پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

بازار خودرو در بن‌بست؛ وقتی همه بازیگران بازنده‌اند

با توجه به نگرانی تمام طرف‌های مرتبط با صنعت خودروسازی از وضعیتی که در آن قرار گرفته‌اند، باید اعتراف کرد که بازار خودرو در بن‌بست قرار گرفته است. اما وقتی همه بازیگران بازنده‌اند، چرا هیچ تلاش جدی و منطقی برای خروج از این وضعیت دیده نمی‌شود؟

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، بازار خودروی ایران در شرایطی قرار گرفته که کمتر بخشی از آن را می‌توان برنده یا حتی راضی از وضعیت موجود دانست. اگر در گذشته معمولاً اختلاف میان سیاست‌گذار، خودروساز، قطعه‌ساز، واردکننده و مصرف‌کننده باعث شکل‌گیری منافع متضاد می‌شد، اکنون شرایط به گونه‌ای است که تقریباً همه حلقه‌های زنجیره خودرو با بحران‌های جدی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

به بیان دیگر، صنعت خودرو به نقطه‌ای رسیده که می‌توان آن را یک بن‌بست فراگیر نامید؛ بن‌بستی که خروج از آن نیازمند تصمیمات شجاعانه و اصلاحات ساختاری است.

خودروسازان از یک‌سو با قیمت‌گذاری دستوری، کمبود نقدینگی، زیان انباشته و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها مواجه هستند و از سوی دیگر، توان سرمایه‌گذاری برای توسعه محصول، ارتقای کیفیت و نوسازی خطوط تولید را از دست داده‌اند. نتیجه این وضعیت، کاهش بهره‌وری، افت رقابت‌پذیری و فاصله گرفتن از استانداردهای جهانی است.

در سوی دیگر، قطعه‌سازان نیز شرایط چندان بهتری ندارند. افزایش هزینه‌های تولید، دشواری تأمین مواد اولیه، مطالبات معوق از خودروسازان و محدودیت دسترسی به منابع مالی، بخش بزرگی از زنجیره تأمین را در معرض آسیب قرار داده است. بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند ادامه روند فعلی می‌تواند توان تولید قطعه در کشور را با چالش‌های جدی‌تری روبه‌رو کند.

واردکنندگان خودرو نیز با وجود باز شدن نسبی مسیر واردات، همچنان با مشکلات متعدد، از جمله محدودیت‌های ارزی، مقررات متغیر، تعرفه‌های سنگین و فرآیندهای پیچیده اجرایی مواجه هستند. در چنین فضایی، واردات نتوانسته آن‌گونه که انتظار می‌رفت، نقش تنظیم‌کننده بازار و افزایش‌دهنده رقابت را ایفا کند.

اما شاید بزرگ‌ترین بازنده این شرایط، مصرف‌کننده باشد. خانوار ایرانی در سال‌های اخیر شاهد رشد شدید قیمت خودرو بوده و خودرو از یک کالای مصرفی به یک دارایی سرمایه‌ای تبدیل شده است. کاهش قدرت خرید، محدودیت انتخاب، نگرانی از کیفیت و خدمات پس از فروش و فاصله زیاد میان درآمد و قیمت خودرو، موجب شده است بخش بزرگی از جامعه عملاً از بازار خودرو حذف شوند.

این شرایط در نهایت به رکود و سردرگمی بازار منجر شده است. نه تولیدکننده از وضعیت موجود رضایت دارد، نه واردکننده، نه قطعه‌ساز و نه مصرف‌کننده. بازاری که همه بازیگران آن ناراضی باشند، نشانه روشنی از ناکارآمدی سیاست‌های حاکم بر آن است.

سؤال اصلی این است که راه خروج از این بن‌بست چیست؟

نخستین گام، اصلاح نظام قیمت‌گذاری است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که قیمت‌گذاری دستوری نه به نفع مصرف‌کننده بوده و نه به نفع تولیدکننده. این سیاست تنها به ایجاد شکاف میان قیمت کارخانه و بازار، گسترش واسطه‌گری و تشدید زیان خودروسازان منجر شده است. حرکت تدریجی به سمت سازوکارهای رقابتی و شفاف می‌تواند بخشی از مشکلات را کاهش دهد.

دومین راهکار، ایجاد ثبات در سیاست‌گذاری است. صنعت خودرو بیش از هر چیز به پیش‌بینی‌پذیری نیاز دارد. تغییر مداوم مقررات، تعرفه‌ها و دستورالعمل‌ها، امکان برنامه‌ریزی بلندمدت را از فعالان این صنعت گرفته است. سرمایه‌گذار زمانی وارد میدان می‌شود که بداند قواعد بازی هر چند ماه یک‌بار تغییر نمی‌کند.

سومین محور، توسعه رقابت است. حمایت‌های طولانی‌مدت بدون الزام به افزایش بهره‌وری، صنعت خودرو را به سمت انحصار سوق داده است. افزایش منطقی واردات، تسهیل همکاری‌های بین‌المللی و فراهم کردن زمینه حضور سرمایه‌گذاران خارجی می‌تواند فضای رقابتی‌تری ایجاد کند و در نهایت به نفع مصرف‌کننده باشد.

چهارمین راهکار، اصلاح ساختار مالی و مدیریتی خودروسازان است. تا زمانی که بنگاه‌های خودروسازی با زیان انباشته، بدهی‌های سنگین و ساختارهای ناکارآمد اداره شوند، نمی‌توان انتظار تحول جدی در کیفیت و تیراژ تولید داشت. شفافیت مالی، کاهش هزینه‌های غیرضروری و حرکت به سمت مدیریت حرفه‌ای از الزامات این مسیر است.

واقعیت این است که صنعت خودرو با راهکارهای مقطعی و تصمیمات کوتاه‌مدت از بحران خارج نخواهد شد. این صنعت نیازمند یک نقشه راه جامع، هماهنگی میان سیاست‌گذار و فعالان اقتصادی و دوری از نگاه‌های دستوری است. در غیر این صورت، بن‌بست فعلی عمیق‌تر خواهد شد و هزینه آن را نه فقط خودروسازان و قطعه‌سازان، بلکه میلیون‌ها مصرف‌کننده و کل اقتصاد کشور پرداخت خواهند کرد.