پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

پایان جنگ چین و آمریکا؛ آغاز نگرانی برای جاده مخصوص؟

شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، پس از ورود به واشینگتن گفت چین و آمریکا باید «شریک باشند، نه رقیب». این جمله اگرچه یک پیام دیپلماتیک است، برای ایران یک پرسش مهم‌تر ایجاد می‌کند: اگر پکن و واشینگتن بتوانند اختلاف‌های خود را مدیریت کنند، آیا این موضوع را باید به منزله آغاز نگرانی برای جاده مخصوص دانست؟

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، ترامپ و شی قرار است با هم مذاکره کنند. این مذاکرات فقط تعرفه و تجارت نیست و موضوعاتی مانند فناوری، هوش مصنوعی، مواد معدنی حیاتی، تایوان و ایران نیز در فضای مذاکرات قرار دارد. همزمان، دو طرف به دنبال حفظ آتش‌بس تجاری هستند.

البته این به معنای پایان رقابت راهبردی دو کشور نیست؛ حتا گزارش‌های روز دیدار نیز بر تداوم اختلاف‌ها تأکید دارند، اما یک تغییر مهم در حال شکل‌گیری است: واشینگتن و پکن دست‌کم در برخی حوزه‌ها به جای تشدید بی‌وقفه تقابل، به دنبال مدیریت آن هستند. همین مسئله است که برای ایران اهمیت دارد.

چین؛ شریک ایران یا ضامن منافع

ایران طی سال‌های تحریم بیش از گذشته به چین متکی شده است و صنعت خودرو نیز از این قاعده مستثنا نیست؛ از واردات و مونتاژ محصولات چینی تا تأمین قطعه و همکاری‌های صنعتی. اما میان شریک تجاری و متحدی که منافع خود را برای دیگری کنار می‌گذارد فاصله زیادی وجود دارد.

چین در مناسبات خارجی خود، پیش از هر چیز منافع اقتصادی و راهبردی خودش را دنبال می‌کند. اکنون نیز در حالی با ایران رابطه دارد که هم‌زمان در واشینگتن بر سر تجارت، فناوری، مواد معدنی و مسائل ژئوپلیتیک با آمریکا چانه‌زنی می‌کند. حتا ایران یکی از موضوعات حساس پیش روی این مذاکرات است. بنابراین رابطه تهران و پکن مهم است، اما نمی‌توان آن را معادل تضمین منافع ایران در برابر آمریکا دانست.

خودروسازی؛ نشانی کامل وابستگی

مسئله برای خودروسازی ایران از همین وابستگی آغاز می‌شود. تحریم، محدودیت‌های بانکی و دشواری همکاری با بسیاری از شرکت‌های بین‌المللی، گزینه‌های خارجی صنعت خودرو را محدود کرده و چین به یکی از مهم‌ترین مسیرهای باقی‌مانده تبدیل شده است.

اما جایگزین کردن تنوع شرکای خارجی با وابستگی به یک کشور، استقلال صنعتی نیست.

این موضوع در صنعت خودرو اهمیت بیش‌تری دارد، زیرا خودروهای جدید به باتری، تراشه، نرم‌افزار، هوش مصنوعی و زنجیره پیچیده‌ای از مواد اولیه وابسته‌اند. اتفاقاً بخش مهمی از رقابت چین و آمریکا نیز بر سر همین فناوری‌ها و زنجیره‌های تأمین است. حضور احتمالی مدیران شرکت‌هایی مانند BYD و CATL در هیئت تجاری همراه شی نیز نشان می‌دهد صنعت خودرو مستقیماً به معادله واشینگتن و پکن گره خورده است.

اگر چین انتخاب‌های بیش‌تری داشته باشد چه؟

این شاید مهم‌ترین پرسش برای ایران باشد. خودروساز چینی در ایران، یک بنگاه اقتصادی است و تصمیم‌هایش را براساس منافع خود می‌گیرد. اگر بازارهای بزرگ‌تر، فناوری پیشرفته‌تر یا سرمایه‌گذاری بین‌المللی برای آن جذاب‌تر شود، طبیعی است که ریسک همکاری با بازارهای تحریمی را دوباره محاسبه کند.

این به معنای آن نیست که چین فردا ایران را کنار می‌گذارد؛ چنین نتیجه‌ای از وضعیت فعلی قابل استنتاج نیست. مسئله این است که ایران نباید برنامه صنعتی خود را بر فرض ماندگاری همیشگی این رابطه بنا کند.

مشکل اصلی چین یا نداشتن انتخاب؟

از این‌جا به بعد، نقد اصلی متوجه خودروسازی ایران است، نه چین.

چین حق دارد منافع خودش را دنبال کند؛ آمریکا نیز همین کار را می‌کند. مسئله این است که خودروسازی ایران چه زمانی قرار است با ایجاد گزینه‌های متعدد، منافع خودش را دنبال کند؟

صنعت خودرو برای توسعه به شبکه‌ای متنوع از همکاری‌های فناورانه، سرمایه‌گذاری، تأمین قطعه و انتقال دانش نیاز دارد؛ شبکه‌ای که نباید به یک کشور یا یک مسیر سیاسی محدود شود.

در غیر این صورت، هر تغییر در روابط قدرت‌های بزرگ می‌تواند مستقیماً به خط تولید ایران برسد؛ از تأمین قطعه و ارز گرفته تا فناوری و سرمایه‌گذاری.

فردای مذاکرات، آغاز مسئله ایران؟

اگر شی و ترامپ بخشی از اختلاف‌های خود را مدیریت کنند، این اتفاق به‌خودی‌خود نه خبر خوب است و نه خبر بد برای خودروسازی ایران. مسئله به میزان آمادگی ایران برای سناریوهای مختلف بستگی دارد.

امروز ایران با آمریکا در تقابل است و همین مسئله هزینه همکاری‌های بین‌المللی را افزایش داده است. در طرف دیگر، چین قرار دارد که با ایران همکاری می‌کند، اما هم‌زمان با همان آمریکا در حال مذاکره و چانه‌زنی است.

پس مسئله اصلی این نیست که چین «دوست» ایران می‌ماند یا نه. مسئله این است که چرا خودروسازی ایران باید برای آینده خود به دوستی یک کشور دیگر وابسته باشد؟

اگر واشینگتن و پکن از شدت تقابل خود کم کنند، ممکن است صنعت جهانی خودرو وارد مرحله تازه‌ای شود؛ مرحله‌ای که در آن شرکت‌ها بیش از گذشته به دنبال بازار، فناوری، سرمایه و زنجیره تأمین جهانی خواهند بود.

در چنین جهانی، خودروسازی ایران اگر همچنان فقط به یک شریک خارجی تکیه کند، با هر تغییر در معادلات قدرت، دوباره باید برای پیدا کردن مسیر تازه‌ای از تأمین و همکاری تلاش کند.

نگرانی واقعی خودروسازی ایران از پایان جنگ چین و آمریکا نیست؛ نگرانی بزرگ‌تر، نداشتن نقشه‌ای برای روزی است که منافع چین و ایران دقیقاً در یک مسیر قرار نگیرند.