پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

خودروسازی ایران؛ پیشرفت سریع در پسرفت

خودروسازی جهان با شتابی خیره‌کننده در حال تغییر است؛ خودرو از یک محصول مکانیکی به پلتفرمی هوشمند، متصل، نرم‌افزارمحور و برقی تبدیل می‌شود و مرزهای فناوری با سرعتی کم‌سابقه جابه‌جا می‌شوند. در ایران اما داستان متفاوت است؛ صنعتی که ظاهراً در حال حرکت است، تولید می‌کند، محصول جدید معرفی می‌کند و حتا در برخی حوزه‌ها پیشرفت‌هایی داشته است، اما هرچه بیش‌تر می‌دود، فاصله‌اش با جریان اصلی صنعت جهانی بیش‌تر می‌شود. این شاید دقیق‌ترین توصیف از وضعیت امروز باشد: خودروسازی ایران؛ پیشرفت سریع در پسرفت.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، برای فهم وضعیت امروز، کافی است نگاهی به مسیر صنعت خودرو در جهان بیندازیم. خودرو دیگر فقط موتور، گیربکس، شاسی و بدنه نیست. برقی‌سازی، باتری، نرم‌افزار، هوش مصنوعی، ارتباطات، سامانه‌های پیشرفته کمک‌راننده و معماری‌های جدید الکترونیکی، حالا بخش مهمی از رقابت خودروسازان بزرگ را شکل می‌دهند.

خودرو در حال تبدیل شدن به یک محصول نرم‌افزارمحور است؛ محصولی که حتی پس از فروش می‌تواند با به‌روزرسانی تغییر کند و قابلیت‌های تازه دریافت کند. یعنی زمین بازی عوض شده است.

اما در ایران، بخش قابل توجهی از صنعت همچنان در همان زمین قدیمی بازی می‌کند.

مسابقه‌ای که زمینش عوض شده

مشکل خودروسازی ایران فقط عقب‌ماندگی نیست. عقب‌ماندگی، هرچند پرهزینه، قابل جبران است. مسئله نگران‌کننده‌تر، فاصله میان سرعت تغییر جهان و سرعت تحول صنعت ایران است.

در زمانی که خودروسازان جهانی برای کوتاه کردن زمان توسعه محصول، ساخت پلتفرم‌های جدید و انتقال سریع فناوری به بازار رقابت می‌کنند، در ایران هنوز بخش مهمی از انرژی صنعت صرف حفظ و بازتولید ساختارهایی می‌شود که ریشه در چند دهه قبل دارند.

محصول جدید معرفی می‌شود، اما الزاماً نسل جدید نیست. ظاهر تغییر می‌کند، اما الزاماً پلتفرم، قوای محرکه، معماری الکترونیکی و فناوری خودرو متحول نمی‌شود.

اینجاست که باید میان «محصول جدید» و «فناوری جدید» تفاوت گذاشت.

حرکت هست؛ پیشرفت کجاست؟

یکی از خطاهای رایج در ارزیابی صنعت خودرو این است که هرگونه حرکت را پیشرفت تلقی کنیم. خط تولید فعال است؛ پس صنعت در حال پیشرفت است. تیراژ افزایش پیدا کرده؛ پس صنعت توسعه یافته است. محصول تازه‌ای رونمایی شده؛ پس تحول اتفاق افتاده است.

اما صنعت خودرو یک مسابقه نسبی است. مهم نیست فقط ما چقدر جلو رفته‌ایم؛ مهم این است که دیگران در همان زمان چقدر جلو رفته‌اند.

اگر یک صنعت چند گام جلو برود، اما رقبای جهانی در همان مدت چندین برابر آن فاصله را طی کنند، نتیجه نهایی کاهش فاصله نیست؛ افزایش شکاف است.

بنابراین ممکن است خودروسازی ایران هم‌زمان با برخی پیشرفت‌های واقعی، در مقیاس جهانی بیشتر عقب رفته باشد. این همان معنای «پیشرفت سریع در پسرفت» است.

مسئله فقط خودروساز نیست

البته انداختن تمام تقصیرها بر گردن خودروساز، تحلیل را ناقص می‌کند. خودروسازی ایران در یک اکوسیستم پیچیده فعالیت می‌کند؛ قیمت‌گذاری، سیاست‌های صنعتی، محدودیت‌های بین‌المللی، دشواری دسترسی به فناوری و سرمایه، ضعف رقابت، مشکلات زنجیره تأمین و نوسان‌های اقتصادی، همگی بر مسیر این صنعت اثر گذاشته‌اند. البته توضیح، نباید به توجیه تبدیل شود.

تحریم واقعیت است. محدودیت فناوری واقعیت است. مشکلات اقتصادی هم واقعیت است. اما اگر صنعتی سال‌ها با این مشکلات مواجه باشد و راهبردش در نهایت به حفظ وضع موجود تقلیل پیدا کند، شاید بتواند دوام بیاورد؛ اما دوام آوردن با توسعه تفاوت دارد. توسعه یعنی توانایی ساختن آینده، نه صرفاً مدیریت امروز.

وقتی گذشته، آینده را می‌بلعد

تلخ‌ترین بخش ماجرا این است که بخشی از ظرفیت صنعت به جای ساختن آینده، صرف مدیریت گذشته می‌شود.

جهان درباره نسل‌های بعدی باتری، هوش مصنوعی، معماری‌های نرم‌افزاری، خودروهای متصل و سامانه‌های خودران رقابت می‌کند؛ در این ایران هنوز بخش قابل توجهی از انرژی صنعت را صرف این می‌شود که چگونه محصولات قدیمی‌تر را اقتصادی‌تر تولید کنیم، عمر پلتفرم‌ها را افزایش دهیم یا با تغییرات محدود، محصولی را برای چند سال دیگر در بازار نگه داریم. این دو رویکرد قابل مقایسه نیستند. یکی تلاش می‌کند آینده را بسازد؛ دیگری تلاش می‌کند گذشته را قابل‌استفاده‌تر کند.

سرعتی که علیه ما کار می‌کند

ممکن است تصور کنیم اگر صنعت با سرعت بیشتری حرکت کند، فاصله هم کمتر خواهد شد. اما این فقط زمانی درست است که جهت حرکت صحیح باشد.

اگر جهان با سرعت ۱۰۰ حرکت کند و ما با سرعت ۳۰، فاصله ایجاد می‌شود. اگر سرعت خود را از ۳۰ به ۵۰ برسانیم، هنوز هم ممکن است فاصله بیشتر شود. پس افزایش سرعت به‌تنهایی نشانه پیشرفت نیست. جهت حرکت مهم‌تر از سرعت حرکت است.

خودروسازی ایران ممکن است در برخی شاخص‌های داخلی شاهد تولید، سرمایه‌گذاری و حتی نوآوری باشد، اما اگر سرعت و جهت این تغییرات با تحول صنعت جهانی فاصله جدی داشته باشد، نمی‌توان از نزدیک شدن به آینده سخن گفت.

خطرناک‌تر از عقب‌ماندگی

عقب‌ماندگی وقتی آشکار باشد، دست‌کم قابل تشخیص است. خطر واقعی زمانی آغاز می‌شود که حرکت را با پیشرفت اشتباه بگیریم.

اینکه هر محصول تازه‌ای را نسل جدید بنامیم، هر افزایش تولیدی را توسعه تلقی کنیم و هر تغییر ظاهری را نشانه تحول بدانیم، فقط صورت مسئله را پاک می‌کند.

صنعت خودرو برای بقا به تولید نیاز دارد، اما برای توسعه به رقابت، فناوری، سرمایه‌گذاری بلندمدت، تحقیق و توسعه واقعی و ارتباط با بازار جهانی نیاز دارد.

بنابراین مسئله امروز خودروسازی ایران فقط این نیست که چرا از جهان عقب مانده است. سؤال سخت‌تر این است: جهان با چه سرعتی جلو می‌رود و ما با چه سرعتی از آن فاصله می‌گیریم؟

ممکن است یک صنعت با تمام توان حرکت کند، خطوط تولیدش روشن باشد و محصولات تازه یکی پس از دیگری معرفی شوند؛ اما اگر مقصد را اشتباه گرفته باشد، هرچه سریع‌تر حرکت کند، زودتر از آینده دور خواهد شد. این دقیقاً معنای «پیشرفت سریع در پسرفت» است.