پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

تأثیر خزانه خالی از ارز بر بازار خودرو

تأثیر خزانه خالی از ارز بر بازار خودرو حالا جدی‌تر از همیشه شده است؛ هشدار پزشکیان درباره کاهش عرضه ارز و احتمال رشد نرخ دلار می‌تواند واردات، تولید و قدرت خرید خودرو را هم‌زمان تحت فشار قرار دهد.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، صحبت‌های جمعه‌شب (۶ شهریور ۱۴۰۵) مسعود پزشکیان درباره کاهش عرضه ارز، احتمال افزایش بیشتر نرخ دلار و ضرورت کنترل واردات، برای بازار خودرو یک هشدار جدی تلقی می‌شود.

وقتی رئیس‌جمهور از کاهش ورود ارز به کشور و فاصله قابل‌توجه میان عرضه و تقاضای ارز سخن می‌گوید، معنای آن برای بازار خودرو روشن است: ارز کمتر، واردات سخت‌تر، هزینه تولید بالاتر و خودرو گران‌تر.

پزشکیان تأکید کرده است اگر در شرایط کاهش عرضه ارز، تقاضا کنترل نشود، نرخ ارز می‌تواند برای رسیدن به نقطه تعادل بالاتر برود. این گزاره در اقتصاد یک بحث نظری نیست؛ بازار خودرو مستقیماً از آن تأثیر می‌گیرد.

اولین ضربه به واردات

واردات خودرو یکی از نخستین بخش‌هایی است که می‌تواند زیر فشار کمبود ارز قرار بگیرد. اگر دولت برای مدیریت منابع ارزی ناچار به اولویت‌بندی کالاها شود، خودرو نمی‌تواند خود را از این معادله جدا کند.

حتی بدون ممنوعیت رسمی، کاهش تخصیص ارز، افزایش هزینه تأمین ارز یا طولانی شدن فرآیندهای ارزی می‌تواند سرعت ورود خودرو را کاهش دهد. نتیجه هم مشخص است: عرضه کمتر در بازاری که هنوز با کمبود رقابت واقعی مواجه است.

قرار بود واردات، بخشی از فشار انحصار و ضعف رقابت در بازار خودرو را کاهش دهد؛ اما اگر ارز به مانع واردات تبدیل شود، این ابزار نیز کارایی خود را از دست خواهد داد.

دلار فقط وارداتی‌ها را گران نمی‌کند

تصور اینکه افزایش نرخ ارز فقط خودروهای وارداتی را هدف می‌گیرد، اشتباه است. صنعت خودرو ایران همچنان به قطعات، مواد اولیه، تجهیزات و فناوری‌هایی وابسته است که هزینه آنها به ارز گره خورده است.

بنابراین افزایش نرخ ارز می‌تواند به افزایش قیمت تمام‌شده خودروهای تولید داخل و مونتاژی نیز منجر شود. اینجاست که شعار داخلی‌سازی با یک سؤال جدی مواجه می‌شود: اگر با هر جهش ارزی، هزینه تولید خودرو بالا می‌رود، وابستگی واقعی صنعت خودرو به خارج از کشور چقدر کاهش یافته است؟

خودرو گران‌تر، مشتری ضعیف‌تر

اما خطر اصلی فقط افزایش قیمت خودرو نیست؛ سقوط قدرت خرید مردم است.

اگر دلار بالا برود، هزینه تولید و واردات افزایش پیدا کند و قیمت خودرو رشد کند، درآمد خانوار لزوماً با همان سرعت افزایش نمی‌یابد. نتیجه، بازاری خواهد بود که در آن خودرو گران‌تر شده، اما تعداد خریداران واقعی کمتر شده است.

این همان رکود تورمی است؛ قیمت بالا می‌رود، اما معامله لزوماً بیشتر نمی‌شود.

در چنین شرایطی، خودرو ممکن است روی تابلو گران شود، اما در نمایشگاه و بازار واقعی مشتری برای آن کمتر پیدا شود.

سیاست؛ متغیر خطرناک بازار

پزشکیان همچنین به تأثیر تحولات سیاسی بر نرخ ارز اشاره کرده است؛ اینکه با انتشار خبر تشدید محاصره، دلار جهش کرده و با آغاز گفت‌وگوها، نرخ ارز کاهش یافته است.

این بخش از سخنان رئیس‌جمهور یک پیام مهم برای بازار خودرو دارد: بازار فقط به واقعیت اقتصادی واکنش نشان نمی‌دهد؛ به انتظارات هم واکنش نشان می‌دهد.

فروشنده‌ای که انتظار افزایش دلار دارد، ممکن است خودرو را نگه دارد. خریدار نیز برای فرار از گرانی احتمالی، خرید خود را جلو بیندازد. همین رفتار می‌تواند بازار را از منطق مصرف به سمت رفتارهای هیجانی و سفته‌بازانه سوق دهد.

حذف تقاضا یا حذف قدرت خرید؟

اینجا اما یک پرسش اساسی مطرح است: اگر راهکار مدیریت بازار ارز، محدود کردن واردات باشد، هزینه این سیاست را چه کسی پرداخت می‌کند؟

محدودیت واردات خودرو یعنی عرضه کمتر. عرضه کمتر در بازاری با رقابت محدود، یعنی فشار بیشتر بر قیمت. هم‌زمان افزایش نرخ ارز نیز هزینه تولید را بالا می‌برد و کاهش قدرت خرید، مشتری را از بازار دور می‌کند.

ممکن است دولت بخشی از تقاضای ارزی را کنترل کند، اما نمی‌تواند نیاز مردم به خودرو را حذف کند؛ فقط می‌تواند قدرت خرید آنها را کوچک‌تر کند.

خطر بزرگ‌تر از گرانی

هشدار پزشکیان درباره کاهش عرضه ارز را نباید فقط در بازار دلار جست‌وجو کرد. بازار خودرو می‌تواند یکی از نخستین قربانیان این وضعیت باشد.

اگر ارز محدودتر شود، واردات کاهش یابد، هزینه تولید بالا برود و قدرت خرید مردم هم‌زمان سقوط کند، بازار خودرو با یک بحران چندلایه مواجه خواهد شد: عرضه کمتر، قیمت بالاتر و مشتری کمتر.

بنابراین پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که خودرو چقدر گران می‌شود، بلکه این است که اگر ارز نباشد و قیمت‌ها همچنان بالا بروند، چه کسی دیگر توان خرید خودرو خواهد داشت؟