کدام گیربکس سریع‌تر است؛ دستی، AT ،CVT یا DCT؟

گیربکس دستی، AT ،CVT ،DCT
گیربکس دستی، AT ،CVT ،DCT

وقتی صحبت از سرعت گیربکس می‌شود، باید مشخص کنیم منظور سرعت تعویض دنده است یا شتاب‌گیری خودرو، زیرا این دو همیشه یک معنی ندارند. در حالت کلی گیربکس دوکلاچه یا DCT سریع‌ترین تعویض دنده را ارائه می‌دهد و به همین دلیل در بسیاری از خودروهای اسپرت استفاده می‌شود، اما گیربکس‌های اتوماتیک AT مدرن نیز آن‌قدر پیشرفت کرده‌اند که در برخی خودروها عملاً با DCT رقابت می‌کنند. گیربکس CVT اصلاً دنده‌های ثابت به شکل معمول ندارد و می‌تواند موتور را در دور مناسب نگه دارد، در حالی که گیربکس دستی با وجود ارتباط مستقیم و وزن کمتر، در شتاب‌گیری معمولاً به سرعت نمونه‌های اتوماتیک امروزی نمی‌رسد.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، در گذشته اگر نسخه دستی و اتوماتیک یک خودرو را کنار هم قرار می‌دادیم، معمولاً مدل دستی سریع‌تر بود. گیربکس‌های اتوماتیک قدیمی تعداد دنده کمتری داشتند، هنگام تعویض دنده زمان بیشتری تلف می‌کردند و بخشی از نیروی موتور نیز در مبدل گشتاور از دست می‌رفت. امروز این معادله تغییر کرده و در بسیاری از خودروهای جدید، نسخه اتوماتیک شتاب بهتری از نسخه دستی دارد. دلیل این اتفاق را باید در سرعت تعویض دنده، تعداد ضرایب، نحوه انتقال نیرو و کنترل الکترونیکی گیربکس جست‌وجو کرد.

گیربکس دستی؛ مستقیم اما وابسته به راننده

گیربکس دستی از نظر ساختار یکی از ساده‌ترین گزینه‌هاست و ارتباط مکانیکی مستقیمی میان موتور و چرخ‌ها ایجاد می‌کند. راننده با فشردن کلاچ، ارتباط موتور و گیربکس را قطع می‌کند، دنده را تغییر می‌دهد و دوباره کلاچ را رها می‌کند.

مزیت این سیستم وزن پایین، اتلاف نیروی کمتر و امکان کنترل مستقیم راننده روی دنده است. در گذشته همین ویژگی‌ها باعث می‌شد خودروهای دستی شتاب بهتری از نسخه‌های اتوماتیک داشته باشند.

اما نقطه ضعف اصلی آن نیز همین راننده است. حتی یک راننده ماهر برای تعویض دنده به زمان نیاز دارد و در این فاصله انتقال نیرو به چرخ‌ها قطع می‌شود. اگر زمان تعویض یا رها کردن کلاچ بهینه نباشد، بخشی از شتاب از دست می‌رود.

در خودروهای جدید، یک گیربکس اتوماتیک مناسب می‌تواند تعویض دنده را سریع‌تر و دقیق‌تر از راننده انجام دهد و هر بار تقریباً در بهترین نقطه موتور دنده را عوض کند. به همین دلیل امروزه دیگر دستی بودن خودرو الزاماً به معنی سریع‌تر بودن آن نیست.

DCT؛ سریع‌ترین تعویض دنده

گیربکس دوکلاچه یا DCT از دو کلاچ مجزا استفاده می‌کند؛ معمولاً یکی برای دنده‌های فرد و دیگری برای دنده‌های زوج. مهم‌ترین ویژگی این طراحی آن است که گیربکس می‌تواند دنده بعدی را پیش از نیاز راننده آماده کند.

برای مثال زمانی که خودرو در دنده سوم حرکت می‌کند، دنده چهارم از قبل در مسیر دیگر آماده است. هنگام تعویض، یک کلاچ باز و تقریباً همزمان کلاچ دیگر بسته می‌شود و به این ترتیب وقفه انتقال نیرو بسیار کوتاه خواهد بود.

همین ساختار باعث شده DCT در بسیاری از خودروهای اسپرت به گزینه محبوبی تبدیل شود، زیرا تعویض‌های بسیار سریع انجام می‌دهد و اجازه نمی‌دهد دور موتور هنگام شتاب‌گیری افت زیادی داشته باشد.

در خودروهای مجهز به لانچ کنترل نیز ترکیب DCT با سیستم‌های الکترونیکی می‌تواند شروع حرکت بسیار سریعی ایجاد کند، زیرا کامپیوتر خودرو میزان درگیری کلاچ و دور موتور را با دقتی تنظیم می‌کند که دستیابی به آن برای راننده در گیربکس دستی دشوار است.

البته همه گیربکس‌های DCT به یک اندازه سریع نیستند و نوع خشک یا تر، تعداد دنده‌ها، نرم‌افزار کنترل و کیفیت طراحی تأثیر زیادی بر عملکرد آنها دارد.

AT؛ اتوماتیک‌های جدید دیگر کند نیستند

گیربکس‌های اتوماتیک معمولی یا AT از مبدل گشتاور استفاده می‌کنند و در گذشته به دلیل لغزش این بخش، کندتر و پرمصرف‌تر از گیربکس دستی بودند.

اما ATهای جدید تفاوت زیادی با نسل‌های قدیمی دارند. استفاده از قفل مبدل گشتاور، تعداد دنده‌های بیشتر و سیستم‌های کنترل الکترونیکی بسیار سریع باعث شده تعویض دنده در بعضی نمونه‌ها در کسری از ثانیه انجام شود.

گیربکس‌های ۸ و ۱۰ سرعته جدید می‌توانند موتور را تقریباً همیشه در محدوده مناسب قدرت نگه دارند و در زمان شتاب‌گیری چند دنده را به‌سرعت معکوس بکشند.

مزیت مهم AT نسبت به DCT این است که شروع حرکت معمولاً نرم‌تر انجام می‌شود و در ترافیک نیز رفتار راحت‌تری دارد. به همین دلیل برخی خودروسازان حتی در خودروهای بسیار قدرتمند به جای دوکلاچه از ATهای مدرن استفاده کرده‌اند، زیرا اختلاف سرعت تعویض آنها بسیار کم شده، در حالی که دوام و نرمی بیشتری ارائه می‌دهند.

بنابراین اگر سؤال فقط درباره سرعت تعویض باشد، DCT معمولاً جلوتر است، اما در شتاب واقعی خودرو، یک AT مدرن می‌تواند به همان اندازه سریع یا حتی در بعضی ترکیب‌های فنی سریع‌تر باشد.

CVT؛ بدون تعویض دنده، اما نه لزوماً کند

گیربکس CVT داستان متفاوتی دارد، زیرا به جای چند نسبت دنده ثابت، می‌تواند نسبت انتقال را به‌صورت پیوسته تغییر دهد. در یک CVT معمولی، دو پولی با قطر متغیر و یک تسمه یا زنجیر میان آنها قرار دارند و گیربکس می‌تواند بدون عبور از دنده اول، دوم و سوم، نسبت انتقال را دائماً تغییر دهد.

از نظر تئوری این یک مزیت بزرگ برای شتاب است، زیرا موتور می‌تواند هنگام گاز کامل در دوری بماند که بیشترین قدرت را تولید می‌کند و گیربکس فقط نسبت انتقال را تغییر دهد.

به همین دلیل CVT الزاماً گیربکس کندی نیست و در بعضی خودروهای کم‌حجم می‌تواند شتاب خوبی ایجاد کند. آنچه باعث می‌شود راننده احساس کند خودرو کند است، بیشتر به نحوه عملکرد آن مربوط می‌شود.

در CVT هنگام شتاب‌گیری دور موتور ممکن است به یک عدد مشخص برسد و همان‌جا ثابت بماند، در حالی که سرعت خودرو افزایش پیدا می‌کند. نبود ضربه تعویض دنده و تغییر نکردن دور موتور باعث می‌شود احساس شتاب کمتر از گیربکس‌های معمولی باشد، حتی اگر زمان واقعی شتاب چندان بد نباشد.

بسیاری از CVTهای جدید نیز برای ایجاد حس طبیعی‌تر، دنده‌های مصنوعی شبیه‌سازی می‌کنند، اما این کار بیشتر برای احساس راننده انجام می‌شود و الزاماً سریع‌ترین روش استفاده از CVT نیست.

اگر فقط سرعت تعویض دنده مهم باشد

از نظر سرعت خود فرآیند تعویض، معمولاً DCT در جایگاه بالایی قرار می‌گیرد، زیرا دنده بعدی را از قبل آماده کرده است و فقط باید انتقال نیرو میان دو کلاچ انجام شود.

ATهای جدید بعد از آن قرار می‌گیرند و در نمونه‌های پیشرفته فاصله بسیار کمی با DCT دارند. گیربکس دستی به مهارت راننده وابسته است و معمولاً وقفه بیشتری در انتقال نیرو ایجاد می‌کند، در حالی که CVT اساساً تعویض دنده سنتی ندارد و مقایسه مستقیم سرعت تعویض آن چندان معنی‌دار نیست. اما اگر هدف شتاب صفر تا صد باشد، دیگر نمی‌توان فقط نام گیربکس را معیار قرار داد.

ضرایب دنده گاهی از نوع گیربکس مهم‌تر هستند

دو خودرو با موتور و گیربکس مشابه ممکن است به دلیل تفاوت ضرایب دنده شتاب کاملاً متفاوتی داشته باشند. گیربکسی که دنده‌های ابتدایی کوتاه‌تری دارد، نیروی بیشتری به چرخ‌ها منتقل می‌کند و می‌تواند شتاب اولیه بهتری ایجاد کند، در حالی که ضرایب بلندتر معمولاً برای کاهش دور موتور و مصرف سوخت مناسب هستند.

تعداد دنده‌ها نیز اهمیت دارد، زیرا گیربکس دارای ضرایب بیشتر می‌تواند موتور را در محدوده مناسب‌تری نگه دارد. بنابراین یک AT هشت‌سرعته با ضرایب مناسب می‌تواند از یک DCT ضعیف یا بدتنظیم عملکرد سریع‌تری داشته باشد و یک CVT مناسب نیز ممکن است از گیربکس دستی همان خودرو شتاب بهتری ثبت کند.

لانچ کنترل معادله را تغییر داده است

یکی دیگر از دلایلی که خودروهای اتوماتیک امروزی سریع‌تر شده‌اند، استفاده از سیستم لانچ کنترل است. این سیستم دور موتور، میزان گاز، درگیری کلاچ یا مبدل گشتاور و حتی کنترل کشش را به شکل هماهنگ مدیریت می‌کند تا بهترین شروع حرکت ممکن ایجاد شود.

در گیربکس دستی، راننده باید تمام این مراحل را خودش انجام دهد و کوچک‌ترین اشتباه در دور موتور یا رها کردن کلاچ می‌تواند زمان شتاب را خراب کند.

به همین دلیل بسیاری از خودروهای اسپرت جدید با گیربکس DCT یا AT می‌توانند بارها شتاب تقریباً یکسانی ثبت کنند، در حالی که رسیدن به چنین تکرارپذیری با گیربکس دستی بسیار دشوارتر است.

پس کدام گیربکس سریع‌تر است؟

اگر فقط فناوری گیربکس را در نظر بگیریم، DCT معمولاً سریع‌ترین تعویض دنده را دارد و برای شتاب‌گیری و رانندگی اسپرت یکی از بهترین گزینه‌هاست. ATهای مدرن نیز فاصله بسیار کمی با آن دارند و در بسیاری از خودروها ترکیب بهتری از سرعت، نرمی و دوام ارائه می‌کنند.

CVT می‌تواند موتور را دائماً در بهترین محدوده دور نگه دارد و از نظر تئوری برای شتاب کارآمد باشد، اما معمولاً برای حس اسپرت طراحی نشده است. گیربکس دستی نیز با وجود ارتباط مستقیم و جذابیت بیشتر برای برخی رانندگان، در برابر سیستم‌های اتوماتیک مدرن معمولاً زمان بیشتری هنگام تعویض دنده از دست می‌دهد.

با این حال سریع‌ترین گیربکس همیشه سریع‌ترین خودرو را نمی‌سازد. قدرت و گشتاور موتور، ضرایب دنده، وزن خودرو، سیستم انتقال نیرو، چسبندگی تایر و نرم‌افزار کنترل همگی روی شتاب اثر دارند و ممکن است یک خودروی AT سریع‌تر از یک خودروی DCT یا یک CVT سریع‌تر از نسخه دستی همان مدل باشد.

در نتیجه اگر سؤال فقط «کدام‌یک سریع‌تر دنده عوض می‌کند؟» باشد، پاسخ معمولاً DCT است؛ اما اگر سؤال این باشد که «کدام خودرو سریع‌تر شتاب می‌گیرد؟»، بدون بررسی کل مجموعه فنی نمی‌توان فقط با نگاه کردن به نوع گیربکس پاسخ داد.

تازه ترین اخبار و ویدیوهای خودرویی را در کانال تلگرام و اینستاگرام اسب بخار دنبال کنید.