پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

خودروهای پاک؛ راه نجات از ناترازی بنزین؟ بررسی ۱۰ الگوی موفق جهان

افزایش مصرف بنزین، تشدید ناترازی انرژی و فشار بر منابع ارزی، توسعه خودروهای پاک را دوباره به یکی از اولویت‌های سیاست‌گذاری تبدیل کرده است، اما کشورهای موفق چگونه این مسیر را پیمودند و کدام تجربه‌ها می‌تواند برای ایران الهام‌بخش باشد؟

افزایش بی‌سابقه مصرف بنزین، تشدید ناترازی انرژی و فشار فزاینده بر منابع ارزی، بار دیگر خودروهای پاک را به صدر مباحث صنعت خودرو و سیاست‌گذاری انرژی کشور بازگردانده است. امروز دیگر بحث خودروهای برقی و هیبریدی صرفاً یک دغدغه زیست‌محیطی نیست، بلکه به مسئله‌ای اقتصادی و حتا راهبردی تبدیل شده است. هر لیتر بنزینی که بیش از ظرفیت تولید مصرف می‌شود، به معنای فشار بیش‌تر بر بودجه دولت، افزایش نیاز به واردات سوخت و اتلاف منابع ارزی است.

در چنین شرایطی، طی ماه‌های اخیر بار دیگر از توسعه خودروهای برقی، واردات خودروهای پاک و ایجاد زیرساخت‌های شارژ سخن گفته می‌شود، اما پرسش اصلی همچنان بی‌پاسخ مانده است؛ ایران دقیقاً از چه الگویی پیروی می‌کند؟

واقعیت این است که هنوز نقشه راه جامعی برای توسعه خودروهای پاک وجود ندارد. مشخص نیست اولویت کشور توسعه تولید داخلی است یا واردات، سرمایه‌گذاری روی باتری است یا گسترش زیرساخت شارژ، حمایت از مصرف‌کننده است یا حمایت از خودروساز. تجربه کشورهای موفق نشان می‌دهد بدون پاسخ روشن به این پرسش‌ها، هیچ برنامه‌ای به نتیجه نخواهد رسید.

نگاهی به تجربه ۱۰ کشور موفق جهان نشان می‌دهد هر کدام مسیر متفاوتی را انتخاب کرده‌اند، اما همه آن‌ها یک ویژگی مشترک داشته‌اند؛ برنامه‌ای روشن، پایدار و بلندمدت.

نروژ؛ ثبات سیاست‌گذاری، کلید موفقیت

نروژ موفق‌ترین کشور جهان در توسعه خودروهای برقی به شمار می‌رود. دولت این کشور طی بیش از دو دهه خودروهای برقی را از مالیات خرید و مالیات بر ارزش افزوده معاف کرد، عوارض جاده‌ای را کاهش داد، استفاده از برخی پارکینگ‌های عمومی را تسهیل کرد و سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای ایجاد شبکه شارژ انجام داد. مهم‌تر از همه، این سیاست‌ها بدون تغییرات ناگهانی ادامه یافت و اعتماد مصرف‌کنندگان را جلب کرد. نتیجه آن، تبدیل شدن خودروهای برقی به انتخاب غالب خریداران و کاهش چشم‌گیر وابستگی به خودروهای بنزینی بود.

چین؛ توسعه صنعت در کنار توسعه بازار

چین خودروهای پاک را به یک پروژه ملی برای توسعه صنعتی تبدیل کرد. دولت از استخراج مواد اولیه، تولید باتری، ساخت خودرو، توسعه نرم‌افزار و صادرات حمایت کرد. همزمان، خودروسازان موظف شدند سهم مشخصی از تولید خود را به خودروهای پاک اختصاص دهند و در بسیاری از شهرها، محدودیت‌هایی برای شماره‌گذاری خودروهای بنزینی اعمال شد. این سیاست‌ها باعث شد چین علاوه بر بزرگ‌ترین بازار مصرف، به بزرگ‌ترین تولیدکننده و صادرکننده خودروهای برقی جهان نیز تبدیل شود.

هلند؛ زیرساخت، پیش‌نیاز توسعه

هلند نشان داد که توسعه خودروهای برقی بدون ایجاد زیرساخت امکان‌پذیر نیست. دولت، شهرداری‌ها و بخش خصوصی با همکاری یکدیگر یکی از متراکم‌ترین شبکه‌های شارژ جهان را ایجاد کردند و حتا در ساختمان‌های جدید، پیش‌بینی زیرساخت شارژ را الزامی ساختند. رفع نگرانی مردم درباره دسترسی به شارژ، مهم‌ترین عامل رشد سریع بازار خودروهای برقی در این کشور بود.

آلمان؛ حفظ رقابت‌پذیری صنعت خودرو

آلمان برقی‌سازی را راهی برای حفظ جایگاه تاریخی صنعت خودروسازی خود دانست. سرمایه‌گذاری میلیاردی در فناوری باتری، احداث کارخانه‌های تولید سلول باتری، نوسازی خطوط تولید و آموزش نیروی انسانی، در کنار مشوق‌های خرید، موجب شد خودروسازان آلمانی با سرعت بیشتری وارد رقابت جهانی خودروهای برقی شوند.

کره جنوبی؛ تنوع‌بخشی به فناوری

کره جنوبی تنها بر خودروهای تمام‌برقی تمرکز نکرد و همزمان توسعه خودروهای هیدروژنی، باتری‌های نسل جدید و سامانه‌های شارژ فوق‌سریع را در دستور کار قرار داد. دولت با ارائه وام‌های کم‌بهره، معافیت‌های مالیاتی و حمایت از صادرات، شرکت‌های داخلی را به سرمایه‌گذاری در فناوری‌های آینده تشویق کرد.

ژاپن؛ حرکت تدریجی و کم‌ریسک

ژاپن مسیر متفاوتی را برگزید. این کشور ابتدا با توسعه خودروهای هیبریدی، مصرف سوخت را کاهش داد و سپس سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در فناوری پیل سوختی هیدروژنی انجام داد. همزمان، استانداردهای سختگیرانه مصرف سوخت، خودروسازان را به نوآوری مستمر و افزایش بهره‌وری وادار کرد.

ایالات متحده؛ نوآوری در کنار حمایت دولت

در آمریکا، دولت با ارائه اعتبارهای مالیاتی، حمایت از تولید باتری و توسعه شبکه شارژ، زمینه رشد بازار را فراهم کرد، اما نقش اصلی را شرکت‌های خصوصی و نوآور بر عهده داشتند. سرمایه‌گذاری در فناوری باتری، نرم‌افزار و خودروهای هوشمند، این کشور را به یکی از قطب‌های نوآوری در صنعت خودروهای پاک تبدیل کرد.

فرانسه؛ سیاست چماق و هویج

فرانسه همزمان از دو ابزار استفاده کرد؛ از یک سو، خرید خودروهای پاک را با یارانه و مشوق‌های مالی حمایت کرد و از سوی دیگر، مالیات خودروهای پرمصرف و آلاینده را افزایش داد و محدودیت‌هایی برای تردد آن‌ها در شهرهای بزرگ اعمال کرد. این سیاست، رفتار بازار را به تدریج به سمت خودروهای پاک تغییر داد.

بریتانیا؛ ترسیم آینده برای سرمایه‌گذاران

بریتانیا با اعلام زمان مشخص برای پایان فروش خودروهای بنزینی و دیزلی، مسیر آینده صنعت خودرو را شفاف کرد. این اقدام، در کنار سرمایه‌گذاری در زیرساخت شارژ، تولید باتری و آموزش نیروی متخصص، فضای مطمئن‌تری برای سرمایه‌گذاری و توسعه فناوری ایجاد کرد.

سوئد؛ خودروهای پاک در خدمت اقتصاد سبز

سوئد توسعه خودروهای پاک را بخشی از راهبرد کلان کاهش انتشار کربن قرار داد. مالیات بر انتشار گازهای گلخانه‌ای، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، حمایت از خودروهای کم‌آلاینده و سرمایه‌گذاری در حمل‌ونقل عمومی پاک، چهار ستون اصلی این سیاست بودند و موجب شدند کاهش آلایندگی به شکلی پایدار محقق شود.

وجه مشترک کشورهای موفق

بررسی تجربه این ۱۰ کشور نشان می‌دهد هیچ‌یک تنها با واردات خودرو یا پرداخت یارانه به موفقیت نرسیده‌اند. همه آن‌ها از نقشه راه بلندمدت، ثبات در سیاست‌گذاری، توسعه زیرساخت، حمایت از تحقیق و توسعه، مشارکت بخش خصوصی و هماهنگی میان سیاست‌های صنعتی، انرژی و حمل‌ونقل بهره برده‌اند. در واقع، توسعه خودروهای پاک محصول یک تصمیم کوتاه‌مدت نیست، بلکه نتیجه حکمرانی منسجم و برنامه‌ریزی چندساله است.

ایران؛ انتخاب خودرو قبل از راهبرد

برای ایران، توسعه خودروهای پاک دیگر یک انتخاب صرفاً زیست‌محیطی نیست، بلکه ضرورتی اقتصادی است. کاهش مصرف بنزین، مدیریت ناترازی انرژی، کاهش فشار بر منابع ارزی، بهبود کیفیت هوا و ارتقای فناوری صنعت خودرو، همگی در گرو تدوین یک راهبرد روشن و پایدار هستند.

اکنون پرسش اصلی این نیست که چه تعداد خودروی برقی وارد کشور خواهد شد، بلکه این است که آیا ایران قصد دارد مانند چین زنجیره تولید خودرو و باتری را توسعه دهد، مانند نروژ با مشوق‌های پایدار بازار را شکل دهد، یا مانند هلند ابتدا زیرساخت‌های شارژ را تکمیل کند؟ تجربه ۱۰ کشور موفق نشان می‌دهد تا زمانی که پاسخ روشنی برای این پرسش‌ها وجود نداشته باشد، توسعه خودروهای پاک از مرحله شعار فراتر نخواهد رفت و تأثیر محسوسی بر کاهش مصرف بنزین و رفع ناترازی انرژی نخواهد گذاشت.