پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

۲۲ میلیون خودروی فرسوده در حال بلعیدن سوخت کشور

درحالی‌که، بحث ناترازی انرژی و کمبود سوخت در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشور تبدیل شده است، بررسی آمارهای رسمی نشان می‌دهد بخش مهمی از این بحران نه در پالایشگاه‌ها، بلکه در خیابان‌ها و جاده‌های کشور جریان دارد. وجود حدود ۲۲ میلیون خودروی فرسوده در ناوگان حمل‌ونقل ایران موجب شده است سالانه ده‌ها میلیارد لیتر بنزین و گازوییل بیش از نیاز واقعی مصرف شود؛ وضعیتی که علاوه بر تحمیل هزینه‌های سنگین به اقتصاد کشور، آلودگی هوا و فشار بر منابع انرژی را نیز تشدید کرده است.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، براساس آمارهای رسمی، در حال حاضر حدود ۴۱ میلیون وسیله نقلیه در کشور تردد می‌کنند که از این تعداد نزدیک به ۲۲ میلیون دستگاه در دسته خودروها و وسایل نقلیه فرسوده قرار می‌گیرند. به بیان دیگر، بیش از نیمی از ناوگان حمل‌ونقل کشور عمری فراتر از استانداردهای متعارف دارد و همچنان با فناوری‌های قدیمی و مصرف سوخت بالا در حال تردد است.

این آمار به‌خوبی نشان می‌دهد بخش مهمی از بحران مصرف سوخت در کشور صرفاً به افزایش تعداد خودروها یا رشد سفرهای جاده‌ای مربوط نمی‌شود، بلکه ریشه آن را باید در فرسودگی گسترده ناوگان جست‌وجو کرد. ناوگانی که سال‌هاست از چرخه نوسازی عقب مانده و اکنون به یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان انرژی کشور تبدیل شده است.

خودروهای فرسوده؛ بنزین‌سوزهای واقعی

کارشناسان حوزه انرژی معتقدند تفاوت مصرف سوخت میان یک خودروی فرسوده و یک خودروی نسبتاً جدید، بسیار بیش‌تر از آن چیزی است که اغلب مردم تصور می‌کنند.

براساس برآوردهای انجام شده، بسیاری از خودروهای فرسوده در هر ۱۰۰ کیلومتر بین ۱۶ تا ۲۲ لیتر بنزین مصرف می‌کنند. این در حالی است که خودروهای جدیدتر داخلی به طور متوسط بین ۸ تا ۱۰ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر مصرف دارند.

به عبارت دیگر، یک خودروی فرسوده در بسیاری از موارد تقریباً دو برابر یک خودروی جدید سوخت مصرف می‌کند. اگر تنها ۱۰ لیتر مصرف مازاد در هر ۱۰۰ کیلومتر را مبنا قرار دهیم و متوسط پیمایش سالانه را ۱۵ هزار کیلومتر در نظر بگیریم، هر خودروی فرسوده سالانه حدود ۱۵۰۰ لیتر بنزین بیش‌تر از یک خودروی استاندارد مصرف می‌کند.

زمانی که این عدد در میلیون‌ها خودروی فرسوده کشور ضرب شود، نتیجه آن رقمی نجومی خواهد بود؛ ده‌ها میلیارد لیتر بنزین که هر سال تنها به دلیل فرسودگی ناوگان مصرف می‌شود.

کامیون‌های فرسوده؛ غول‌های مصرف گازوییل

اگرچه بخش زیادی از توجه افکار عمومی به خودروهای سواری معطوف است، اما کارشناسان معتقدند بحران اصلی در ناوگان حمل‌ونقل سنگین نهفته است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد کامیون‌های فرسوده به طور متوسط حدود ۵۵ لیتر گازوییل در هر ۱۰۰ کیلومتر مصرف می‌کنند. این در حالی است که مصرف کامیون‌های جدید وارداتی به حدود ۲۷ لیتر و مصرف کشنده‌های مونتاژی جدید به حدود ۳۲ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر می‌رسد.

این اختلاف به معنای مصرف اضافی حداقل ۲۰ لیتر گازوییل در هر ۱۰۰ کیلومتر است. با توجه به پیمایش بالای ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای، این اختلاف می‌تواند برای هر کامیون به حدود ۲۰ هزار لیتر گازوییل در سال برسد.

برآوردها نشان می‌دهد ارزش جهانی این میزان سوخت حدود ۱۰ هزار دلار برای هر کامیون در سال است؛ رقمی که نشان می‌دهد فرسودگی ناوگان تنها یک مسئله فنی نیست، بلکه یک چالش بزرگ اقتصادی نیز محسوب می‌شود.

۶۵ هزار کامیون فرسوده همچنان در جاده‌ها

طبق آمارهای موجود، بیش از ۶۵ هزار دستگاه کامیون و خودروی سنگین فرسوده همچنان در شبکه حمل‌ونقل جاده‌ای کشور فعالیت می‌کنند.

این ناوگان علاوه بر مصرف بالای سوخت، هزینه‌های تعمیر و نگهداری سنگینی نیز به صاحبان خود تحمیل می‌کند و در بسیاری از موارد از استانداردهای ایمنی روز دنیا فاصله دارد.

کارشناسان معتقدند جایگزینی هر کامیون فرسوده می‌تواند سالانه میلیاردها تومان صرفه‌جویی در یارانه پنهان سوخت برای دولت ایجاد کند. به همین دلیل نوسازی ناوگان سنگین نه یک هزینه، بلکه نوعی سرمایه‌گذاری بلندمدت برای اقتصاد کشور به شمار می‌رود.

ناترازی انرژی؛ محصول سال‌ها تعویق در نوسازی

بحران امروز مصرف سوخت را نمی‌توان تنها با افزایش تولید بنزین یا واردات فرآورده‌های نفتی حل کرد. واقعیت این است که بخشی از ناترازی انرژی نتیجه سال‌ها عقب‌ماندگی در نوسازی ناوگان حمل‌ونقل کشور است.

در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، خودروهای فرسوده به تدریج از چرخه تردد خارج می‌شوند و استانداردهای سختگیرانه‌ای برای مصرف سوخت وجود دارد. اما در ایران، قیمت بالای خودرو، محدودیت‌های تولید، کاهش قدرت خرید مردم و مشکلات اقتصادی باعث شده بخش بزرگی از ناوگان کشور همچنان متکی به خودروهایی باشد که سال‌ها از عمر مفید آن‌ها گذشته است.

در چنین شرایطی بسیاری از خانوارها عملاً امکان جایگزینی خودروی قدیمی خود را ندارند و ناچارند همچنان با خودروهای پرمصرف و فرسوده تردد کنند.

امید به برقی‌سازی و ابزارهای جدید مالی

در کنار برنامه‌های نوسازی ناوگان، دولت از طرح‌هایی برای توسعه وسایل نقلیه برقی نیز سخن گفته است. یکی از مهم‌ترین برنامه‌ها، جایگزینی موتورسیکلت‌های فرسوده با نمونه‌های برقی است.

برآوردها نشان می‌دهد بیش از ۹۰ درصد موتورسیکلت‌های فعال کشور فرسوده هستند. بر همین اساس برنامه جایگزینی ۲۰ هزار موتورسیکلت فرسوده با نمونه‌های برقی در تهران آغاز شده و توسعه هزاران ایستگاه شارژ نیز در دستور کار قرار گرفته است.

همچنین استفاده از اوراق صرفه‌جویی سوخت در بورس انرژی به عنوان یکی از روش‌های جدید تأمین مالی برای نوسازی ناوگان مطرح شده است؛ طرحی که در صورت اجرای موفق می‌تواند بخشی از منابع مالی مورد نیاز برای خروج خودروهای فرسوده از چرخه حمل‌ونقل را فراهم کند.

ناترازی سوخت از خیابان‌ها آغاز می‌شود

سال‌هاست که بحث مصرف بالای بنزین و گازوئیل در کشور مطرح می‌شود و اغلب راهکارها بر افزایش تولید متمرکز بوده‌اند. اما آمارها نشان می‌دهد بخش بزرگی از این بحران مستقیماً به فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل مرتبط است.

تا زمانی که میلیون‌ها خودروی سواری فرسوده و ده‌ها هزار کامیون پرمصرف در جاده‌های کشور تردد می‌کنند، افزایش ظرفیت پالایشگاه‌ها نیز نمی‌تواند به تنهایی مشکل ناترازی سوخت را حل کند.

واقعیت این است که میلیاردها لیتر سوخت هر سال زیر چرخ‌های ناوگان فرسوده کشور از بین می‌رود؛ سوختی که بخشی از آن می‌توانست صرف توسعه اقتصادی، کاهش واردات فرآورده‌های نفتی، کاهش آلودگی هوا و بهبود امنیت انرژی کشور شود. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند حل بحران انرژی در ایران از جاده‌ها و خیابان‌ها آغاز می‌شود؛ جایی که هنوز میلیون‌ها وسیله نقلیه فرسوده، بی‌صدا اما مداوم، منابع کشور را می‌بلعند.