پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

خروج از دیکتاتوری خودرویی پکن؛ از مسیر واشینگتن – تهران

هرچند در حال حاضر تبادل آتش محدود میان آمریکا و ایران، تفاهم ۶۰ روزه را شکننده کرده است، اما در صورت تعهد دو طرف به مفاد آن، می‌تواند زمینه‌های خروج از دیکتاتوری خودرویی پکن از مسیر واشینگتن-تهران را فراهم کند.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، صنعت خودروی ایران طی سال‌های اخیر، بیش از هر زمان دیگری به یک بازیگر خارجی وابسته شده است؛ وابستگی‌ای که نه از سر انتخاب، بلکه محصول تحریم، انزوای بین‌المللی و محدود شدن گزینه‌های همکاری بوده است. در چنین شرایطی، خودروسازان چینی به مهم‌ترین شریک خارجی صنعت خودرو تبدیل شدند، اما این شراکت، به تدریج از همکاری به نوعی سلطه بر بازار ایران تغییر ماهیت داد.

وقتی بازار از حضور رقبای اروپایی، ژاپنی و کره‌ای خالی باشد، طبیعی است که قدرت چانه‌زنی طرف ایرانی کاهش یابد. نتیجه چنین وضعیتی را امروز می‌توان در قیمت‌ها، کیفیت، انتقال محدود فناوری و شرایط قراردادهای همکاری مشاهده کرد. بازاری که در آن انتخاب واقعی وجود ندارد، نه رقابت شکل می‌گیرد و نه مصرف‌کننده برنده است.

از همین منظر، هرگونه کاهش تنش میان تهران و واشینگتن، چه در قالب رفع تحریم‌ها و چه حتا پایان یافتن فضای تقابل و تبادل آتش، صرفاً یک تحول سیاسی نیست، بلکه می‌تواند نقطه عطفی برای بازیابی صنعت خودروی ایران باشد. البته این گزاره به معنای خوش‌بینی مطلق یا تکرار تجربه برجام نیست. تجربه گذشته نشان داد که اگر توافق‌های سیاسی فاقد ضمانت اجرایی و پشتوانه اقتصادی باشند، شرکت‌های بزرگ خارجی در نخستین بحران، بازار ایران را ترک خواهند کرد.

بنابراین، درس اصلی برجام نباید فراموش شود. ایران نباید دوباره همه تخم‌مرغ‌های خود را در سبد چند خودروساز غربی قرار دهد یا تصور کند که صرف بازگشت برندهای اروپایی، مشکلات صنعت خودرو حل خواهد شد. در عین حال، ادامه وضعیت فعلی نیز به معنای پذیرش انحصاری است که نه به نفع تولیدکننده ایرانی است و نه مصرف‌کننده.

آن‌چه صنعت خودرو به آن نیاز دارد، نه جایگزینی انحصار چین با انحصار غرب، بلکه بازگشت رقابت به بازار است. بازاری که در آن خودروسازان چینی، اروپایی، ژاپنی، کره‌ای و حتا سرمایه‌گذاران منطقه‌ای بتوانند در کنار یکدیگر برای حضور در ایران رقابت کنند. تنها در چنین فضایی است که طرف ایرانی می‌تواند در مذاکرات، دست برتر داشته باشد و برای انتقال فناوری، داخلی‌سازی، صادرات و سرمایه‌گذاری مشترک، امتیازات بیشتری مطالبه کند.

رقابت مهم‌ترین قربانی تحریم‌ها بوده است. هنگامی که تنها چند شرکت امکان فعالیت در یک بازار را دارند، انگیزه‌ای برای ارتقای کیفیت، کاهش قیمت یا ارائه فناوری‌های جدید باقی نمی‌ماند، اما با گشایش فضای بین‌المللی، معادله تغییر خواهد کرد. افزایش تعداد بازیگران، هزینه انحصار را بالا می‌برد و خودروسازان را ناچار می‌کند برای حفظ سهم بازار، کیفیت را افزایش داده و قیمت‌ها را رقابتی‌تر کنند.

از سوی دیگر، تنوع شرکای خارجی، وابستگی راهبردی ایران را نیز کاهش می‌دهد. کشوری که تنها یک مسیر همکاری داشته باشد، در مذاکرات اقتصادی نیز ناچار به پذیرش شرایط طرف مقابل خواهد بود، اما کشوری که گزینه‌های متعدد پیشِ روی خود داشته باشد، قدرت انتخاب و چانه‌زنی بیش‌تری خواهد داشت؛ موضوعی که در صنعت خودرو اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.

در این‌جا مسئله اصلی نه شرق است و نه غرب؛ مسئله، منافع ملی و ایجاد بازاری رقابتی است. اگر کاهش تنش‌های سیاسی بتواند درهای اقتصاد ایران را به روی بازیگران بیش‌تری باز کند، برنده نهایی نه چین خواهد بود و نه آمریکا، بلکه مصرف‌کننده ایرانی و صنعتی خواهد بود که سال‌هاست از نبود رقابت، فناوری روز و انتخاب واقعی رنج می‌برد. آینده صنعت خودرو زمانی روشن‌تر خواهد شد که سیاست خارجی، به جای محدود کردن گزینه‌ها، امکان انتخاب بیش‌تر را برای اقتصاد ایران فراهم کند.