تلاش بازار خودرو برای خوش‌خدمتی به چین

بازار خودرو ایران حالا دیگر فقط با تحریم، کمبود ارز، محدودیت واردات و بحران تولید دست‌وپنجه نرم نمی‌کند؛ مشکل بزرگ‌تر، کوچک‌شدن دایره انتخاب‌هاست. انتخابی که نتیجه نوع سیاست‌گذاری‌ها است و می‌توان آن را به تلاش بازار خودرو برای خوش‌خدمتی به چین تعبیر کرد.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، در حالی که، جهان برای توسعه بازارها، متنوع‌کردن شرکای تجاری و افزایش قدرت رقابت تلاش می‌کند، سیاست‌گذاری در ایران به نقطه‌ای رسیده که چین نه‌تنها یکی از گزینه‌ها، بلکه عملاً به تنها مسیر باقی‌مانده تبدیل شده است؛ مسیری که هر روز بیشتر به آن وابسته می‌شویم.

وقتی همه راه‌ها بسته می‌شوند

مسئله، چینی بودن خودرو یا همکاری با چین نیست. چین یک قدرت بزرگ صنعتی و تجاری است و طبیعتاً هر بازار خودرویی می‌تواند از همکاری با آن بهره ببرد. مسئله از جایی آغاز می‌شود که همکاری، از یک انتخاب اقتصادی به تنها انتخاب ممکن تبدیل شود.

راه فعالیت برای بسیاری از شرکای خارجی بسته یا سخت‌تر شده، واردات با اما و اگرهای متعدد مواجه است، همکاری‌های صنعتی تحت فشار قرار گرفته و هم‌زمان هر بار که قرار است برای بازار خودرو تصمیمی گرفته شود، گزینه‌های موجود کوچک‌تر می‌شوند.

نتیجه چه می‌شود؟

بازاری که باید قدرت انتخاب داشته باشد، ناچار می‌شود به همان مسیری برود که برایش باقی گذاشته‌اند.

این دیگر رقابت نیست؛ محدودکردن انتخاب و سپس نامیدن گزینه باقی‌مانده به‌عنوان «انتخاب بازار» است.

جدال ارزی برای تقدیم به چین؟

تلخ‌ترین قسمت ماجرا اما جایی است که پای ارز وسط می‌آید. قرار بود ارز، ابزار توسعه صنعت باشد؛ ابزاری برای انتقال فناوری، توسعه زنجیره تأمین، افزایش عمق ساخت داخل و بالا بردن قدرت رقابت. اما حالا بخش مهمی از دعوای ارزی صنعت خودرو به این خلاصه شده که چه کسی سهم بیشتری از ارز محدود را برای رساندن چه محصولی از چین به ایران بگیرد.

یعنی به جای اینکه دعوا بر سر چگونگی بزرگ‌تر کردن سفره صنعت خودرو باشد، دعوا بر سر این است که چه کسی سهم بیشتری از همین سفره کوچک داشته باشد.

ساده‌تر اینکه جدال ارزی برای تقدیم به چین در جریان است.

بدتر اینکه هرچه مسیرهای دیگر محدودتر می‌شوند، اهمیت مسیر چین بیشتر می‌شود. وقتی پنجره‌های دیگر یکی‌یکی بسته می‌شوند، همان یک پنجره باقی‌مانده تبدیل به شاهراه می‌شود.

اما چه کسی در این معامله قدرت بیشتری دارد؟ بازاری که ده‌ها گزینه پیش روی خود دارد یا بازاری که گزینه‌هایش یکی‌یکی حذف شده‌اند؟

وقتی دست بازار خالی می‌شود

وقتی بازار ایران به چند مسیر محدود می‌شود، طرف مقابل دیگر الزام چندانی برای امتیاز دادن ندارد. چرا باید تخفیف بدهد؟ چرا باید بهترین محصولش را انتخاب کند؟ چرا باید برای ماندن در بازاری که گزینه‌های جایگزینش محدود شده‌اند، رقابت کند؟

واقعیت این است بازاری که انتخاب ندارد، مذاکره نمی‌کند؛ چانه می‌زند. این همان جایی است که قدرت چانه‌زنی ایران آرام‌آرام تحلیل می‌رود.

خودروساز یا تأمین‌کننده خارجی هم وقتی می‌بیند یک بازار تحت فشار، راه دیگری جز همکاری با او ندارد، طبیعی است که اول منافع خودش را ببیند. این نه الزاماً تخلف است و نه رفتار غیرمنطقی؛ اشکال از جایی شروع می‌شود که ما خودمان قدرت انتخاب را از بازار گرفته‌ایم و بعد انتظار داریم طرف مقابل با ما مانند یک شریک برابر رفتار کند.

نتیجه می‌تواند بازاری باشد که محصول، فناوری، برند و حتی شرایط همکاری را بیش از آنکه بر اساس نیاز و انتخاب خودش تعیین کند، بر اساس آنچه از مسیرهای باقی‌مانده قابل دسترس است تعیین کند.

در چنین بازاری، ممکن است محصولی که در جای دیگری مشتری چندانی پیدا نکرده، راه خود را به ایران باز کند؛ ممکن است برندی که با هزار امید وارد شده، با تغییر محاسبات اقتصادی‌اش کشور را ترک کند و ممکن است مشتری ایرانی برای محصولی پول بدهد که انتخاب اولش نبوده، بلکه آخرین گزینه باقی‌مانده بوده است.

این دیگر توسعه همکاری خارجی نیست؛ تبدیل شدن به بازار مصرفِ مسیرهای باقی‌مانده است.

در این شرایط چین دیگر انتخاب نیست؛ تنها راه باقی‌مانده است.