پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

بنزین ۱۰ هزار تومانی با بازار خودرو چه خواهد کرد؟

اظهارات جدید مسعود پزشکیان درباره افزایش نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان، بار دیگر پرونده‌ای قدیمی اما پرحاشیه را روی میز گذاشته است؛ پرونده‌ای که یک سوی آن، کسری بنزین، رشد مصرف و هزینه واردات سوخت قرار دارد و سوی دیگرش، بازاری است که سال‌هاست با خودروهای کم‌کیفیت، پرمصرف، گران و انتخاب‌های محدود به مردم تحمیل شده است.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، رئیس‌جمهور می‌گوید نرخ سوم بنزین قرار است از ۵ هزار به ۱۰ هزار تومان برسد. دولت هم‌زمان از توسعه خودروهای کم‌مصرف، واردات و حرکت به سمت وسایل نقلیه برقی سخن می‌گوید. روی کاغذ، همه‌چیز منطقی به نظر می‌رسد؛ مصرف بالا باید هزینه بیش‌تری داشته باشد و خودرو کم‌مصرف باید مزیت اقتصادی پیدا کند، اما در بازار واقعی ایران، ماجرا به این سادگی نیست.

اولین قربانی، خودروهای پرمصرف خواهد بود

در شرایطی که فاصله هزینه سوخت خودروهای کم‌مصرف با خودروهای پرمصرف بیش‌تر می‌شود، مصرف‌کننده ناچار است هزینه سوخت را جدی‌تر از گذشته در زمان خرید خودرو محاسبه کند. خودروهای قدیمی، سنگین و پرمصرف ممکن است بخشی از جذابیت خود را از دست بدهند و در مقابل، مدل‌های کم‌مصرف، هیبریدی و برقی بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرند.

آیا بازار ایران واقعاً آماده چنین تغییری است؟

این‌جاست که تناقض سیاست‌گذاری خودش را نشان می‌دهد. نمی‌توان از مردم خواست برای کاهش مصرف بنزین سراغ خودروهای کم‌مصرف بروند، اما هم‌زمان انتخاب‌های اقتصادی و متنوع را از آن‌ها دریغ کرد. وقتی یک خودروی کم‌مصرف وارداتی با موانع متعدد مواجه است و تولید داخلی همچنان عمدتاً بر پلتفرم‌های قدیمی و فناوری‌های نه‌چندان کم‌مصرف استوار است، افزایش قیمت بنزین به‌تنهایی رفتار مصرف‌کننده را اصلاح نمی‌کند.

مسئله فقط بنزین نیست

هر بار که هزینه‌ای در اقتصاد افزایش پیدا می‌کند، بازار خودرو نیز بهانه‌ای تازه برای افزایش قیمت پیدا می‌کند. این‌بار هم ممکن است برخی فروشندگان و دلالان، افزایش نرخ بنزین را دست‌مایه‌ای برای بالا بردن قیمت خودروهای کم‌مصرف، هیبریدی و حتا مدل‌هایی کنند که اساساً ارتباط معناداری با این تغییر ندارند.

از آن مهم‌تر، احتمال شکل‌گیری یک موج روانی در بازار است. خریدار ایرانی به تجربه آموخته که قبل از آن‌که قیمت‌ها رسماً افزایش پیدا کنند، بازار خود را با «انتظار افزایش قیمت» تنظیم می‌کند. بنابراین ممکن است حتا پیش از اثر واقعی بنزین بر هزینه خانوار، شاهد تغییر رفتار در بازار خودرو باشیم.

با این حال، یک فرصت هم وجود دارد: اگر افزایش نرخ بنزین واقعاً بخشی از یک برنامه جامع باشد، می‌تواند کفه ترازو را به نفع خودروهای کم‌مصرف تغییر دهد، اما این برنامه باید هم‌زمان شامل تسهیل واردات خودروهای کم‌مصرف و هیبریدی، افزایش رقابت، استانداردهای سخت‌گیرانه مصرف سوخت، توسعه حمل‌ونقل عمومی و حمایت واقعی از خودروهای برقی باشد.

در غیر این صورت، افزایش قیمت بنزین فقط یک خروجی مشخص خواهد داشت: هزینه بیش‌تر برای مصرف‌کننده.

دولت نمی‌تواند از یک طرف، بنزین را گران‌تر کند و از طرف دیگر، مردم را در بازاری گرفتار نگه دارد که انتخاب‌های محدود، قیمت‌های بالا و خودروهای پرمصرف دارد. اگر قرار است مصرف‌کننده هزینه واقعی انرژی را بپردازد، باید حق انتخاب واقعی هم داشته باشد.

بنزین ۱۰ هزار تومانی می‌تواند آغاز اصلاح بازار خودرو باشد، اما فقط به شرطی که اصلاح از خودروساز و سیاست‌گذار هم شروع شود، نه این‌که مثل همیشه از جیب مردم آغاز شود.

اگر قرار است بنزین واقعی‌تر قیمت‌گذاری شود، خودرو هم باید واقعی‌تر قیمت‌گذاری شود؛ رقابت باید واقعی باشد، انتخاب باید واقعی باشد و کیفیت هم باید بالاخره واقعی شود. وگرنه، بنزین ۱۰ هزار تومانی نه صنعت خودرو را اصلاح می‌کند و نه مصرف را نجات می‌دهد؛ فقط باز هم معیشت مردم را بیش از پیش تحت فشار قرار می‌دهد و تاوان ناکارآمدی نظام اقتصادی را از جیب آنان پرداخت می‌کند.