بنزین ۱۱۰ هزار تومانی؛ فریاد بلند دولت برای گرانی دوباره سوخت؟

عرضه بنزین سوپر با قیمت لیتری ۱۱۰ هزار تومان، شاید در ظاهر صرفاً عرضه یک فرآورده متفاوت باشد، اما در پس این اتفاق می‌توان نشانه‌هایی از تغییر تدریجی معیارهای ذهنی جامعه درباره قیمت سوخت دید؛ تغییری که در سایه اظهارات مکرر رئیس‌جمهور درباره غیرمنطقی بودن فروش بنزین ارزان، احتمال عادی‌سازی قیمت‌های بالاتر را جدی‌تر می‌کند.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، عرضه بنزین سوپر با قیمت ۱۱۰ هزار تومان را نمی‌توان صرفاً از زاویه تجاری بررسی کرد. حتی اگر این فرآورده با عنوان بنزین سوپر و با سازوکار قیمت‌گذاری متفاوت عرضه شود، مواجهه جامعه با چنین عددی می‌تواند بر قضاوت عمومی درباره قیمت بنزین معمولی نیز تأثیر بگذارد.

سیگنال‌های پزشکیان

مسعود پزشکیان بارها از فاصله قیمت خرید و فروش بنزین انتقاد و با اشاره به خرید بنزین با قیمت حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان و فروش آن با نرخ ۱۵۰۰ تومان، این پرسش را مطرح کرده است که دولت تا چه زمانی می‌تواند چنین روندی را ادامه دهد و آیا این روند عقلانی و منطقی است؟

این موضع‌گیری در مرداد ۱۴۰۵ نیز تکرار شد؛ جایی که رئیس‌جمهور با اشاره به خرید بنزین گران و فروش آن با نرخ ۱۵۰۰ تومان، بار دیگر سیاست فعلی قیمت‌گذاری را زیر سؤال برد. بنابراین، بحث اصلاح قیمت سوخت مدت‌هاست در ادبیات رسمی دولت حضور دارد.

اطلاع‌رسانی یا آماده‌سازی؟

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، نیز بارها تأکید کرده است که هرگونه تصمیم درباره تغییر قیمت بنزین، پیش از اجرا به اطلاع مردم خواهد رسید. او نیز مانند پزشکیان بارها از ضرورت اتخاذ راهبردهای جدید برای مدیریت مصرف سوخت سخن گفته است. البته سخنگوی دولت در مقاطع دیگری اعلام کرده که تصمیمی برای افزایش قیمت بنزین گرفته نشده است.

اما پرسش اینجاست: آیا اطلاع‌رسانی درباره گرانی الزاماً به معنای اعلام رسمی و ناگهانی قیمت جدید است یا ممکن است سیاست‌گذار پیش از اعلام تصمیم نهایی، از طریق مجموعه‌ای از مواضع و سیگنال‌های اقتصادی، زمینه پذیرش آن را فراهم کند؟

لنگر ۱۱۰ هزار تومانی

در اقتصاد رفتاری، مفهومی به نام «اثر لنگراندازی قیمتی» وجود دارد. بر اساس این سازوکار، مواجهه اولیه با یک قیمت بالا می‌تواند معیار ذهنی فرد را برای ارزیابی قیمت‌های بعدی تغییر دهد.

وقتی مصرف‌کننده ابتدا با بنزین ۱۱۰ هزار تومانی مواجه می‌شود، قیمت‌های ۳۰ یا ۴۰ هزار تومانی ممکن است در مقایسه با آن چندان گران به نظر نرسند؛ درحالی‌که همین ارقام نسبت به قیمت فعلی بنزین معمولی، افزایشی بسیار سنگین محسوب می‌شوند.

این همان نگرانی اصلی است؛ بنزین ۱۱۰ هزار تومانی می‌تواند نقش یک لنگر قیمتی را ایفا کند و پذیرش قیمت‌های بالاتر برای بنزین معمولی را در ذهن جامعه آسان‌تر سازد.

مقصد بعدی؛ ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان؟

وقتی رئیس‌جمهور بارها از قیمت تمام‌شده بنزین و ناپایداری فروش آن با نرخ‌های یارانه‌ای سخن گفته و سخنگوی دولت نیز اصلاح شیوه مدیریت مصرف را ضروری دانسته است، احتمال حرکت به سمت قیمت‌های بالاتر را نمی‌توان نادیده گرفت.

البته عرضه بنزین سوپر به‌تنهایی اثبات‌کننده تصمیم دولت برای افزایش قیمت بنزین معمولی نیست؛ اما کنار هم قرار گرفتن این اتفاق با مواضع قبلی دولت، این پرسش را جدی می‌کند که آیا قیمت‌های ۳۰ تا ۴۰ هزار تومانی می‌توانند مقصد بعدی سیاست‌گذاری سوخت باشند؟

کیفیت؛ امتیاز طبقاتی؟

مسئله دیگر، محدود شدن دسترسی به بنزین باکیفیت بر اساس توان مالی است. اگر سوخت استاندارد و باکیفیت به کالایی گران و در دسترس گروهی خاص تبدیل شود، عملاً کیفیت بهتر سوخت از یک ضرورت عمومی به امتیازی طبقاتی تبدیل خواهد شد؛ درحالی‌که دسترسی به سوخت باکیفیت نباید صرفاً به قدرت خرید مصرف‌کننده وابسته باشد.

گرانی در ایستگاه بعدی؟

دولت هنوز افزایش قیمت بنزین معمولی به محدوده ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان را رسماً اعلام نکرده است؛ اما مجموعه اظهارات مسئولان و عرضه بنزین ۱۱۰ هزار تومانی، زنگ هشدار را برای افکار عمومی به صدا درآورده است.

بنزین ۱۱۰ هزار تومانی شاید اعلام رسمی گرانی بنزین معمولی نباشد، اما می‌تواند فریاد بلند و غیرمستقیم سیاست‌گذار برای عادی‌سازی قیمت‌های بالاتر سوخت باشد؛ فریادی که پیش از اعلام رسمی گرانی، شنیده می‌شود.