رشیدی‌کوچی مطرح کرد: تله خودروسازان و وزیر اقتصاد برای پزشکیان

جلال رشیدی‌کوچی، نماینده سابق مجلس و از پیگیران واردات خودرو، معتقد است مسعود پزشکیان در دامی افتاده است که خودروسازان، به‌ویژه ایران‌خودرو و سایپا، با کمک عبدالناصر همتی و وزیر اقتصاد برای او پهن کرده‌اند.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، این اظهارنظر در شرایطی مطرح می‌شود که مجموعه‌ای از تصمیم‌های تازه دولت، از محدودیت ثبت سفارش تا افزایش هزینه‌های واردات، نگرانی‌ها درباره آینده رقابت در بازار خودرو را تشدید کرده است. اما چرا این تصمیم‌ها می‌توانند به سود خودروسازان و به زیان مصرف‌کنندگان تمام شوند؟

واردات را متوقف نمی‌کنند؛ مسیرش را می‌بندند

برای متوقف کردن واردات خودرو، همیشه نیازی به اعلام ممنوعیت رسمی نیست. کافی است مجموعه‌ای از موانع ارزی، تعرفه‌ای، گمرکی و اداری کنار هم قرار بگیرند تا واردات از نظر اقتصادی توجیه‌ناپذیر یا از نظر اجرایی دشوار شود. توقف ثبت سفارش، افزایش نرخ ارز مبنای محاسبات گمرکی و تعیین حقوق ورودی سنگین، هرکدام می‌توانند هزینه و ریسک واردات را افزایش دهند. وقتی این محدودیت‌ها هم‌زمان اعمال شوند، نتیجه ممکن است چیزی جز توقف عملی واردات نباشد؛ حتی اگر روی کاغذ، ممنوعیتی اعلام نشده باشد.

مسئله فقط یک بخشنامه یا یک تعرفه نیست؛ جهت حرکت مجموعه تصمیم‌هایی اهمیت دارد که راه ورود رقیب خارجی را تنگ‌تر می‌کنند. اگر واردکننده نتواند سفارش جدید ثبت کند، هزینه ترخیص خودروهای موجود افزایش یابد و چشم‌انداز مقررات نیز نامشخص باشد، فعالیت اقتصادی او با ریسک بیشتری مواجه می‌شود. در چنین شرایطی، عقب‌نشینی واردکنندگان می‌تواند به نتیجه طبیعی این موانع تبدیل شود.

صورت‌حساب محدودیت‌ها را مردم می‌پردازند

افزایش هزینه واردات، مستقیم یا غیرمستقیم، به قیمت نهایی خودرو منتقل می‌شود. تعرفه بالاتر، ارز گران‌تر در محاسبات گمرکی و هزینه‌های جانبی بیشتر، قیمت تمام‌شده خودروی وارداتی را افزایش می‌دهد. در نتیجه، حتی اگر واردات ادامه پیدا کند، خودروهای خارجی برای بخش بزرگ‌تری از جامعه دست‌نیافتنی خواهند شد.

اما ماجرا به قیمت خودروهای وارداتی ختم نمی‌شود. وقتی عرضه این خودروها کاهش یابد و گزینه‌های جایگزین محدود شوند، فشار رقابتی بر تولیدکنندگان داخلی نیز کمتر خواهد شد. در بازاری که با محدودیت عرضه و ضعف رقابت دست‌وپنجه نرم می‌کند، کوچک‌تر شدن سبد انتخاب مصرف‌کننده می‌تواند زمینه افزایش بیشتر قیمت‌ها را فراهم کند؛ بی‌آنکه بهبود متناسبی در کیفیت یا خدمات پس از فروش رخ داده باشد.

حذف رقابت برای تقویت تولید؟

یکی از تناقض‌های قدیمی سیاست خودرویی ایران همین‌جاست: حمایت از تولید داخل بارها به معنای محدود کردن رقیب خارجی تفسیر شده است. اما حمایت زمانی به ارتقای صنعت منجر می‌شود که تولیدکننده را به افزایش کیفیت، کاهش هزینه و پاسخ‌گویی به مشتری وادار کند؛ نه آنکه با حذف یا تضعیف رقیب، میدان رقابت را برایش خلوت‌تر سازد.

واردات به‌تنهایی ناجی صنعت خودرو نیست و نمی‌تواند مشکلات ساختاری تولید داخل را حل کند؛ بااین‌حال، ابزاری برای مقایسه، افزایش حق انتخاب و ایجاد فشار رقابتی است. تضعیف این ابزار، بدون اصلاح ساختار تولید، بیشتر از آنکه صنعت را توانمند کند، موقعیت بازیگران موجود را در بازار تثبیت می‌کند.

تله خودروسازان یا شکست سیاست‌گذاری؟

برای اثبات اینکه خودروسازان و مدیران اقتصادی دولت عامدانه و هماهنگ رئیس‌جمهور را به سمت این تصمیم‌ها سوق داده‌اند، شواهد مشخص لازم است. اما حتی بدون اثبات چنین فرضی، می‌توان پیامد سیاست‌ها را سنجید: اگر محدودیت ارزی، تعرفه سنگین و موانع ثبت سفارش در کنار هم واردات را از صرفه بیندازند، خودروسازان داخلی از کاهش فشار رقابتی منتفع خواهند شد.

ممکن است دولت این تصمیم‌ها را با ضرورت مدیریت ارز، درآمدهای گمرکی یا حمایت از تولید توجیه کند؛ اما این توجیه‌ها مسئولیت دولت در قبال نتیجه سیاست‌هایش را از بین نمی‌برند. اگر هدف حمایت از تولید است، باید روشن شود این حمایت چگونه به ارتقای کیفیت و کاهش هزینه منجر خواهد شد؛ و اگر هدف حمایت از مردم است، چرا گزینه‌های خرید آن‌ها محدودتر می‌شود؟

مسئله فقط این نیست که پزشکیان در دام خودروسازان افتاده یا نه؛ مسئله این است که چرا نتیجه سیاست‌های دولت می‌تواند به سود انحصار و به زیان مصرف‌کننده تمام شود. وقتی واردات پرهزینه‌تر و دشوارتر می‌شود، رقابت عقب می‌نشیند و قدرت انتخاب مردم کاهش می‌یابد. در چنین بازاری، انحصار برای تقویت خود حتی به ممنوعیت رسمی واردات هم نیاز ندارد؛ گاهی کافی است مسیر رقابت را آن‌قدر دشوار کنیم که رقیب، پیش از ورود، از میدان خارج شود.