پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

بنزین تجدیدپذیر؛ وقتی روغن آشپزخانه به سوخت خودرو تبدیل می‌شود

در حالی که، آینده حمل‌ونقل جهان با خودروهای برقی گره خورده است، گروهی از خودروسازان و شرکت‌های انرژی مسیر دیگری را هم دنبال می‌کنند؛ تولید سوخت‌هایی که بدون تغییر اساسی در موتورهای بنزینی فعلی بتوانند ردپای کربنی خودروها را کاهش دهند. تازه‌ترین نمونه، پروژه مشترک تویوتا، BMW، بوش و رپسول در اسپانیاست؛ طرحی شش‌ماهه که در آن خودروهای معمولی با بنزین ۱۰۰ درصد تجدیدپذیر حرکت می‌کنند؛ سوختی که به جای نفت خام، از موادی مانند روغن پخت‌وپز مصرف‌شده، پسماندهای زیستی و منابع تجدیدپذیر تولید می‌شود.

در سال‌های اخیر، هر زمان صحبت از آینده صنعت خودرو به میان آمده، نگاه‌ها بیش از هر چیز به سمت خودروهای برقی رفته است. دولت‌ها مشوق‌های مالی برای خودروهای برقی در نظر گرفته‌اند، خودروسازان میلیاردها دلار روی باتری سرمایه‌گذاری کرده‌اند و بسیاری از کشورها برای محدود کردن یا توقف فروش خودروهای بنزینی و دیزلی برنامه‌ریزی کرده‌اند، اما در کنار این مسیر، یک پرسش مهم همچنان باقی مانده است؛ با میلیون‌ها خودروی درون‌سوزی که هم‌اکنون در جاده‌های جهان تردد می‌کنند، چه باید کرد؟

پاسخ برخی شرکت‌ها، کنار گذاشتن کامل موتور درون‌سوز نیست، بلکه تغییر سوخت آن است. در همین راستا، تویوتا، BMW، بوش و رپسول یک پروژه آزمایشی واقعی را در اسپانیا آغاز کرده‌اند تا نشان دهند خودروهای فعلی می‌توانند بدون تغییر اساسی در موتور و زیرساخت سوخت‌رسانی، با بنزین ۱۰۰ درصد تجدیدپذیر کار کنند. این پروژه از ژوئیه ۲۰۲۶ آغاز شده و قرار است به مدت شش ماه ادامه داشته باشد. در این طرح، خودروهای تویوتا و BMW از بنزین تجدیدپذیر Nexa 95 رپسول استفاده می‌کنند و بوش نیز با سامانه دیجیتال خود، ردیابی و گواهی مصرف سوخت تجدیدپذیر را انجام می‌دهد.

بنزین تجدیدپذیر چیست؟

بنزین تجدیدپذیر برخلاف بنزین معمولی از نفت خام تولید نمی‌شود. این سوخت می‌تواند از پسماندهای آلی، ضایعات کشاورزی و جنگلی، روغن‌های پخت‌وپز مصرف‌شده، چربی‌های حیوانی و سایر مواد زیستی تولید شود. رپسول در معرفی سوخت‌های تجدیدپذیر خود تأکید کرده است که این محصولات از منابعی مانند روغن مصرف‌شده آشپزی و مواد آلی تولید می‌شوند و در کنار سوخت‌های رایج، می‌توانند به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای کمک کنند.

اهمیت این سوخت در آن است که برای استفاده از آن الزاماً نیازی به تغییر موتور خودرو نیست. در پروژه مشترک تویوتا، BMW، بوش و رپسول نیز اعلام شده است که این بنزین به‌عنوان یک جایگزین «قابل استفاده مستقیم» برای بنزین فسیلی طراحی شده و با موتورهای بنزینی و زیرساخت فعلی سوخت‌گیری سازگار است. این یعنی اگر فناوری در مقیاس گسترده اقتصادی شود، می‌تواند بدون نیاز به جایگزینی سریع همه خودروهای درون‌سوز، بخشی از انتشار کربن ناوگان موجود را کاهش دهد.

چرا خودروسازان دوباره به سوخت فکر می‌کنند؟

اگرچه خودروهای برقی مهم‌ترین مسیر کاهش آلایندگی حمل‌ونقل سبک محسوب می‌شوند، اما همه بازارها با یک سرعت به سمت برقی‌سازی حرکت نمی‌کنند. قیمت بالای خودروهای برقی، کمبود زیرساخت شارژ، وابستگی به مواد معدنی باتری، نگرانی درباره شبکه برق و زمان طولانی نوسازی ناوگان باعث شده است برخی خودروسازان به راه‌حل‌های مکمل هم توجه کنند.

در اروپا صدها میلیون خودروی درون‌سوز همچنان در جاده‌ها حضور دارند و حتا اگر از همین امروز فقط خودرو برقی فروخته شود، جایگزینی کامل ناوگان سال‌ها طول می‌کشد. BMW پیش‌تر نیز اعلام کرده بود که سوخت‌های تجدیدپذیر می‌توانند در کاهش انتشار کربن ناوگان موجود نقش داشته باشند، زیرا بخش بزرگی از خودروهای فعلی اروپا همچنان برای سال‌ها در جاده باقی می‌مانند.

از همین زاویه، بنزین تجدیدپذیر قرار نیست الزاماً رقیب مستقیم خودروهای برقی باشد، بلکه می‌تواند نقش یک مسیر مکمل را بازی کند. خودرو برقی برای ناوگان آینده مهم است، اما سوخت تجدیدپذیر می‌تواند برای ناوگان فعلی، خودروهای کلاسیک، بازارهایی با زیرساخت شارژ ضعیف، مناطق دورافتاده و حتا بخش‌هایی از حمل‌ونقل که برقی‌سازی آن‌ها دشوارتر است، اهمیت داشته باشد.

روغن آشپزخانه چگونه به سوخت خودرو تبدیل می‌شود؟

تصور عمومی این است که روغن مصرف‌شده آشپزخانه فقط یک پسماند آلاینده است؛ ماده‌ای که اگر درست جمع‌آوری نشود، به فاضلاب، خاک و محیط‌ زیست آسیب می‌زند، اما همین پسماند می‌تواند ماده اولیه تولید سوخت باشد. در فناوری‌های نوین سوخت تجدیدپذیر، پسماندهای زیستی پس از جمع‌آوری، پالایش و فرآوری شیمیایی به هیدروکربن‌هایی تبدیل می‌شوند که می‌توانند در قالب بنزین، دیزل تجدیدپذیر یا سوخت پایدار هواپیما مورد استفاده قرار گیرند.

رپسول اعلام کرده در کارخانه کارتاخنا اسپانیا ظرفیت تولید سالانه ۲۵۰ هزار تن سوخت تجدیدپذیر از پسماندهای آلی را ایجاد کرده است؛ سوخت‌هایی که می‌توانند در هواپیماها، کامیون‌ها یا خودروها مصرف شوند. این موضوع نشان می‌دهد بنزین تجدیدپذیر فقط یک ایده آزمایشگاهی نیست، بلکه بخشی از سرمایه‌گذاری واقعی شرکت‌های انرژی برای آینده سوخت‌های مایع است.

یکی از مهم‌ترین مزایای بنزین تجدیدپذیر، سازگاری آن با زیرساخت فعلی است. خودروهای برقی برای گسترش عمومی به شبکه گسترده شارژ، برق پایدار، استانداردهای فنی، خدمات پس از فروش و آموزش نیروی انسانی نیاز دارند، اما سوخت تجدیدپذیر می‌تواند از همان شبکه پمپ‌بنزین، مخازن ذخیره‌سازی، خودروهای فعلی و موتورهای موجود استفاده کند؛ البته به شرط آن‌که استاندارد، کیفیت و سازگاری آن به‌صورت دقیق تضمین شود.

این مزیت برای کشورهایی که ناوگان فرسوده و زیرساخت شارژ محدود دارند، اهمیت بیش‌تری دارد. در چنین کشورهایی، جایگزینی سریع میلیون‌ها خودروی درون‌سوز با خودرو برقی نه از نظر اقتصادی ساده است و نه از نظر زیرساختی. بنابراین سوخت‌های کم‌کربن می‌توانند در دوره گذار، بخشی از فشار زیست‌محیطی را کاهش دهند.

با وجود جذابیت بالای بنزین تجدیدپذیر، نباید آن را راه‌حل جادویی بحران سوخت و آلودگی دانست. نخستین چالش، مقیاس تولید است. حجم روغن پخت‌وپز مصرف‌شده، پسماندهای زیستی و خوراک‌های تجدیدپذیر محدود است و نمی‌توان به‌سادگی کل مصرف عظیم بنزین جهان را با این منابع جایگزین کرد. به همین دلیل، احتمالاً این سوخت‌ها در کوتاه‌مدت بیش‌تر در بازارهای خاص، ناوگان‌های محدود یا ترکیب با سوخت‌های دیگر مورد استفاده قرار می‌گیرند.

چالش دوم، قیمت تمام‌شده است. تولید بنزین از نفت خام، با وجود همه آسیب‌های زیست‌محیطی، هنوز در بسیاری از کشورها ارزان‌تر و گسترده‌تر است. در مقابل، جمع‌آوری پسماند، فرآوری، پالایش، استانداردسازی، حمل‌ونقل و گواهی‌سازی سوخت تجدیدپذیر هزینه‌بر است. اگر سیاست‌های حمایتی، مقررات کربنی یا مشوق‌های مالی وجود نداشته باشد، رقابت اقتصادی این سوخت با بنزین معمولی دشوار خواهد بود.

چالش سوم، اطمینان از پایداری واقعی است. اگر برای تولید سوخت تجدیدپذیر از منابعی استفاده شود که به رقابت با غذا، تخریب جنگل یا فشار بر منابع طبیعی منجر شود، فلسفه زیست‌محیطی آن زیر سؤال می‌رود. به همین دلیل در پروژه جدید اسپانیا تأکید شده که خوراک سوخت با دستورالعمل انرژی تجدیدپذیر اتحادیه اروپا یا RED سازگار است؛ یعنی باید از نظر منشأ، پایداری و کاهش انتشار، قابل ردیابی و قابل تأیید باشد.

نقش بوش؛ سوخت هم باید قابل ردیابی باشد

یکی از بخش‌های مهم پروژه جدید، حضور شرکت بوش است. در این طرح، بوش با سامانه Digital Fuel Twin مصرف سوخت تجدیدپذیر را در چرخه عمر آن ردیابی و تأیید می‌کند. این موضوع شاید در نگاه اول فنی به نظر برسد، اما برای آینده سوخت‌های کم‌کربن اهمیت زیادی دارد. اگر قرار باشد یک شرکت یا کشور ادعا کند از سوخت تجدیدپذیر استفاده کرده، باید بتواند منشأ سوخت، مسیر تولید، حمل، مصرف و میزان کاهش انتشار آن را اثبات کند.

در آینده، بازار سوخت فقط به عدد اکتان، قیمت و کیفیت احتراق محدود نخواهد بود. سوخت باید شناسنامه کربنی هم داشته باشد، یعنی مشخص شود از چه منبعی تولید شده، چه مقدار انتشار را نسبت به سوخت فسیلی کاهش داده و آیا واقعاً از خوراک پایدار استفاده کرده است یا نه. این همان جایی است که فناوری دیجیتال، ردیابی داده و مقررات زیست‌محیطی به صنعت سوخت گره می‌خورند.

تویوتا و BMW چرا این مسیر را جدی گرفته‌اند؟

تویوتا سال‌هاست به رویکرد چندمسیره در کاهش آلایندگی باور دارد. این شرکت فقط روی خودرو برقی باتری‌دار تمرکز نکرده و همزمان هیبرید، پلاگین‌هیبرید، هیدروژن و سوخت‌های کم‌کربن را نیز دنبال کرده است. BMW نیز از جمله خودروسازانی است که درباره «بی‌طرفی فناوری» سخن می‌گوید و معتقد است مسیر کاهش کربن نباید فقط به یک فناوری محدود شود.

این نگاه البته منتقدان خود را دارد. برخی کارشناسان معتقدند تمرکز بر سوخت‌های جایگزین ممکن است گذار به خودروهای برقی را کند کند یا بهانه‌ای برای ادامه تولید موتورهای درون‌سوز باشد. در مقابل، طرف‌داران سوخت‌های تجدیدپذیر می‌گویند واقعیت ناوگان فعلی را نمی‌توان نادیده گرفت. حتا اگر خودروهای آینده برقی باشند، خودروهای امروز هنوز سال‌ها بنزین خواهند سوزاند؛ بنابراین بهتر است سوخت آن‌ها کم‌کربن‌تر شود.

پیام این فناوری چیست؟

برای ایران، ایده بنزین تجدیدپذیر از چند جهت قابل توجه است. نخست این‌که کشور با مصرف بالای بنزین و ناترازی سوخت روبه‌روست و هر فناوری‌ای که بتواند بخشی از فشار بر بنزین فسیلی را کاهش دهد، ارزش بررسی دارد. دوم این‌که ایران حجم قابل توجهی پسماند شهری، کشاورزی و روغن مصرف‌شده دارد که بخش زیادی از آن به‌صورت غیربهینه دفع می‌شود. سوم این‌که ناوگان خودرویی کشور عمدتاً درون‌سوز است و جایگزینی سریع آن با خودروهای برقی به زیرساخت، سرمایه‌گذاری و زمان زیادی نیاز دارد.

با این حال، نباید تصور کرد که بنزین تجدیدپذیر در کوتاه‌مدت می‌تواند جایگزین بنزین معمولی در ایران شود. چنین پروژه‌ای نیازمند استاندارد سوخت، سرمایه‌گذاری پالایشی، شبکه جمع‌آوری پسماند، تضمین کیفیت، قیمت‌گذاری اقتصادی، نظارت زیست‌محیطی و هماهنگی میان وزارت نفت، سازمان محیط‌ زیست، شهرداری‌ها، بخش خصوصی و خودروسازان است. بدون این زنجیره، سوخت تجدیدپذیر فقط در حد یک عنوان جذاب باقی می‌ماند.

آینده بنزینی‌ها تمام نشده، اما عوض شده است

پروژه بنزین ۱۰۰ درصد تجدیدپذیر در اسپانیا نشان می‌دهد آینده حمل‌ونقل الزاماً یک‌خطی نیست. خودروهای برقی بدون تردید بخش مهمی از آینده‌اند، اما موتورهای درون‌سوز نیز به‌سادگی از خیابان‌ها حذف نخواهند شد. میلیون‌ها خودرو همچنان در جاده‌ها تردد می‌کنند و برای کاهش آلایندگی آن‌ها باید راه‌حل‌های عملی، سریع و قابل اجرا پیدا کرد.

بنزین تجدیدپذیر دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا می‌کند؛ نه به‌عنوان بازگشت به گذشته، بلکه به‌عنوان تلاشی برای کم‌کربن کردن ناوگان فعلی. این سوخت می‌تواند پلی میان امروز و آینده باشد؛ پلی میان پمپ‌بنزین‌های فعلی و حمل‌ونقل پاک‌تر.

اما موفقیت آن به یک شرط مهم بستگی دارد: تولید در مقیاس کافی، با قیمت قابل قبول و از منابع واقعاً پایدار. اگر این سه شرط فراهم نشود، بنزین تجدیدپذیر بیش‌تر یک پروژه نمایشی باقی می‌ماند، اما اگر شرکت‌های انرژی، خودروسازان و دولت‌ها بتوانند آن را از مرحله آزمایش به بازار واقعی برسانند، شاید روزی روغن مصرف‌شده آشپزخانه فقط یک پسماند نباشد؛ شاید بخشی از سوخت خودروهای آینده باشد.