پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

کارنامه نیم‌سال ۱۴۰۵ خودروسازان؛ مردود در معدل تیراژ + جدول آمار تولید

تولید خودروهای سواری در نیمه نخست ۱۴۰۵ با افتی جدی همراه شده است. از ابتدای فروردین تا پایان شهریور، ۲۹۶ هزار و ۴۰۹ دستگاه خودروی سواری در کشور تولید شده، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۴۶۱ هزار و ۹۹۱ دستگاه بود. به این ترتیب، در شش ماه ۱۶۵ هزار و ۵۸۲ دستگاه از تیراژ سواری کشور کم شده و تولید ۳۵.۸ درصد کاهش یافته است.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، پشت این معدل منفی، همه خودروسازان داستان یکسانی ندارند. ایران‌خودرو نزدیک به ۲۳ درصد و سایپا بیش از ۴۵ درصد افت کرده‌اند، برخی مونتاژکاران نیمی از تولید خود را از دست داده‌اند و تیراژ مدیران خودرو به حدود یک‌دهم سال گذشته رسیده است. در مقابل، چند شرکت کم‌تیراژ رشد کرده‌اند، اما درصدهای بزرگ آن‌ها الزاماً به معنای تغییر جدی وزن‌شان در صنعت خودرو نیست.

جدول آمار تولید خودروسازان در نیمه نخست ۱۴۰۵

آمار رسمی وزارت صمت نشان می‌دهد فقط ایران‌خودرو و سایپا روی‌هم ۱۱۱ هزار و ۷۸۷ دستگاه از تولید شش‌ماهه خود را از دست داده‌اند؛ یعنی حدود ۶۷.۵ درصد کل کاهش تولید سواری کشور از همین دو گروه آمده است. بنابراین هرچند افت مونتاژکاران شدیدتر به نظر می‌رسد، بخش اصلی کسری تیراژ همچنان در جاده مخصوص شکل گرفته است.

چرا تیراژ خودروسازان پایین آمد؟

عدد ۳۵.۸ درصد به‌تنهایی توضیح نمی‌دهد در خطوط تولید چه اتفاقی افتاده است، اما بررسی محصول‌به‌محصول آمار، چند نشانه مهم را آشکار می‌کند.

نخستین نشانه، عقب‌نشینی شدید خودروهای اتوماتیک است. تولید هشت محصول اتوماتیک قابل مقایسه ایران‌خودرو و سایپا شامل پژو ۲۰۷ اتوماتیک و پانوراما، دنا پلاس توربو اتوماتیک، تارا اتوماتیک، شاهین CVT، سهند اتوماتیک، اطلس اتوماتیک و ساینا اتوماتیک، از ۶۵ هزار و ۹۴۷ دستگاه در نیمه نخست سال گذشته به ۲۵ هزار و ۸۲۳ دستگاه رسیده و حدود ۶۱ درصد کاهش یافته است.

مقایسه نسخه‌های دستی و اتوماتیک درون یک خانواده، این شکاف را روشن‌تر می‌کند. تارا دستی ۵ درصد رشد کرده، اما تارا اتوماتیک ۶۸ درصد کاهش یافته است. دنا پلاس معمولی تیراژ بیشتری ثبت کرده، در حالی که تولید دنا پلاس توربو اتوماتیک ۷۰ درصد افت کرده و کاهش پژو ۲۰۷ اتوماتیک نیز به‌مراتب سنگین‌تر از نسخه دستی بوده است.

این الگوی مشترک، پرسش درباره تأمین گیربکس، قطعات الکترونیکی و مجموعه‌های وابسته به واردات را جدی می‌کند، اما آمار تولید به‌تنهایی رابطه علت و معلولی را ثابت نمی‌کند. آنچه مستند است، فشار موجود در مسیر تأمین ارز و مواد اولیه است. وزارت صمت در مرداد از اولویت‌بندی بیش از ۲۵۷۰ کد تعرفه‌ای برای تأمین سریع‌تر ارز خبر داد و هدف این اقدام را جلوگیری از توقف تولید اعلام کرد.

نشانه دوم به خودروهای دوگانه‌سوز مربوط می‌شود. مجموع تولید سورن پلاس دوگانه‌سوز، ساینا گازسوز و سهند دوگانه‌سوز از ۱۹ هزار و ۸۹ دستگاه در نیمه نخست سال گذشته به ۹۷۶۶ دستگاه رسیده و نزدیک به ۴۹ درصد کاهش یافته است.

این افت در شرایطی رخ داده که سیاست‌گذار انرژی بار دیگر برای کاهش مصرف بنزین روی CNG حساب باز کرده است. مدیر طرح CNG شرکت ملی پخش در مرداد امسال نیز کمبود تولید خودروهای دوگانه‌سوز را یکی از عوامل عقب‌نشینی این سوخت دانست و اعلام کرد قرارداد تولید ۵۵ هزار دستگاه خودروی دوگانه‌سوز تا آن زمان ۷۵ درصد پیشرفت داشته است. در نتیجه، میان هدف‌گذاری حوزه انرژی و آنچه روی خطوط تولید رخ داده، فاصله‌ای آشکار دیده می‌شود.

نشانه سوم، عمق بیشتر افت در بخش خصوصی است. مدیران خودرو، فردا موتور، گروه بهمن، آرین پارس موتور و کرمان موتور همگی بیش از نیمی از تولید خود را از دست داده‌اند. وابستگی بیشتر این شرکت‌ها به قطعات منفصله وارداتی، حمل خارجی و ارز، تأمین را به متغیری مهم تبدیل می‌کند، هرچند بدون انتشار آمار ثبت سفارش و تخصیص ارز هر شرکت نمی‌توان سهم دقیق آن را در افت تولید مشخص کرد.

کاهش تیراژ در شرکت‌هایی که هنوز تعهدات معوق دارند، فقط یک مسئله تولیدی نیست. بخشی از ظرفیت امروز باید صرف تحویل خودروهایی شود که پول آن‌ها پیش‌تر دریافت شده و الزاماً نقدینگی تازه‌ای برای ادامه تولید ایجاد نمی‌کنند. سایپا نمونه روشن این وضعیت است و فردا موتور نیز در کنار تعهدات قبلی، با خسارت واردشده به کارخانه خود در جنگ روبه‌رو شده است.

ایران‌خودرو؛ شکاف میان دستی‌ها و اتوماتیک‌ها

ایران‌خودرو در نیمه نخست امسال ۱۹۶ هزار و ۲۱۹ دستگاه سواری تولید کرده که ۵۸ هزار و ۳۶۲ دستگاه کمتر از مدت مشابه سال قبل است. با این حال، کاهش تولید در تمام سبد این شرکت به یک اندازه رخ نداده است.

دنا پلاس معمولی از ۱۸ هزار و ۴۱۵ دستگاه به حدود ۲۵ هزار دستگاه رسیده، تارا دستی ۵ درصد رشد کرده، رانا پلاس تیراژ خود را از ۶۹۳۵ دستگاه به ۹۹۱۹ دستگاه رسانده و تولید ری‌را نیز از ۲۴۳۲ دستگاه به ۴۸۶۰ دستگاه افزایش یافته است.

در همان خطوط، وضعیت نسخه‌های اتوماتیک کاملاً متفاوت بوده است. تولید دنا پلاس توربو اتوماتیک از ۲۳ هزار و ۶۳۰ دستگاه به ۷۰۸۶ دستگاه کاهش یافته، تارا اتوماتیک از ۱۶ هزار و ۳۵ دستگاه به ۵۱۳۱ دستگاه رسیده و نسخه‌های اتوماتیک پژو ۲۰۷ نیز افت شدیدی ثبت کرده‌اند.

هایما نقطه افت دیگر ایران‌خودرو بوده است. مجموع تولید S5، S7، S8 و 7X از ۱۰ هزار و ۸۱۵ دستگاه به ۲۰۹۶ دستگاه رسیده است. بنابراین مسئله ایران‌خودرو فقط کاهش عدد کل نیست؛ ترکیب تولید نیز تغییر کرده و وزن بیشتری به سمت محصولات دستی رفته است. علت قطعی این شکاف بدون انتشار جزئیات زنجیره تأمین قابل تعیین نیست، اما اختلاف اعداد آن‌قدر بزرگ است که نمی‌توان از کنار آن عبور کرد.

سایپا؛ افت تولید زیر بار تعهدات گذشته

گروه سایپا در شش ماه نخست امسال ۶۳ هزار و ۶۹۶ دستگاه سواری تولید کرده، در حالی که تیراژ آن در مدت مشابه سال گذشته ۱۱۷ هزار و ۱۲۱ دستگاه بود. کاهش بیش از ۵۳ هزار دستگاهی، افت ۴۵.۶ درصدی را برای دومین خودروساز بزرگ کشور رقم زده است.

برخلاف ایران‌خودرو، افت سایپا میان چند محصول پرتیراژ توزیع شده است. کوییک R پارس‌خودرو از ۲۴ هزار و ۹۲۹ دستگاه به ۷۶۷۲ دستگاه رسیده، تولید ساینا تقریباً نصف شده، اطلس G و GL بیش از ۷۸ درصد کاهش یافته و شاهین CVT نیز از ۹۹۵۲ دستگاه به ۵۲۴۸ دستگاه رسیده است.

در کنار افت تولید، تعهدات معوق همچنان یکی از مسائل اصلی این گروه باقی مانده است. معاون بازاریابی و فروش سایپا در تیر اعلام کرد تعهدات فروش از ۹۲ هزار دستگاه در ابتدای سال به ۵۸ هزار دستگاه کاهش یافته و میانگین تأخیر برخی محصولات نیز از حدود ۱۲ ماه به پنج ماه رسیده است. همان مقام، نیاز نقدینگی گروه برای تولید، زنجیره تأمین و تسویه بدهی‌های بانکی در سال ۱۴۰۵ را حدود ۳۰۰ همت اعلام کرد.

این مسئله ریشه قدیمی‌تری دارد. سایپا پیش‌تر اعلام کرده بود در دوره فعالیت سامانه یکپارچه، یک میلیون و ۱۱۳ هزار دستگاه از محصولات گروه فروخته شده؛ حجمی که از ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده تولید بالاتر بوده است. وزارت صمت نیز در پایان تیر وعده داد تمام تعهدات معوق سایپا تا پایان سال تحویل مشتریان شود.

سایپا در نیمه دوم سال باید هم‌زمان تیراژ جاری را بالا ببرد و بدهی تحویل سال‌های گذشته را جمع کند. کاهش معوقات نشانه بهبود است، اما تا زمانی که تولید به سطح بالاتری برنگردد، همین تعهدات بخشی از ظرفیت و نقدینگی شرکت را درگیر نگه می‌دارند.

کرمان موتور؛ کی‌ام‌سی ایگل بالا رفت، بقیه سبد عقب نشست

تولید کرمان موتور از ۲۴ هزار و ۵۳۰ دستگاه در نیمه نخست سال گذشته به ۱۱ هزار و ۷۹۷ دستگاه رسیده و ۵۱.۹ درصد کاهش یافته است، اما در دل این افت یک استثنای بزرگ دیده می‌شود.

تولید کی‌ام‌سی ایگل از ۱۹۷۴ دستگاه به ۷۶۳۷ دستگاه رسیده و تقریباً چهار برابر شده است. در مقابل، جک J4 از ۸۳۵۱ دستگاه به ۲۶۱۹ دستگاه، کی‌ام‌سی X5 از ۵۲۹۸ دستگاه به ۹۹۲ دستگاه و کی‌ام‌سی J7 از ۵۱۰۰ دستگاه به ۵۲۵ دستگاه کاهش یافته‌اند. تولید کی‌ام‌سی A5 نیز از ۲۱۶۷ دستگاه به صفر رسیده است.

افزایش تولید ایگل نتوانسته افت هم‌زمان چند محصول دیگر را جبران کند و در عین حال، تمرکز سبد کرمان موتور را بالا برده است؛ به‌طوری که اکنون حدود دو سوم تولید شش‌ماهه این شرکت فقط به کی‌ام‌سی ایگل اختصاص دارد.

مدیران خودرو؛ تیراژ به یک‌دهم رسید

مدیران خودرو در نیمه نخست ۱۴۰۵ تنها ۳۰۳۲ دستگاه خودرو تولید کرده، در حالی که تیراژ شش‌ماهه سال گذشته این شرکت ۲۹ هزار و ۶۳۴ دستگاه بود. کاهش ۸۹.۸ درصدی، سنگین‌ترین افت در میان خودروسازان بزرگ خصوصی محسوب می‌شود.

مقایسه نام‌به‌نام محصولات مدیران خودرو می‌تواند گمراه‌کننده باشد، زیرا بخشی از سبد شرکت طی این دوره با تغییر نام، جایگزینی یا بازآرایی محصولات روبه‌رو شده است. با این حال، عدد کل جای تفسیر چندانی باقی نمی‌گذارد؛ تولید شرکت طی شش ماه به حدود یک‌دهم مدت مشابه سال گذشته رسیده است.

برای توضیح دقیق این سقوط باید میزان ثبت سفارش، تأمین قطعات منفصله و ارز تخصیصی شرکت منتشر شود. تا پیش از دسترسی به این داده‌ها، می‌توان از افت شدید تولید سخن گفت، اما نسبت‌دادن تمام آن به یک علت مشخص قابل دفاع نیست.

گروه بهمن؛ حتی بدون محصول متوقف‌شده هم تولید پایین آمده است

تولید گروه بهمن در نیمه نخست امسال ۵۹۷۰ دستگاه بوده است. رقم رسمی مدت مشابه سال گذشته ۱۴ هزار و ۷۲۰ دستگاه است و بر این اساس، وزارت صمت افت ۵۹.۴ درصدی را ثبت کرده است.

برای ارزیابی عملکرد جاری شرکت، باید محصولی را که تولید آن متوقف شده از مبنای مقایسه کنار گذاشت. با این تعدیل، سبد قابل مقایسه بهمن در نیمه نخست سال گذشته حدود ۱۰ هزار و ۵۳۳ دستگاه تولید داشته و در قیاس با تیراژ امسال، همچنان نزدیک به ۴۳ درصد افت کرده است.

فیدلیتی از ۷۹۵۱ دستگاه به ۳۸۵۹ دستگاه رسیده و ریسپکت نیز از ۲۵۸۲ دستگاه به ۱۳۱۸ دستگاه کاهش یافته است. محصولات جدید بخشی از این افت را جبران کرده‌اند، اما تیراژ آن‌ها هنوز برای بازگرداندن تولید به سطح سال گذشته کافی نبوده است.

مکث موتور و آرین پارس موتور؛ محصولات تازه جای افت قدیمی‌ها را نگرفتند

مکث موتور با تولید ۴۵۳۹ دستگاه در نیمه نخست امسال، در مقایسه با تیراژ ۶۴۴۰ دستگاهی سال گذشته ۲۹.۵ درصد افت کرده است. عامل اصلی کاهش، لوکانو ۷ بوده که تولید آن از ۵۵۷۴ دستگاه به ۳۲۶۵ دستگاه رسیده است. لوکانو ۸ اندکی رشد کرده و لوکانو ۵ نیز با ۳۶۰ دستگاه به سبد شرکت افزوده شده، اما این دو محصول فقط بخشی از کاهش مدل اصلی را پوشش داده‌اند.

آرین پارس موتور نیز از ۵۹۵۸ دستگاه به ۲۴۳۶ دستگاه رسیده و ۵۹.۱ درصد کاهش تولید داشته است. تیراژ لاماری از ۵۲۹۷ دستگاه به ۹۰۷ دستگاه سقوط کرده و محصول اکو با ۱۴۰۹ دستگاه وارد سبد تولید شده است، اما ورود این مدل تازه برای جبران افت لاماری کافی نبوده است.

الگوی مشترک در هر دو شرکت روشن است؛ محصول جدید به خط تولید آمده، اما هنوز نتوانسته حجم از دست‌رفته محصول اصلی را بازگرداند.

فردا موتور؛ تولید در سایه جنگ و معوقات

فردا موتور یکی از سنگین‌ترین افت‌های نیمه نخست را ثبت کرده و تولیدش از ۳۳۳۷ دستگاه به تنها ۵۳۳ دستگاه رسیده است؛ یعنی کاهشی ۸۴ درصدی.

تقریباً تمام محصولات اصلی شرکت با افت تولید روبه‌رو شده‌اند، اما شرایط فردا موتور با بسیاری از مونتاژکاران تفاوت دارد. کارخانه بروجرد این مجموعه در جریان جنگ ۱۲روزه هدف اصابت قرار گرفت. نماینده بروجرد در مرداد اعلام کرد این سایت هفت بار هدف قرار گرفته، خسارت سنگینی دیده و برای احیای آن پیگیری تخصیص ۷ همت اعتبار در جریان است.

پرونده تعهدات معوق شرکت نیز هم‌زمان ادامه دارد. کارگروه حقوق عامه دادسرای مرکز لرستان در مرداد، فردا موتور را ملزم کرد همه تعهدات خود را حداکثر تا پایان دی ۱۴۰۵ ایفا کند.

بنابراین افت ۸۴ درصدی فردا موتور را نمی‌توان فقط با تغییر سبد محصول توضیح داد. این شرکت هم‌زمان با بازسازی ظرفیت آسیب‌دیده، افت تولید و تعهدات گذشته روبه‌رو شده است، هرچند بدون آمار تفکیکی نمی‌توان سهم جنگ، تأمین قطعه و مشکلات پیشین را در این کاهش از یکدیگر جدا کرد.

رشد تیگارد و دیار؛ درصدهای بزرگ با پایه کوچک

تیگارد موتور برخلاف جهت عمومی بازار حرکت کرده و تیراژ خود را از ۱۸۶۷ دستگاه به ۴۲۸۵ دستگاه رسانده است؛ رشدی نزدیک به ۱۳۰ درصد. این افزایش از رشد محصول سال گذشته نیامده، بلکه نتیجه جایگزینی X35 با تیسان S05 بوده است. به بیان دقیق‌تر، تیگارد توانسته تیراژ خود را به یک محصول تازه منتقل کند.

دیار خودرو نیز با رشد ۲۵۹ درصدی از ۳۴۹ دستگاه به ۱۲۵۳ دستگاه رسیده است. بخش اصلی افزایش به بایک U5 پلاس مربوط می‌شود که تولیدش از ۲۰۱ دستگاه به ۹۴۳ دستگاه رسیده و بایک X7 نیز از ۱۴۴ دستگاه به ۳۱۰ دستگاه افزایش یافته است.

با وجود این درصدهای بزرگ، اندازه پایه مقایسه نباید فراموش شود. افزایش تولید دیار خودرو فقط ۹۰۴ دستگاه بوده، در حالی که افت ۲۲.۹ درصدی ایران‌خودرو بیش از ۵۸ هزار دستگاه از تولید کشور کم کرده است. رشد این شرکت‌ها برای خودشان مهم است، اما هنوز توان جبران کاهش بازیگران بزرگ را ندارد.

خودروسازان بم و مانیان؛ دو مسیر متفاوت زیر هزار دستگاه

خودروسازان بم از ۲۳۵۳ دستگاه به ۹۳۶ دستگاه رسیده و ۶۰.۲ درصد افت کرده است. تمام تولید ثبت‌شده این شرکت به X3 مربوط می‌شود و همین وابستگی باعث شده کاهش تیراژ یک محصول مستقیماً در عدد کل شرکت منعکس شود.

در مقابل، مانیان خودرو تولید M-Tera را از ۷۷۰ دستگاه به ۹۳۳ دستگاه رسانده و ۲۱.۲ درصد رشد کرده است. حرکت این شرکت برخلاف مسیر عمومی بازار قابل توجه است، اما تیراژ کمتر از هزار دستگاه، وزن آن را در آمار کل صنعت محدود نگه می‌دارد.

آرتابان موتور نیز با تولید ۴۹۸ دستگاه وارد جدول شده، شتابران خودرو پرشیا تیراژ خود را از ۱۱۳ دستگاه به ۲۱۶ دستگاه رسانده و ایلیا پارس کیان ۶۶ دستگاه تولید ثبت کرده است. در سوی مقابل، تولید سواری سروش دیزل مبنا، صنایع خودروسازی ایلیا و ایستا موتور ارس در آمار شش‌ماهه امسال به صفر رسیده است.

این تغییرات برای بررسی مسیر هر شرکت اهمیت دارند، اما در برابر افت ۱۶۵ هزار دستگاهی کل تولید سواری، اثر محدودی بر نتیجه نهایی گذاشته‌اند.

معدل پایین با علت‌های متفاوت

کارنامه نیمه نخست ۱۴۰۵ نشان می‌دهد صنعت خودرو با یک مشکل واحد روبه‌رو نیست. ایران‌خودرو با شکاف بزرگ میان تولید محصولات دستی و اتوماتیک مواجه شده و سایپا در کنار افت گسترده سبد تولید، باید تعهدات انباشته سال‌های گذشته را نیز جمع کند. همین دو گروه به‌تنهایی بیش از دو سوم کاهش تولید سواری کشور را ساخته‌اند.

در بخش خصوصی، سقوط تیراژ برخی مونتاژکاران هم‌زمان با فشارهای تأمین ارز، قطعه و حمل خارجی رخ داده، هرچند برای تعیین سهم دقیق هر عامل به آمار ثبت سفارش و تخصیص ارز شرکت‌به‌شرکت نیاز است. فردا موتور نیز در کنار این دشواری‌ها، خسارت مستقیم جنگ را تحمل کرده است.

دو عدد اما از مرز شرکت‌ها فراتر می‌روند. تولید هشت خودروی اتوماتیک قابل مقایسه حدود ۶۱ درصد کاهش یافته و تیراژ سه سواری دوگانه‌سوز اصلی نزدیک به ۴۹ درصد پایین آمده است. عدد نخست درباره وضعیت تأمین قطعات پیچیده‌تر و وابسته به واردات پرسش ایجاد می‌کند و عدد دوم، فاصله میان سیاست کاهش مصرف بنزین و واقعیت خطوط تولید را نشان می‌دهد.

نیمه دوم سال فقط آزمون افزایش تیراژ نیست. سایپا وعده داده معوقات خود را تا پایان سال جمع کند، فردا موتور باید هم ظرفیت آسیب‌دیده را احیا کند و هم تعهداتش را تحویل دهد و مونتاژکاران برای بازگشت به سطح قبلی به جریان پایدار قطعه و ارز نیاز دارند.

اگر این گره‌ها باز نشوند، افت نیمه نخست فقط یک توقف موقت نخواهد بود و معدل مردودی می‌تواند در کارنامه پایان سال نیز تکرار شود.