توقف واردات بنزین؛ صرفه‌جویی دولت یا هزینه بیشتر برای مردم؟

دولت از توقف واردات بنزین و اختصاص منابع حاصل به یارانه و کالابرگ سخن می‌گوید؛ اما آیا این سیاست به کاهش واقعی هزینه‌های کشور منجر می‌شود یا بخشی از بار آن را به خانوارها منتقل می‌کند؟ در این میان، سهم اصلاح صنعت خودرو و توسعه حمل‌ونقل عمومی در حل بحران مصرف سوخت کجاست؟

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، از اجرای سیاست بنزینی دولت با اجماع در حاکمیت و اقناع مردم سخن گفته و اعلام کرده است که واردات بنزین امسال متوقف خواهد شد و منابع حاصل به یارانه و کالابرگ اختصاص می‌یابد.

با این حال، اجرای یک تصمیم اقتصادی لزوماً به معنای پذیرش اجتماعی آن نیست. اقناع افکار عمومی زمانی محقق می‌شود که دولت علاوه بر توضیح ضرورت سیاست، درباره هزینه‌ها، پیامدها و نحوه توزیع منافع آن نیز شفاف باشد. پرسش اصلی این است که آیا توقف واردات، حاصل اصلاح ساختاری است یا بخشی از فشار مالی دولت به مصرف‌کنندگان منتقل می‌شود؟

هزینه واقعی توقف واردات بر دوش چه کسی است؟

کاهش واردات بنزین می‌تواند فشار بر منابع ارزی کشور را کم کند؛ اما کاهش هزینه دولت الزاماً به معنای کاهش هزینه کل اقتصاد نیست. اگر صرفه‌جویی از مسیر افزایش بهره‌وری، بهبود تولید و کاهش مصرف غیرضروری حاصل شود، می‌توان از اصلاح اقتصادی سخن گفت. در مقابل، اگر بخش مهمی از کاهش مصرف به افزایش هزینه سوخت برای مردم وابسته باشد، ممکن است خانوارها هزینه بیشتری برای رفت‌وآمد بپردازند و بنگاه‌ها نیز با افزایش هزینه حمل‌ونقل مواجه شوند.

بدون انتشار آمار دقیق تولید، مصرف، واردات و منابع آزادشده، نمی‌توان درباره میزان صرفه‌جویی واقعی قضاوت کرد. دولت باید مشخص کند چه مقدار منابع آزاد شده و چه سهمی از آن واقعاً به یارانه و کالابرگ اختصاص خواهد یافت. همچنین باید روشن شود که این حمایت‌ها تا چه اندازه قادر به جبران آثار مستقیم و غیرمستقیم سیاست جدید بر معیشت مردم هستند.

چرا اصلاح خودرو و حمل‌ونقل عمومی در حاشیه است؟

مصرف بالای بنزین در ایران تنها به قیمت سوخت مربوط نیست. بهره‌وری پایین برخی خودروها، فرسودگی ناوگان، ضعف حمل‌ونقل عمومی و وابستگی رفت‌وآمد روزانه به خودروی شخصی نیز در این وضعیت نقش دارند.

وقتی شهروندان امکان استفاده از حمل‌ونقل عمومی مناسب یا جایگزینی خودروی پرمصرف خود را ندارند، افزایش هزینه سوخت لزوماً انتخاب تازه‌ای پیش روی آن‌ها نمی‌گذارد؛ بلکه ممکن است تنها هزینه زندگی را افزایش دهد. بنابراین، چرا اصلاح رفتار مصرف‌کننده باید با این فوریت دنبال شود، اما نوسازی ناوگان، ارتقای کیفیت خودروها و توسعه حمل‌ونقل عمومی با همان جدیت پیش نرود؟

در نهایت، توقف واردات بنزین به‌تنهایی نشانه موفقیت نیست. معیار واقعی، میزان صرفه‌جویی پایدار، شفافیت در تخصیص منابع و آثار نهایی سیاست بر زندگی مردم است. اگر دولت از کاهش هزینه‌ها سخن می‌گوید، باید نشان دهد این کاهش چگونه حاصل شده و چه سهمی از منافع آن به جامعه می‌رسد؛ وگرنه ممکن است بخشی از صرفه‌جویی ثبت‌شده در حساب دولت، به شکل هزینه‌های بیشتر سوخت و حمل‌ونقل در حساب خانوارها ظاهر شود.