین تاریخ خودروهای فاقد تجهیزات از دریافت خدمات معاینه فنی مراکز مجاز محروم خواهند بود.

گام دوم نیز از پانزدهم آبان ماه وارد فاز اجرایی شده است. در این مرحله صدور مجوز سفرهای دربستی و اسناد حمل مربوط به این نوع سفرها برای ناوگان بدون ردیاب ممنوع اعلام شده است.

سرانجام مهمترین و قاطعانه ترین گام به نخستین روز آذرماه موکول شده است. از این تاریخ به بعد تردد اتوبوس های فاقد سامانه موقعیت یاب در جاده های برون شهری کاملاً ممنوع میشود و علاوه بر آن صدور هرگونه صورت وضعیت مسافری و اسناد حمل برای این خودروها نیز به طور کامل قطع خواهد شد. عملاً راننده ای که تا این زمان اقدام به نصب تجهیزات نکرده باشد در پایانه مسافربری امکان دریافت مسافر و آغاز سفر را نخواهد داشت.

این زمان بندی سه مرحله ای نشان میدهد که بخش عمده ضرب الاجل ها اکنون سپری شده و مالکان تنها فرصت کوتاهی تا مهلت نهایی اول آذر برای تکمیل تجهیزات ناوگان خود دارند.

شرایط قانونی نصب تجهیزات و شرکت های پایشگر مجاز

نکته بسیار مهم برای مالکان اتوبوس این است که صرف خرید و نصب یک دستگاه جی پی اس معمولی در بازار کفایت نمی کند. سازمان راهداری تأکید کرده است که اطلاعات موقعیت یاب باید بدون واسطه به سکوی هوشمند این سازمان متصل شود.

به همین دلیل مالکان موظفند فقط به شرکت های پایشگر مجاز معرفی شده توسط تشکل های صنفی مراجعه کنند. اگر سیگنال اتوبوس در سامانه مرکزی راهداری تایید نشود خودرو به عنوان ناوگان غیرمجاز شناخته شده و سیستم به طور خودکار از صدور صورت وضعیت جلوگیری میکند.

اهداف اعلامی راهداری؛ از کنترل سرعت تا سهمیه سوخت

مدیران سازمان راهداری هدف از اجرای این طرح سراسری را افزایش ضریب ایمنی سفرها پایش لحظه ای سرعت اتوبوس ها در جاده ها و جلوگیری از تخلفات احتمالی در حوزه صدور صورت وضعیت های صوری میدانند. با اتصال آنلاین ناوگان به پلتفرم مرکزی پیمایش واقعی هر اتوبوس محاسبه شده و تخصیص سوخت و گازوئیل نیز بر همین مبنا صورت میگیرد تا از قاچاق سوخت پیشگیری شود.

نقد کارشناسی؛ چالش ها و هزینه های پنهان طرح هوشمندسازی

با وجود اهداف مثبت این طرح فعالان حوزه حمل و نقل جاده ای نسبت به برخی ابعاد اجرایی و فشارهای مالی آن انتقادات جدی دارند:

1. تحمیل هزینه های سنگین به مالکان: در شرایطی که فعالان بخش مسافربری با تورم شدید قیمت لاستیک روغن و قطعات یدکی دست و پنجه نرم میکنند تحمیل هزینه های خرید تجهیزات و اشتراک ماهانه شرکت های پایشگر بدون حمایت دولتی بار مالی مضاعفی ایجاد کرده است.
2. گره زدن معاینه فنی به ابزار ردیابی: معاینه فنی یک فرآیند فنی برای سنجش سلامت ترمز شاسی و ایمنی مکانیکی خودرو است. محروم کردن اتوبوس سالم از برگه معاینه فنی صرفاً به دلیل نقص در یک قطعه الکترونیکی ارتباطی تصمیمی غیرفنی به نظر میرسد.
3. ریسک خطای سیستم و قطعی اینترنت: در جاده های دورافتاده یا هنگام اختلال در سرورهای مرکزی اگر ارسال داده به طور موقت قطع شود اتوبوس مسافربری در پایانه معطل میماند و خسارت مالی متوجه شرکت تعاونی و راننده خواهد شد.

اقدام فوری برای مالکان پیش از سررسید اول آذر

رانندگان و مالکان اتوبوس های برون شهری برای جلوگیری از بلوکه شدن کارت هوشمند و زمین‌گیر شدن خودرو در پایانه مسافربری باید پیش از پایان آبان ماه نسبت به ثبت نام در شرکت های پایشگر مجاز تایید اتصال داده ها به سکوی راهداری و اخذ تأییدیه نهایی اقدام کنند. موفقیت طرح های ملی نیازمند حمایت از معیشت رانندگان و رفع نقص های زیرساختی است تا انگیزه فعالیت در ناوگان عمومی بیش از پیش کاهش نیابد.