پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

بحران هرمز به صنعت خودرو جهان رسید؛ از تویوتا تا مونتاژکاران ایران

اختلال در تنگه هرمز دیگر فقط بازار نفت را تهدید نمی‌کند. افزایش هزینه انرژی، بیمه و حمل‌ونقل دریایی از یک سو و دشوارترشدن جابه‌جایی قطعات، تراشه‌ها و مواد اولیه از سوی دیگر، فشار تازه‌ای بر صنعت خودرو جهان وارد کرده است. کارخانه‌های ژاپنی مستقیماً با افزایش هزینه انرژی و کاهش صادرات روبه‌رو شده‌اند، قطعه‌سازان آلمانی از گران‌شدن نهاده‌های تولید می‌گویند و بازارهای وابسته به واردات، باید خود را برای تحویل دیرتر و احتمال افزایش قیمت آماده کنند. بازار ایران نیز به دلیل وابستگی خودروهای مونتاژی و وارداتی به مسیرهای دریایی و قطعات چینی، بیرون از این زنجیره نیست.

تنگه‌ای که به خط مونتاژ وصل شده است

یک خودرو پیش از رسیدن به نمایندگی، زنجیره‌ای طولانی را طی می‌کند. آلومینیوم، مس، لیتیوم، تراشه، باتری و قطعات الکترونیکی ممکن است در چند کشور تولید شوند و سپس برای مونتاژ نهایی به کارخانه‌ای در نقطه دیگری از جهان برسند. خودروی کامل نیز باید از همان شبکه حمل‌ونقل عبور کند تا به بازار مقصد برسد.

به همین دلیل، لازم نیست یک خودرو مستقیماً از تنگه هرمز عبور کند تا از بحران آن آسیب ببیند. افزایش قیمت نفت و گاز، هزینه برق و سوخت کارخانه‌ها را بالا می‌برد. ناامن‌شدن مسیرهای دریایی نیز کرایه کشتی، حق بیمه و زمان حمل را افزایش می‌دهد. اگر قطعه‌ای با تأخیر به خط مونتاژ برسد، خودرویی که هزاران کیلومتر با خلیج فارس فاصله دارد نیز ممکن است دیرتر تولید شود.

الجزیره در گزارش خود سه مسیر اصلی انتقال بحران به صنعت خودرو را مشخص کرده است؛ افزایش هزینه انرژی، اختلال در حمل خودرو و قطعات و گران‌شدن مواد اولیه و تجهیزات الکترونیکی. برآورد همراه این گزارش نشان می‌دهد حدود یک‌چهارم تجارت کانتینری جهان تحت تأثیر اختلال‌های دریایی منطقه قرار گرفته است.

ژاپن و آلمان؛ دو شکل متفاوت از یک بحران

ژاپن یکی از آسیب‌پذیرترین تولیدکنندگان خودرو در برابر اختلال هرمز است. براساس گزارش الجزیره، حدود ۹۵ درصد نفت وارداتی این کشور از تنگه هرمز عبور می‌کند. افزایش هزینه نفت، فرآورده‌های نفتی و برق می‌تواند مستقیماً هزینه فعالیت کارخانه‌های تویوتا، هوندا، نیسان، مزدا و دیگر خودروسازان ژاپنی را بالا ببرد.

فشار دوم در بخش صادرات دیده می‌شود. شرکت‌های ژاپنی برای رساندن محصولات خود به خاورمیانه با محدودیت‌های بیشتری روبه‌رو شده‌اند و تویوتا از کاهش حدود ۳۵ درصدی صادرات خود به منطقه خبر داده است. این شرکت پیش‌تر نیز بخشی از برنامه تولید محصولات مخصوص بازار خاورمیانه را کاهش داده و برای دورزدن مسیرهای پرریسک به حمل زمینی و استفاده از موجودی بازارهای دیگر روی آورده بود.

آلمان وابستگی مستقیم ژاپن به نفت عبوری از هرمز را ندارد، اما از افزایش جهانی هزینه انرژی و قطعات آسیب می‌بیند. در نظرسنجی انجمن صنعت خودروی آلمان از ۱۱۶ شرکت، ۴۶ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند پیامدهای جنگ خاورمیانه را احساس کرده‌اند. از میان شرکت‌های آسیب‌دیده، ۶۵ درصد افزایش قیمت سوخت، ۶۴ درصد گران‌شدن قطعات و کالاهای واسطه‌ای و ۵۸ درصد رشد هزینه انرژی را از فشارهای اصلی معرفی کرده‌اند.

خودروسازی آلمان پیش از این بحران نیز با هزینه بالای تولید، افت تقاضا، رقابت خودروسازان چینی و مخارج سنگین گذار به خودروهای برقی روبه‌رو بود. ذخایر قطعه تاکنون مانع توقف گسترده خطوط تولید شده است، اما موجودی انبار فقط زمان می‌خرد. اگر جریان ورود تراشه، قطعات الکترونیکی و مواد اولیه برای چند ماه مختل بماند، کارخانه‌ها ناچار به کاهش ظرفیت تولید خواهند شد.

وقتی مسیر جایگزین از مسیر اصلی گران‌تر است

تغییر مسیر کشتی روی نقشه ساده به نظر می‌رسد، اما در عمل به معنای سفر طولانی‌تر، مصرف سوخت بیشتر و افزایش هزینه بیمه است. انتقال محموله‌ها از راه زمینی نیز ظرفیت محدودی دارد و برای جابه‌جایی حجم بالای خودرو، موتور، گیربکس و بدنه طراحی نشده است.

داده‌های مورد استناد الجزیره از کاهش ۹۰ درصدی محموله خودروهای آسیایی به مقصد خاورمیانه حکایت دارد. برخی شرکت‌ها حمل زمینی از مسیر آسیای مرکزی را جایگزین کرده‌اند، اما هزینه این مسیر حدود ۱۵۰ درصد افزایش یافته است. چنین راهی ممکن است از توقف کامل تحویل جلوگیری کند، ولی نمی‌تواند برای مدت طولانی جای حمل دریایی را بگیرد.

خطر فقط متوجه خودروهای کامل نیست. الجزیره گزارش داده است که کارخانه‌های خودروسازی آسیایی بخش بزرگی از آلومینیوم مورد نیاز خود را از منطقه خلیج فارس تأمین می‌کنند. آلومینیوم در بدنه، شاسی، موتور و مجموعه باتری خودروهای برقی مصرف می‌شود و افزایش قیمت آن هم‌زمان خودروهای درون‌سوز و برقی را تحت فشار قرار می‌دهد. مس، لیتیوم، پلاستیک، لاستیک و قطعات الکترونیکی نیز از افزایش هزینه انرژی و حمل تأثیر می‌پذیرند.

آیا قیمت همه خودروها بلافاصله افزایش می‌یابد؟

اختلال هرمز به این معنا نیست که قیمت تمام خودروهای جهان یک‌شبه افزایش پیدا می‌کند. کارخانه‌ها و نمایندگی‌ها مقداری خودرو و قطعه در انبار دارند و بخشی از هزینه حمل نیز در قراردادهای قبلی تثبیت شده است. شرکت‌هایی که حاشیه سود بیشتری دارند، می‌توانند برای مدتی بخشی از افزایش هزینه را جذب کنند.

نخستین اثر بحران معمولاً در برنامه حمل و زمان تحویل دیده می‌شود. پس از آن، قیمت قطعات و هزینه تولید بالا می‌رود و اگر اختلال ادامه پیدا کند، خودروساز یا تیراژ را کاهش می‌دهد یا بخشی از هزینه را به قیمت نهایی منتقل می‌کند. شدت این انتقال در بازارهای مختلف یکسان نیست؛ کشوری مانند ژاپن از مسیر انرژی و صادرات تحت فشار قرار می‌گیرد، درحالی‌که بازارهای واردکننده ابتدا افزایش کرایه و تأخیر تحویل را احساس می‌کنند.

فردیناند دودنهوفر، پژوهشگر صنعت خودرو، شش تا هشت هفته پیش رو را برای مشخص‌شدن ابعاد واقعی بحران تعیین‌کننده دانسته است. اگر رفت‌وآمد کشتی‌ها در این مدت به وضعیت باثباتی برسد، موجودی انبارها می‌تواند بخش زیادی از ضربه را جذب کند. ادامه اختلال برای چند ماه، مسئله را از افزایش هزینه حمل به کاهش تولید، گرانی خودرو و تهدید اشتغال در کارخانه‌ها می‌رساند.

بازار ایران چقدر در معرض فشار است؟

ایران هم واردکننده خودروی کامل است و هم بخش قابل‌توجهی از خودروهای بخش خصوصی را با قطعات CKD وارداتی، عمدتاً از چین، مونتاژ می‌کند. آمارهای گمرکی سال ۱۴۰۴ از واردات حدود ۶۸ هزار دستگاه خودرو به ارزش تقریبی ۱.۵ میلیارد یورو حکایت دارد. ورود خودروهای کامل، قطعات مونتاژی و لوازم یدکی نیز وابستگی زیادی به بنادر جنوبی و مسیرهای دریایی منتهی به خلیج فارس دارد.

در صورت ادامه ناامنی دریایی، واردکنندگان و مونتاژکاران ابتدا با افزایش حق بیمه، کرایه حمل و تغییر برنامه حرکت کشتی‌ها مواجه می‌شوند. موجودی انبار شرکت‌ها می‌تواند برای مدتی تولید و تحویل را ادامه دهد، اما تأخیر در ورود محموله‌های بعدی ممکن است برنامه تحویل خودروهای فروخته‌شده را به هم بزند و تأمین قطعات یدکی را دشوارتر کند.

هنوز آماری منتشر نشده که نشان دهد بحران هرمز به‌تنهایی چند درصد به قیمت خودرو در ایران اضافه کرده است. نرخ ارز، تعرفه، هزینه انتقال پول و مقررات واردات هم‌زمان بر قیمت اثر می‌گذارند و جداکردن سهم هر عامل آسان نیست. بنابراین نمی‌توان از امروز حکم به افزایش مشخص قیمت وارداتی‌ها و مونتاژی‌ها داد، اما رشد هزینه حمل و احتمال تأخیر قطعات، فشار تازه‌ای است که دیر یا زود در صورت‌حساب شرکت‌ها دیده خواهد شد.

در صنعت خودرو، بحران زنجیره تأمین معمولاً پیش از آنکه روی برچسب قیمت دیده شود، تقویم تحویل را تغییر می‌دهد. اگر اختلال هرمز ادامه پیدا کند، خریدار ایرانی نیز احتمالاً ابتدا تأخیر را احساس می‌کند و بعد با هزینه آن روبه‌رو می‌شود.