پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

بنزینی که می‌زنیم آرام‌آرام خودرو را فرسوده می‌کند

شهروندان ایرانی در حالی که هرچند وقت یک بار با تهدید افزایش قیمت بنزین و یا کاهش سهمیه آن مواجه می‌شوند، هزینه دیگری هم پرداخت می‌کنند، هزینه‌ آسیب‌هایی که سوخت بی کیفیت با هر بار در کردن باک، به خودرو وارد می‌کند.

راننده ایرانی احتمالاً تنها مشتری صنعت خودرو در دنیاست که باید همزمان تاوان دو کیفیت را بپردازد؛ یک‌بار وقتی خودرو را می‌خرد و بار دیگر هر بار که باک آن را پر می‌کند. خودرویی که از همان روز نخست هزار نقد به کیفیت مونتاژ، قطعات و خدمات پس از فروشش وارد است، بعد از خروج از کارخانه هم با سوختی روبه‌رو می‌شود که درباره کیفیت آن سال‌هاست بحث وجود دارد. نتیجه این دوگانه، نه فقط نارضایتی مصرف‌کننده، بلکه انتقال آرام و بی‌صدای هزینه به جیب مردم است.

شاید افزایش قیمت بنزین را به‌سرعت احساس کنیم، اما بخشی از بهای واقعی بنزین، ماه‌ها بعد در تعمیرگاه پرداخت می‌شود؛ زمانی که کاتالیست از کار افتاده، سنسور اکسیژن خطا می‌دهد، موتور ناک می‌زند یا مصرف سوخت خودرو بی‌دلیل بالا می‌رود.

در بازار خودرو، یک تناقض بزرگ شکل گرفته است؛ از یک سو خودروسازان داخلی و واردکنندگان، خودروهایی با موتورهای توربوشارژ، تزریق مستقیم سوخت (GDI) و استانداردهای آلایندگی یورو ۵ و یورو ۶ را عرضه می‌کنند و از سوی دیگر، کیفیت سوخت در همه نقاط کشور یکنواخت نیست و همواره با نیاز این فناوری‌ها همخوانی ندارد.

نتیجه این ناهماهنگی را نه پالایشگاه‌ها می‌پردازند، نه خودروسازان، بلکه مالک خودرو پرداخت می‌کند. موتورهای امروزی برای افزایش راندمان، کاهش مصرف سوخت و کاهش آلایندگی طراحی شده‌اند. نسبت تراکم بالاتر، توربوشارژر و سیستم‌های تزریق مستقیم باعث شده این موتورها به کیفیت سوخت حساس‌تر از گذشته باشند. دو شاخص در این میان اهمیت ویژه‌ای دارند؛ عدد اکتان و میزان گوگرد.

اگر عدد اکتان سوخت کمتر از نیاز موتور باشد، احتمال پدیده «ناک» یا احتراق زودرس افزایش پیدا می‌کند. در خودروهای جدید، ECU معمولاً با عقب انداختن زمان جرقه از آسیب جدی جلوگیری می‌کند، اما این کار بهایی دارد؛ افت توان، افزایش مصرف سوخت و کاهش بازده موتور.

به بیان ساده، موتور زنده می‌ماند، اما دیگر با راندمانی که برای آن طراحی شده کار نمی‌کند. اگر اکتان روی عملکرد خودرو اثر می‌گذارد، گوگرد بیشتر به جان قطعات می‌افتد.

در استانداردهای جدید اروپا، میزان گوگرد بنزین به حدود ۱۰ قسمت در میلیون (ppm) محدود شده است تا سامانه‌های کنترل آلایندگی بتوانند عملکرد مطلوبی داشته باشند.

هرچه گوگرد بیشتر باشد، عمر کاتالیست، سنسورهای اکسیژن و برخی اجزای سامانه اگزوز کاهش می‌یابد. این همان قطعاتی هستند که قیمت تعویض آنها در خودروهای امروزی گاهی به ده‌ها میلیون تومان می‌رسد. راننده ممکن است تصور کند خودرو «بی‌دلیل» خطا داده است، در حالی که کیفیت سوخت می‌تواند یکی از عوامل مؤثر باشد.

بسیاری از هزینه‌های ناشی از کیفیت سوخت، مستقیم نیستند. افت شتاب، افزایش مصرف سوخت، گرفتگی انژکتورها، کاهش عمر شمع‌ها، خرابی سنسور اکسیژن، آسیب به کاتالیست و حتی استهلاک بیشتر توربوشارژر، همگی می‌توانند هزینه‌هایی باشند که راننده با فاصله زمانی از سوخت‌گیری تجربه می‌کند. همین فاصله زمانی باعث می‌شود کمتر کسی میان بنزین و تعمیرگاه ارتباط برقرار کند.

در حالی که در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، کیفیت سوخت بخشی از سیاست کلان صنعت خودرو محسوب می‌شود و خودروساز، پالایشگاه و نهادهای استاندارد به‌صورت هم‌زمان برای حفظ این زنجیره مسئولیت دارند.

تناقض بزرگ بازار خودرو

سال‌هاست خودروهای جدید با موتورهای کم‌حجم توربوشارژ، سیستم‌های پیچیده کنترل آلایندگی و استانداردهای روز وارد بازار می‌شوند. تبلیغات نیز از فناوری، مصرف پایین و راندمان بالا می‌گوید. اما این سؤال کمتر مطرح می‌شود که این فناوری‌ها قرار است با چه سوختی کار کنند؟

وقتی موتور برای بنزین کم‌گوگرد و با اکتان مشخص طراحی شده، طبیعی است که عملکرد آن با سوختی متفاوت، همان چیزی نباشد که روی کاغذ وعده داده شده است. در چنین شرایطی، راننده ناچار است یا با افت عملکرد کنار بیاید یا هزینه تعمیرات زودهنگام را بپردازد.

کیفیت پایین سوخت فقط به خودرو آسیب نمی‌زند. وقتی موتور بازده کمتری دارد، مصرف سوخت افزایش پیدا می‌کند. افزایش مصرف یعنی نیاز بیشتر به تولید و واردات بنزین؛ یعنی فشار بیشتر بر بودجه عمومی و در نهایت، هزینه‌ای که دوباره به اقتصاد کشور بازمی‌گردد.

از سوی دیگر، افت عملکرد سامانه‌های کنترل آلایندگی به معنای افزایش انتشار آلاینده‌هاست؛ موضوعی که مستقیماً به کیفیت هوای شهرها گره خورده است. بنابراین، کیفیت بنزین فقط دغدغه مالکان خودروهای گران‌قیمت نیست؛ مسئله‌ای است که از جیب راننده تا سلامت شهروندان امتداد پیدا می‌کند.

مردم چرا باید هزینه این ناهماهنگی را بدهند؟

مردم هنگام خرید خودرو، بهای فناوری را می‌پردازند. هنگام سوخت‌گیری نیز هزینه بنزین را پرداخت می‌کنند. اما اگر این دو با یکدیگر سازگار نباشند، هزینه سومی هم ایجاد می‌شود؛ هزینه‌ای که در هیچ فاکتور رسمی نوشته نشده است.

خرابی زودهنگام قطعات، افزایش مراجعات به تعمیرگاه، کاهش ارزش خودرو و مصرف سوخت بیشتر، همان قبض پنهانی است که هر روز برای میلیون‌ها راننده صادر می‌شود.

شاید هیچ‌کس نتواند تنها با یک باک بنزین، کاهش عمر موتور خودرو را احساس کند؛ همان‌طور که زنگ‌زدگی یک سازه هم در یک روز اتفاق نمی‌افتد. اما کیفیت سوخت، اثری تدریجی و انباشته دارد؛ اثری که آرام‌آرام روی موتور، سامانه‌های آلایندگی و هزینه‌های نگهداری خودرو می‌نشیند. امروز علاوه بر قیمت بنزین، کیفیت بنزین نیز بخشی از هزینه مالکیت خودرو شده است.