محاصره ارزی؛ بازار خودرو تا کی دوام می‌آورد؟

بازار خودروی ایران در شرایطی قرار گرفته که فشار هم‌زمان تورم، محدودیت‌های ارزی، تحریم و افت قدرت خرید خانوارها، چشم‌انداز آن را با ابهام جدی مواجه کرده است. در این میان، آنچه بیش از افزایش قیمت‌ها اهمیت دارد، فرسایش تدریجی توان بازار برای ادامه فعالیت در شرایط فعلی است؛ وضعیتی که می‌تواند هم سمت عرضه و هم سمت تقاضا را با چالش‌های عمیق‌تری روبه‌رو کند.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، در سمت عرضه، صنعت خودرو همچنان به تأمین قطعات، مواد اولیه و تجهیزات وابستگی قابل‌توجهی دارد. محدودیت دسترسی به منابع ارزی و دشواری نقل‌وانتقال پول، هزینه تأمین این نهاده‌ها را افزایش داده و زمان دسترسی به آن‌ها را طولانی‌تر کرده است. از سوی دیگر، تورم تولید و افزایش هزینه‌های مالی، نیاز خودروسازان و قطعه‌سازان به سرمایه در گردش را بالا برده است. در چنین شرایطی، حتی برخورداری از ظرفیت اسمی تولید نیز تضمین‌کننده تداوم فعالیت کارخانه‌ها نیست؛ زیرا تولید بدون نقدینگی و دسترسی پایدار به قطعه و مواد اولیه، عملاً با محدودیت مواجه خواهد شد.

اما بحران بازار خودرو تنها به سمت تولید محدود نمی‌شود. در سوی تقاضا، تورم مزمن و کاهش قدرت خرید خانوارها، خودرو را بیش از گذشته از سبد مصرفی طبقه متوسط دور کرده است. افزایش قیمت خودرو متناسب با رشد درآمد خانوارها نیست و همین مسئله موجب شده است بخش قابل‌توجهی از تقاضای مصرفی به تعویق بیفتد یا به بازار خودروهای کارکرده منتقل شود. به بیان دیگر، بازار با یک تناقض جدی روبه‌روست؛ از یک طرف هزینه تولید و قیمت خودرو افزایش می‌یابد و از طرف دیگر، توان خرید مصرف‌کننده تحلیل می‌رود.

در این میان، محدودیت واردات و دشواری تجارت خارجی نیز بر پیچیدگی شرایط افزوده است. در اقتصادی که دسترسی به ارز محدود شده، واردات خودرو و قطعات با موانع بیشتری مواجه می‌شود. این وضعیت، اگرچه ممکن است در کوتاه‌مدت فشار رقابتی بر تولیدکنندگان داخلی را کاهش دهد، اما در بلندمدت می‌تواند به تضعیف رقابت، محدود شدن انتخاب مصرف‌کننده و تثبیت ناکارآمدی در بازار منجر شود.

با این حال، نمی‌توان تمام مشکلات بازار خودرو را صرفاً به تحریم و محدودیت ارزی نسبت داد. ساختار اقتصاد دولتی، قیمت‌گذاری دستوری، تغییرات مکرر مقررات و ضعف پیش‌بینی‌پذیری سیاست‌ها نیز در تشدید نااطمینانی و افزایش هزینه فعالیت اقتصادی نقش دارند. وقتی تولیدکننده نمی‌تواند برای تأمین منابع، قیمت فروش و برنامه سرمایه‌گذاری خود چشم‌اندازی باثبات داشته باشد، انگیزه توسعه تولید و ارتقای بهره‌وری نیز تضعیف می‌شود.

واقعیت این است که بازار خودرو با دو فشار هم‌زمان مواجه است: محدودیت توان تولید و فرسایش قدرت خرید. تداوم این وضعیت می‌تواند به بازاری کم‌معامله‌تر، گران‌تر و کم‌رقابت‌تر منجر شود. بنابراین، پرسش اصلی دیگر صرفاً این نیست که قیمت خودرو تا کجا افزایش خواهد یافت؛ بلکه این است که بازار تا چه زمانی توان تحمل این حجم از فشار را دارد؟

پاسخ این پرسش بیش از هر چیز به اصلاح سیاست‌های ارزی و تجاری، کاهش مداخلات غیرضروری، سامان‌دهی نظام تأمین مالی تولید و بازگشت رقابت به بازار وابسته است. در غیر این صورت، محاصره ارزی و اقتصادی نه‌تنها تولید خودرو، بلکه قدرت خرید مصرف‌کننده و حیات بازار را نیز به‌تدریج فرسوده خواهد کرد.