پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

کارنامه ۱۵ ساله بازار خودرو؛ از اوج قدرت تا محاصره + جدول

صنعت و بازار خودروی ایران در ۱۵ سال اخیر، پرفرازونشیب‌ترین دوران تاریخ خود را پشت سر گذاشته است. از رکوردشکنی‌های تولید در ابتدای دهه ۹۰ تا ممنوعیت‌های سخت‌گیرانه واردات و سرانجام رسیدن به بحران ژئوپلیتیک اخیر در سال ۱۴۰۵، این بازه زمانی آینه‌ای تمام‌نما از وضعیت اقتصادی و سیاسی کشور است.

نیمه اول دهه ۹۰: عصر طلایی و سقوط ناگهانی

سال ۱۳۹۰؛ قله تولید: در این سال با تولید حدود یک میلیون و ۶۴۰ هزار دستگاه، رکورد تاریخی تولید خودرو در ایران شکسته شد. در این سال حدود ۴۰ هزار دستگاه خودرو نیز وارد کشور شد. بازار در تعادلی نسبی بود و تنوع محصولات برندهای فرانسوی و کره‌ای در اوج قرار داشت.

سال ۱۳۹۱؛ شوک اول سقف تولید: با تشدید تحریم‌ها و نوسان‌های ارزی، تولید با افتی شدید به حدود ۹۲۰ هزار دستگاه رسید. با این حال، واردات به‌دلیل ثبت‌سفارش‌های قبلی به ۴۵ هزار دستگاه افزایش یافت.

سال ۱۳۹۲؛ تعمیق رکود: تولید به کف ۷۴۰ هزار دستگاه رسید. واردات اما با رشد چشم‌گیر به ۷۸ هزار دستگاه رسید تا خلاء تولید داخلی در بخش خودروهای لوکس و میان‌رده جبران شود.

عصر پسابرجام: بازگشت شرکای خارجی (۱۳۹۳ تا ۱۳۹۶)

سال ۱۳۹۳؛ بازگشت به مدار یک میلیون: با امضای توافق‌های اولیه هسته‌ای، تولید به ۹۶۰ هزار دستگاه بهبود یافت و رکورد واردات با ۱۰۳ هزار دستگاه شکسته شد.

سال ۱۳۹۴؛ کمپین خرید خودرو ممنوع: تولید به‌دلیل رکود بازار به ۹۹۰ هزار دستگاه رسید. واردات نیز به‌دلیل تغییر قوانین به ۵۱ هزار دستگاه کاهش یافت.

سال ۱۳۹۵؛ رونق دوباره: با اجرایی شدن برجام و بازگشت پژو و رنو، تولید به یک میلیون و ۳۵۰ هزار دستگاه جهش کرد و ۷۶ هزار خودرو وارد کشور شد.

کارنامه ۱۵ سال تولید و واردات خودرو

سال ۱۳۹۶؛ آخرین سال آزادی واردات: تولید به یک میلیون و ۵۰۰ هزار دستگاه رسید. در این سال ۷۰ هزار خودرو وارد شد، اما در دی‌ماه همین سال، سایت ثبت‌سفارش به‌طور ناگهانی بسته شد.

دوران ممنوعیت و انزوا (۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱)

سال ۱۳۹۷؛ خروج ترامپ و شوک بزرگ: تولید به زیر یک میلیون دستگاه (حدود ۹۵۰ هزار) سقوط کرد و واردات با ترخیص خودروهای مانده در گمرک به ۱۵ هزار دستگاه محدود شد. از مرداد این سال، واردات خودرو رسماً ممنوع شد.

سال ۱۳۹۸؛ سال خودروهای ناقص: تولید به ۸۳۰ هزار دستگاه کاهش یافت. آمار واردات در این سال و سه سال پس از آن عملاً «صفر» (به جز موارد خاص و استثنایی) بود.

سال ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰؛ دوران ایستایی: تولید در محدوده ۹۰۰ هزار دستگاه درجا زد. بازار با قرعه‌کشی‌های معروف و شکاف قیمتی شدید بین کارخانه و بازار دست‌وپنج نرم می‌کرد.

تلاش برای احیا و برخورد با دیوار جنگ (۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵)

سال ۱۴۰۱؛ وعده بازگشایی: تولید به یک میلیون و ۳۰۰ هزار دستگاه رسید و قانون واردات خودرو پس از ۵ سال تصویب شد، اما عملاً خودرویی در این سال وارد نشد.

سال ۱۴۰۲؛ ورود قطره‌چکانی: تولید در سطح یک میلیون و ۳۴۰ هزار دستگاه تثبیت شد. واردات خودروهای نو و کارکرده کلید خورد، اما تا پایان سال تنها حدود ۱۱ هزار دستگاه از گمرکات ترخیص شد.

سال ۱۴۰۳؛ ثبات پیش از توفان: تولید به یک میلیون و ۴۰۰ هزار دستگاه نزدیک شد و واردات با سرعت بیش‌تری ادامه یافت (حدود ۶۰ هزار دستگاه). بازار می‌رفت تا به یک آرامش نسبی برسد.

سال ۱۴۰۴؛ آغاز تهاجم و بحران قطعات: با آغاز تهاجم آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در اسفندماه، زنجیره تأمین قطعات مختل شد. تولید که تا بهمن‌ماه روند خوبی داشت، در پایان سال به حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار دستگاه افت کرد. واردات نیز با وقوع درگیری‌ها در بنادر عملاً متوقف شد، اما به گفته معاون وزیر صمت، در سال ۱۴۰۴ در مجموع ۷۵ هزار خودرو وارد کشور شده است.

وضعیت فعلی: سال ۱۴۰۵؛ محاصره در هرمز

در دو ماهه نخست سال ۱۴۰۵، صنعت خودرو با سخت‌ترین شرایط ۱۵ سال اخیر روبه‌رو شده است. طبق آمارهای غیررسمی تا پایان اردیبهشت ۱۴۰۵، به‌دلیل بسته شدن مسیرهای دریایی و بحران در تأمین ریزتراشه‌ها و قطعات کلیدی، تولید دو خودروساز بزرگ کشور نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵۰ درصد کاهش یافته است.

آمار واردات در فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۵ طبق گفته معاون وزیر صمت، حامد عاملی، ۹ هزار دستگاه بوده است. البته تعداد زیادی خودرو نیز به‌دلیل بسته بودن تنگه هرمز و ریسک‌های بالای ناوبری در کشورهای همسایه و یا در مبدأ متوقف مانده‌اند.

سقوط آزاد ۱۵ ساله

بررسی این ۱۵ سال نشان می‌دهد که بازار خودروی ایران از یک بازار رقابتی و پررونق در سال ۱۳۹۰ با تولید ۱.۶ میلیونی و واردات آزاد، به یک بازار کاملاً بسته و منجمد در  ۱۴۰۵ تبدیل شده است. شوک ناشی از تداوم بستن تنگه هرمز، اکنون مستقیماً ترمز تولید داخلی را کشیده و واردات را با خطر جدی مواجه کرده است. اگر این وضعیت ادامه یابد، بازار خودروی ایران با مشکلات بیش‌تری مواجه خواهد شد که حتا رکوردهای قیمتی سال‌های جهش ارزی را نیز جابه‌جا خواهد کرد. کارنامه ۱۵ ساله نشان می‌دهد که خودرو در ایران بیش از آن‌که یک کالای صنعتی باشد، گروگان تحولات ژئوپلیتیک و نوسان‌های مرزی بوده است. حال تا کی این‌گونه خواهد بود، کسی نمی داند.