پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

کره گرفتن از آب مناطق آزاد؛ بنزین گران‌تر در ازای حق تردد

مناطق آزاد قرار بود نقطه‌ای متفاوت روی نقشه اقتصاد ایران باشند؛ جایی با مقررات کمتر، تجارت آسان‌تر، سرمایه‌گذاری جذاب‌تر و امتیازهایی که بتواند سرمایه و گردشگر را به این مناطق بکشاند. واردات آسان‌تر کالا، معافیت‌های مالیاتی و امکان استفاده از خودروهای وارداتی نیز بخشی از همین مزیت‌ها بود؛ امتیازهایی که قرار نبود «هدیه» باشند، بلکه ابزار رقابت مناطق آزاد با سایر مناطق کشور محسوب می‌شدند.

با گذشت زمان، اما بسیاری از این مزیت‌ها یا محدود شدند یا با مقررات تازه روبه‌رو شدند. هر بار بخشی از اختیارات و امتیازهای مناطق آزاد کاهش یافت و اکنون به نظر می‌رسد پرونده خودروهای پلاک مناطق آزاد نیز وارد مرحله تازه‌ای شده است.

چند ماه پیش، پنج استاندار شمال کشور تصمیم گرفتند تردد خودروهای پلاک منطقه آزاد انزلی را در گیلان، مازندران، گلستان، اردبیل و قزوین مجاز اعلام کنند؛ تصمیمی که با استقبال ساکنان این استان‌ها روبه‌رو شد، زیرا می‌توانست بخشی از مزیت اقتصادی و گردشگری منطقه آزاد را حفظ کند.

این تصمیم اما دوام چندانی نداشت. ایران‌خودرو نسبت به آن شکایت کرد و در ادامه، معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری و ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز اعلام کردند که استانداران اختیار توسعه محدوده قانونی تردد این خودروها را ندارند و چنین تغییری باید از مسیر قانون انجام شود. به این ترتیب، پرونده وارد مرحله‌ای حقوقی شد و دوباره ابهام بر سر سرنوشت این خودروها شکل گرفت.

اکنون استاندار گیلان از راه‌حل تازه‌ای سخن گفته است. به گفته هادی حق‌شناس، تردد خودروهای پلاک منطقه آزاد در پنج استان شمالی همچنان ادامه دارد و پنج استاندار شمال کشور پیشنهاد داده‌اند خودروهای وارداتی پلاک منطقه آزاد نیز بتوانند به تردد ادامه دهند، اما در مقابل، دولت بهای بنزین این خودروها را با نرخ مورد نظر خود دریافت کند.

در نگاه نخست، این پیشنهاد شاید راهی برای کاهش بار یارانه سوخت به نظر برسد. دولت سال‌هاست با ناترازی بنزین، رشد مصرف و افزایش هزینه واردات سوخت دست‌وپنجه نرم می‌کند و طبیعی است که به دنبال راه‌هایی برای کاهش این هزینه باشد.

اما این پیشنهاد یک سؤال اساسی را نیز پیش روی سیاست‌گذاران قرار می‌دهد؛ اگر قرار باشد هر مزیت مناطق آزاد با پرداخت هزینه‌ای تازه حفظ شود، اساساً این مناطق چه تفاوتی با سایر نقاط کشور خواهند داشت؟

در همه دنیا، مناطق آزاد برای ایجاد مزیت رقابتی شکل می‌گیرند. سرمایه‌گذار یا شهروند به دلیل وجود همین مزیت‌ها حاضر می‌شود سرمایه یا فعالیت اقتصادی خود را به آن منطقه منتقل کند. اگر این مزیت‌ها به تدریج حذف شوند یا برای استفاده از آن‌ها هزینه‌های جدید تعریف شود، جذابیت منطقه آزاد نیز کاهش پیدا می‌کند.

ایران طی سال‌های اخیر نه‌تنها تعداد مناطق آزاد و ویژه اقتصادی را افزایش داده، بلکه بارها از نقش آن‌ها در توسعه صادرات، جذب سرمایه و رونق اقتصاد منطقه‌ای سخن گفته است. با این حال، بسیاری از فعالان اقتصادی معتقدند بخشی از امتیازهایی که قرار بود مزیت این مناطق باشد، به مرور محدود شده یا زیر سایه مقررات جدید قرار گرفته است.

پرونده خودروهای پلاک مناطق آزاد نیز از همین جنس است. موضوع دیگر فقط چند هزار خودرو نیست؛ مسئله این است که مزیتی که زمانی بخشی از هویت مناطق آزاد محسوب می‌شد، امروز به موضوعی تبدیل شده که برای حفظ آن باید مذاکره کرد و احتمالاً هزینه بیشتری پرداخت.

این پرونده از زاویه دیگری نیز قابل بررسی است. وقتی خودروسازی مانند ایران‌خودرو نسبت به گسترش محدوده تردد خودروهای مناطق آزاد اعتراض می‌کند، منتقدان این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا صنعت خودروی ایران پس از سال‌ها برخورداری از تعرفه‌های سنگین واردات و محدودیت رقابت، هنوز هم از حضور محدود خودروهای وارداتی در چند استان احساس تهدید می‌کند؟ در مقابل، حامیان شکایت تأکید دارند که موضوع، رعایت قانون و حدود اختیارات دستگاه‌های اجرایی است، نه رقابت در بازار خودرو. همین اختلاف نگاه باعث شده این پرونده از یک موضوع محلی به بحثی ملی درباره انحصار، قانون و سیاست‌گذاری تبدیل شود.

اگر پیشنهاد استانداران به تصویب برسد، معادله تازه‌ای شکل خواهد گرفت؛ حق تردد حفظ می‌شود، اما در ازای پرداخت بهای بیشتر برای سوخت.

این همان نقطه‌ای است که منتقدان از آن با عنوان «کره گرفتن از آب مناطق آزاد» یاد می‌کنند. هر بار بخشی از مزیت‌ها روی کاغذ حفظ می‌شود، اما در مقابل، هزینه یا محدودیت تازه‌ای به آن اضافه می‌شود؛ تا جایی که امتیازهای مناطق آزاد، به جای آنکه موتور توسعه باشند، به امتیازهایی تبدیل می‌شوند که مردم باید برای حفظ همان حقوق قبلی، بهای بیشتری بپردازند.

اگر امروز حق تردد در ازای بنزین گران‌تر حفظ شود، فردا شاید نوبت هزینه دیگری باشد. در چنین مسیری، پرسش اصلی دیگر این نیست که قیمت بنزین این خودروها چقدر خواهد بود؛ پرسش این است که وقتی مزیت‌های مناطق آزاد یکی‌یکی محدود یا مشروط می‌شوند، این مناطق دقیقاً چه تفاوتی با سرزمین اصلی دارند؟

شاید به همین دلیل است که منتقدان، این روند را با یک تعبیر خلاصه می‌کنند؛ «کره گرفتن از آب مناطق آزاد».