پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

مونتاژ در سراشیبی؛ پایان توهم «گزینه میانی»؟

بخش مونتاژ خودرو در ایران که سال‌ها به عنوان پلی میان تولید تماماً داخلی و واردات کامل تبلیغ می‌شد، اکنون در رکود عمیق بازار گرفتار شده و به یکی از آسیب‌پذیرترین حلقه‌های صنعت خودرو تبدیل شده است. این بخش نه‌تنها نتوانسته از رکود بازار رهایی یابد، بلکه با چالش‌های اقتصادی شدید، شکاف‌های قیمتی غیرمنطقی و وابستگی سنگین به واردات قطعات، روزبه‌روز بیشتر به سمت سقوط پیش می‌رود.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، در ایران، مونتاژ عمدتاً با واردات قطعات CKD (کاملاً منفصله) در خطوط داخلی انجام می‌شود. با این حال، بخش عمده ارزش افزوده همچنان وابسته به واردات است و عمق تولید داخلی واقعی بسیار محدود باقی مانده است. این وابستگی، مونتاژ را از تولید مستقل و رقابتی دور نگه داشته است.

مشکل اصلی اما در قیمت‌گذاری نهفته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد فاصله قیمت خودروهای مونتاژی در ایران با نمونه‌های مشابه در کشورهای منطقه مانند امارات و عربستان، بین ۶۰ تا بیش از ۱۲۰ درصد (و در برخی موارد حتا تا ۱۷۴ درصد) است. خودرویی که در بازارهای همسایه حدود ۴۳۰ تا ۹۰۰ میلیون تومان قیمت دارد، در ایران گاه دو برابر یا بیش‌تر عرضه می‌شود؛ حتا با وجود تعرفه پایین‌تر CKD نسبت به واردات کامل (CBU)، معافیت‌های گمرکی و دسترسی به ارز ترجیحی یا دولتی. این شکاف عجیب، جایی که هزینه واقعی تولید باید کم‌تر باشد، اما قیمت نهایی برای مصرف‌کننده تا دو برابر یا بیش‌تر می‌رسد، اعتماد عمومی را به‌شدت خدشه‌دار کرده است.

الگوهای واردات قطعات نیز هشداردهنده است. آمارها حاکی از کاهش قابل‌توجه واردات قطعات CKD برای خودروهای مونتاژی است؛ برای مثال در برخی دوره‌ها تا ۲۹ درصد افت ارزشی گزارش شده و در سال‌های اخیر سهم مونتاژکاران از تولید کل خودرو کاهش یافته است. این کاهش، ناشی از محدودیت‌های ارزی، سیاست‌های ارزی ناپایدار و مشکلات تأمین ارز است. نتیجه مستقیم آن توقف یا کند شدن خطوط تولید، تأخیرهای طولانی در تحویل و افزایش هزینه‌های تمام‌شده است که فشار بیش‌تری بر توان خرید مصرف‌کننده وارد می‌کند.

بازار مصرف‌کننده نیز واکنش روشنی نشان داده است. برخلاف تبلیغات اولیه مونتاژکاران مبنی بر کیفیت برتر و قیمت مناسب‌تر نسبت به تولید داخل، بسیاری از خریداران معتقدند این خودروها نه‌تنها برتری کیفی چشم‌گیری ندارند، بلکه در برخی سگمنت‌ها حتا از نمونه‌های وارداتی گران‌تر هستند. رکود معاملات، کاهش تقاضا و تمایل خریداران به انتظار برای گزینه‌های بهتر یا شفاف‌تر، پیام روشنی دارد: مونتاژ دیگر مزیت نسبی خود را از دست داده است.

ادامه این روند، مونتاژ را از «گزینه میانی جذاب» به نمادی از بی‌ثباتی، عدم شفافیت در قیمت‌گذاری و وابستگی به سیاست‌های ناپایدار تبدیل کرده است. این بخش اکنون نه‌تنها سودآور نیست، بلکه به یکی از زیان‌ده‌ترین حلقه‌های صنعت خودرو بدل شده است.

پیام بازار روشن است؛ مصرف‌کننده دیگر حاضر نیست برای مونتاژ ساده قطعات وارداتی، هزینه گزافی بپردازد. بدون اصلاحات ساختاری اساسی، مانند افزایش واقعی عمق ساخت داخل، شفافیت کامل در زنجیره قیمت‌گذاری، مدیریت هوشمندانه ارز و کاهش انحصارها، مونتاژ نه به عنوان پلی به سوی تولید پیشرفته، بلکه به عنوان یکی از قربانیان اصلی رکود کامل بازار خودرو، به‌تدریج از صحنه حذف خواهد شد. زمان توهم «گزینه میانی» به پایان رسیده و سراشیبی سقوط آغاز شده است.