واردات خودرو آزاد شد، اما نه برای همه مردم

ممنوعیت واردات خودرو برداشته شده و مدل‌های تازه‌ای به بازار ایران رسیده‌اند، اما مصرف‌کننده هنوز اثر این آزادسازی را احساس نمی‌کند. خودروها محدود وارد می‌شوند، با قیمت‌هایی چند برابر بازار جهانی به فروش می‌رسند و بیشتر آن‌ها از توان خرید طبقه متوسط خارج‌اند. واردات آزاد شده، اما نه برای همه مردم.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، هدف از واردات فقط افزایش تعداد برندها نبود. خودروهای خارجی قرار بود کمبود عرضه را جبران کنند، بازار را رقابتی‌تر سازند و خودروسازان داخلی را برای بهبود کیفیت و کنترل قیمت زیر فشار بگذارند. عرضه قطره‌چکانی اجازه نداده هیچ‌کدام از این اهداف به‌طور کامل محقق شود.

واردات بیشتر شد، اما کافی نبود

در پنج‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۲۵ هزار دستگاه خودرو به ارزش ۶۹۳ میلیون دلار وارد کشور شد. تعداد خودروهای وارداتی نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۲ درصد افزایش یافت، اما این حجم در برابر اندازه بازار ایران ناچیز است. از طرفی، همین تعداد میان شرکت‌ها، برندها و مدل‌های متعدد تقسیم شده و سهم بعضی محصولات به چند صد دستگاه محدود مانده است.

به همین دلیل، افزایش تنوع به افزایش واقعی عرضه منجر نشده است. مردم نام‌های بیشتری می‌بینند، اما هنگام خرید همچنان با ظرفیت محدود فروش، تحویل طولانی و قیمت بالا روبه‌رو می‌شوند. چنین وارداتی نمی‌تواند کمبود بازار را جبران کند یا انحصار را بشکند.

خودروی اقتصادی پشت دیوار هزینه‌ها

قیمت جهانی خودرو فقط بخشی از بهای نهایی آن در ایران است. تعرفه، مالیات، عوارض، هزینه اسقاط، حمل‌ونقل، استاندارد، شماره‌گذاری و نرخ ارز به قیمت اولیه اضافه می‌شوند. محصولی که در کشور مبدأ یک خودروی معمولی خانوادگی است، پس از ورود به ایران با قیمت یک کالای لوکس عرضه می‌شود.

کمبود ارز نیز جریان واردات را کند و پرهزینه کرده است. تأخیر در تخصیص ارز، دشواری انتقال پول و توقف در ثبت سفارش یا ترخیص، هزینه واردکننده را افزایش می‌دهد و این هزینه سرانجام به خریدار منتقل می‌شود.

مقررات متغیر وضعیت را پیچیده‌تر کرده است. تغییر مداوم تعرفه، ضوابط ثبت سفارش و شیوه محاسبه حقوق ورودی، امکان برنامه‌ریزی بلندمدت را از واردکننده می‌گیرد. شرکتی که از هزینه نهایی محموله خود مطمئن نیست، یا عرضه را محدود می‌کند یا ریسک تصمیم‌های دولتی را روی قیمت خودرو می‌گذارد.

آزادسازی بدون دسترسی عمومی

بازگشایی واردات پس از سال‌ها ممنوعیت اقدام درستی بود، اما نتیجه آن را باید در بازار سنجید، نه در تعداد مجوزها و مدل‌های معرفی‌شده. واردات زمانی بازار را تغییر می‌دهد که خودرو به تعداد کافی و با قیمت رقابتی به دست مصرف‌کننده برسد.

اکنون راه قانونی واردات باز است، اما ارز محدود، تعرفه سنگین و مقررات ناپایدار اجازه نمی‌دهند خودرو با قیمت قابل‌خرید عرضه شود. ممنوعیت از متن قانون حذف شده، ولی برای بخش بزرگی از مردم در ویترین بازار باقی مانده است.