پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

نقش روسیه در وضعیت امروز بازار خودرو ایران

در حال حاضر، بازار خودرو با چالش‌های فراوانی مواجه است، اما درعین‌حال، نباید آن را فقط قربانی تحریم غرب، محاصره، کمبود ارز و اختلال زنجیره تأمین دانست؛ بخشی از وضعیت امروز، نتیجه عملکرد شرکای شرقی نیز است. روسیه سال‌ها در کنار چین به‌عنوان شریک راهبردی ایران معرفی شده، اما پرسش این‌جاست که این شراکت چه آورده‌ای داشته و مسکو چه نقشی در شکل‌گیری شرایط امروز بازار خودرو ایفا کرده است؟

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، هرچند روسیه را نمی‌توان سازنده تحریم‌های ایران دانست، اما درعین‌حال نباید تاریخچه رفتار این کشور را نیز نادیده گرفت. مسکو در مقاطعی از شکل‌گیری و تشدید تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران حمایت کرد؛ از جمله قطعنامه ۱۹۲۹ در سال ۲۰۱۰ که محدودیت‌های گسترده‌ای در حوزه تسلیحات، مالی، حمل‌ونقل و تجارت ایران ایجاد کرد.

اما مسئله مهم‌تر برای خودرو، چیزی است که روسیه انجام نداد. در سال‌هایی که ایران زیر فشار تحریم از شرکای اروپایی و آسیایی خود فاصله گرفت، روسیه نتوانست جایگزین معناداری برای فناوری، پلتفرم، قطعه و سرمایه‌گذاری خارجی ایجاد کند. همکاری خودرویی تهران و مسکو هیچ‌گاه به زنجیره‌ای عمیق و پایدار تبدیل نشد.

وقتی روسیه خودش تحریم شد

پس از جنگ اوکراین و خروج بسیاری از خودروسازان غربی از روسیه، مسکو با مشکلاتی مانند محدودیت فناوری، قطعه، سرمایه و بازار مواجه شد که ایران سال‌ها با آن‌ها دست‌وپنجه نرم کرده بود و تناقض از همین‌جا شروع می‌شود.

در این مقطع، بازار ایران برای خودروسازان روسی اهمیت بیشتری پیدا کرد و بحث حضور لادا و همکاری‌های خودرویی جدی‌تر شد. اما حتی امروز نیز تجارت خودروی دو کشور با مشکل پرداخت، لجستیک و نبود مسیر تجاری روان مواجه است؛ تا جایی که فعالان بازار روسیه، همین عوامل را از موانع اصلی واردات خودروهای ایرانی می‌دانند.

این یعنی روسیه زمانی که ایران به شریک صنعتی نیاز داشت، نتوانست خلأ غرب را پر کند و زمانی که خودش با همان خلأ روبه‌رو شد، ایران را بیشتر به‌عنوان یک فرصت دید.

خزر؛ فرصت یا وابستگی تازه؟

با اختلال مسیرهای جنوبی، اهمیت شمال برای اقتصاد ایران بیشتر شده است. مسیر دریای خزر، بنادر انزلی و امیرآباد و ارتباط آن‌ها با بنادر روسیه مانند آستراخان، اولیا و ماخاچ‌قلعه، امروز بخشی از شبکه تأمین جایگزین ایران هستند. کریدور شمال–جنوب نیز قرار است این ارتباط را تقویت کند و روسیه در توسعه آن، از جمله پروژه رشت–آستارا، نقش مهمی دارد.

برای صنعت خودرو، این مسیر می‌تواند به معنای ورود قطعه، ماشین‌آلات، مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای از شمال باشد؛ اما نباید از یک واقعیت غافل شد: مسیر خزر هنوز ظرفیت و پایداری بنادر جنوبی را ندارد و حتی کاهش سطح آب خزر، ظرفیت برخی بنادر شمالی ایران را تحت فشار قرار داده است.

روسیه؛ بخشی از مسئله، بخشی از راه‌حل

تناقض اصلی همین‌جاست. روسیه می‌تواند بخشی از راه‌حل لجستیکی ایران باشد، اما خودش نیز به دلیل تحریم‌های مرتبط با جنگ اوکراین، محدودیت‌های بانکی و آسیب‌پذیری مسیرهای تجاری با ریسک همراه است.

حتی تجربه صادرات فناوری ایران به روسیه نشان داد که دو کشور می‌توانند در شرایط تحریم همکاری کنند؛ تهران در سال ۲۰۲۲ فروش محدود پهپاد به روسیه را تأیید کرد. اما این همکاری فناورانه، هیچ‌گاه نمونه مشابهی در صنعت خودرو پیدا نکرد.

بنابراین مسئله فقط این نیست که روسیه در تحریم ایران چه کرده است؛ مسئله این است که چرا شراکت راهبردی ایران و روسیه هنوز نتوانسته به یک مزیت صنعتی پایدار برای بازار خودرو تبدیل شود؟

واقعیت این است که روسیه، مانند هر اقتصاد دیگری، پیش از آنکه شریک صنعت ایران باشد، دنبال منافع خودش است. اگر قرار است خزر، کریدور شمال–جنوب و بازار روسیه بخشی از راه نجات زنجیره تأمین خودرو ایران باشند، این بار باید پرسید سهم واقعی ایران از این شراکت چیست؛ نه اینکه فقط نام آن را شراکت راهبردی بگذاریم.