بوی تند انحصار در مشام جاده مخصوص

از محدودسازی واردات و ادغام خودروسازان تا محدود کردن تنوع محصولات؛ آیا به نام کاهش هزینه و افزایش تولید، زمینه برای تمرکز بیشتر قدرت و تضعیف رقابت در صنعت خودرو فراهم می‌شود؟ آیا بوی تند انحصار در مشام جاده مخصوص، متولیان را هوشیار می‌کند یا ترجیح می‌دهند از خواب بیدار نشوند؟

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، در اقتصاد، انحصار همیشه با تابلویی آشکار و اعلام رسمی وارد نمی‌شود؛ گاهی آرام و تدریجی، پشت واژه‌هایی موجه مانند حمایت از تولید داخل، جلوگیری از خروج ارز، صرفه‌جویی در هزینه‌ها و افزایش تیراژ شکل می‌گیرد. هر یک از این اهداف می‌تواند به‌خودی‌خود قابل بحث و حتی ضروری باشد؛ مسئله از جایی آغاز می‌شود که مجموعه سیاست‌ها، به‌جای تقویت رقابت‌پذیری، میدان را برای رقابت محدودتر و قدرت را در دست بازیگران کمتری متمرکز کند. آنچه امروز درباره آینده صنعت خودرو باید جدی گرفت، نه فقط تک‌تک این تصمیم‌ها، بلکه برآیند و جهت حرکت آن‌هاست.

نخست، محدودسازی واردات با استدلال جلوگیری از خروج ارز مطرح می‌شود. اما آیا کاهش واردات به‌تنهایی به معنای صرفه‌جویی واقعی ارزی است؟ اگر محدودیت رقابت، خودروساز داخلی را از انگیزه ارتقای کیفیت، اصلاح قیمت، بهبود خدمات پس از فروش و افزایش بهره‌وری محروم کند، هزینه این سیاست را مصرف‌کننده با پول، زمان و کاهش حق انتخاب خود می‌پردازد. حمایت از تولید داخل زمانی قابل دفاع است که فرصتی برای توانمند شدن صنعت بسازد، نه دیواری برای مصون ماندن آن از رقابت.

دوم، ادغام خودروسازان با وعده افزایش قدرت مالی، صرفه‌جویی در مقیاس و کاهش هزینه‌ها دنبال می‌شود. ادغام، فی‌نفسه نه مطلوب است و نه نامطلوب؛ معیار، نتیجه آن است. اگر ادغام به حذف رقبای مستقل، تمرکز ظرفیت تولید و تصمیم‌گیری، کاهش فشار برای نوآوری و تقویت قدرت قیمت‌گذاری بینجامد، صرفه‌جویی احتمالی بنگاه ممکن است به زیان بازار تمام شود. بزرگ‌تر شدن یک شرکت الزاماً به معنای کارآمدتر شدن آن نیست؛ به‌ویژه اگر ساختار مدیریتی، بهره‌وری، کیفیت حکمرانی شرکتی و انضباط مالی اصلاح نشود.

سوم، محدود کردن تنوع محصولات به بهانه افزایش تیراژ، ضلع دیگری از این نگرانی است. یکسان‌سازی پلتفرم‌ها و قطعات می‌تواند هزینه تولید را کاهش دهد، اما این موضوع با حذف رقابت میان محصولات و محدود کردن انتخاب مشتری تفاوت دارد. وقتی هم‌زمان واردات محدود شود، بازیگران مستقل تضعیف شوند و تنوع عرضه نیز کاهش یابد، مصرف‌کننده با گزینه‌های کمتری روبه‌رو می‌شود؛ درحالی‌که تولیدکننده برای جلب رضایت او انگیزه کمتری خواهد داشت. تیراژ بالاتر، اگر با کیفیت، قیمت رقابتی و رضایت مشتری همراه نباشد، به‌تنهایی نشانه موفقیت نیست.