پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

قارچ سمی نمایشگاه‌های خودرو بلای جان اقتصاد کشور/ کمیسیون یک درصدی غیر قانونی است

افزایش شدید قیمت خودرو فقط خرید و فروش را گران نکرده؛ واسطه‌گری در این بازار را هم به کسب‌وکاری جذاب‌تر تبدیل کرده است. گزارش‌های میدانی و رصد شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد تعداد فروشندگان خودرو که در پارکینگ‌ها، صفحات اینستاگرامی و کانال‌های مجازی فعالیت می‌کنند، به شکل محسوسی افزایش یافته است؛ روندی که یادآور سال‌هایی است که با جهش قیمت مسکن، بنگاه‌های معاملات ملکی یکی پس از دیگری در خیابان‌ها ظاهر می‌شدند. حالا همان اتفاق در بازار خودرو در حال تکرار است؛ با این تفاوت که بخش قابل توجهی از این فعالان حتی مجوز صنفی مشخصی ندارند.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، بازار خودرو طی سال‌های اخیر آن‌قدر بزرگ شده که حتی درصد کوچکی از ارزش یک معامله نیز می‌تواند درآمد قابل توجهی ایجاد کند. وقتی ارزان‌ترین خودرو نیز چند میلیارد تومان قیمت دارد، کمیسیون همان معامله‌ای که چند سال پیش شاید رقم چندان قابل توجهی نبود، حالا می‌تواند به چند ده تا چند صد میلیون تومان برسد. همین مسئله باعث شده واسطه‌گری خودرو برای افراد بیشتری جذاب شود و شکل سنتی نمایشگاه خودرو نیز تغییر کند.

دیگر برای ورود به این بازار الزاماً نیازی به یک مغازه بزرگ با تابلو و چند خودرو پشت ویترین نیست. یک پارکینگ اجاره‌ای، چند خودرو، یک صفحه پرمخاطب در شبکه‌های اجتماعی و چند آگهی می‌تواند برای شکل دادن به چیزی شبیه نمایشگاه کافی باشد. بعضی فعالان حتی خودرو را در اختیار ندارند و تنها با اتصال فروشنده و خریدار به یکدیگر وارد معامله می‌شوند.

نتیجه، شکل‌گیری بازاری است که مرز میان نمایشگاه رسمی، واسطه، دلال، فروشنده اینترنتی و صفحه تبلیغاتی در آن هر روز مبهم‌تر می‌شود.

نمایشگاه‌هایی که نمایشگاه نیستند

اسد کرمی، رئیس اتحادیه صنف نمایشگاه‌داران و فروشندگان خودرو تهران، در گفت‌وگو با خبرنگار اسب بخار درباره افزایش فعالیت فروشندگان پارکینگی می‌گوید بخش زیادی از این مجموعه‌ها مجوز اتحادیه ندارند.

این اظهارنظر با هشدارهای قبلی اتحادیه درباره فعالیت مجموعه‌های فاقد مجوز نیز همخوانی دارد. کرمی پیش‌تر از خریداران خواسته بود پیش از معامله، پروانه کسب و سابقه فعالیت فروشنده را از اتحادیه استعلام کنند و به‌ویژه درباره شرکت‌ها و آگهی‌های فعال در فضای مجازی هشدار داده بود. او تأکید کرده بود بسیاری از مجموعه‌هایی که در شبکه‌های اجتماعی اقدام به عرضه یا پیش‌فروش خودرو می‌کنند، صلاحیت قانونی لازم برای دریافت پول از مشتریان را ندارند.

حتی اتحادیه نمایشگاه‌داران خودرو تهران پیش‌تر اعلام کرده بود فهرست صفحات و کانال‌های فعال در فضای مجازی را در هماهنگی با پلیس فتا بررسی می‌کند؛ موضوعی که نشان می‌دهد فعالیت فروشندگان خودرو دیگر محدود به واحدهای صنفی سنتی نیست و بخش مهمی از آن به فضای مجازی منتقل شده است.

چرا ناگهان همه فروشنده خودرو شده‌اند؟

پاسخ را باید ابتدا در قیمت خودرو جست‌وجو کرد. هرچه ارزش خودرو بالاتر می‌رود، درآمد بالقوه واسطه از هر معامله نیز بیشتر می‌شود. همین اتفاق زمانی در بازار مسکن رخ داد؛ با افزایش قیمت ملک، حتی درصد کوچکی از کمیسیون خرید و فروش یا اجاره می‌توانست درآمد قابل توجهی ایجاد کند و تعداد بنگاه‌ها به سرعت افزایش یافت.

بازار خودرو امروز شباهت‌هایی به همان دوره دارد. خودروهای داخلی به محدوده‌های قیمتی رسیده‌اند که زمانی متعلق به خودروهای وارداتی بود، محصولات مونتاژی چند میلیارد تومان قیمت دارند و برخی خودروهای وارداتی نیز ارزش بسیار بالاتری پیدا کرده‌اند. رئیس اتحادیه نمایشگاه‌داران خودرو نیز در اردیبهشت امسال از افزایش شدید قیمت‌ها و اختلاف قیمت‌های بعضاً بسیار بزرگ میان فروشندگان خبر داده و گفته بود اتحادیه برای مقابله با اعلام قیمت‌های غیرمنطقی به واحدهای صنفی هشدار داده است.

وقتی ارزش هر معامله چند میلیارد تومان باشد، طبیعی است واسطه‌گری آن نیز جذاب‌تر شود. مشکل از جایی آغاز می‌شود که افزایش سود بالقوه، افراد فاقد مجوز و نظارت صنفی را نیز وارد بازار کند.

یک درصد یا نیم درصد؟ قانون می‌گوید نیم درصد

یکی دیگر از موضوعاتی که به جذابیت این کسب‌وکار اضافه کرده، میزان کمیسیون است. کرمی در گفت‌وگو با خبرنگار ما می‌گوید دریافت یک درصد از هر طرف معامله، روشی که در برخی نمایشگاه‌ها و واسطه‌گری‌های جدید دیده می‌شود، قانونی نیست و براساس تعرفه صنفی باید از هر طرف معامله نیم درصد دریافت شود.

تفاوت این دو عدد شاید در ظاهر فقط نیم درصد باشد، اما وقتی پای خودروی چند میلیارد تومانی در میان است، همین نیم درصد به رقمی قابل توجه تبدیل می‌شود. اگر یک واسطه بتواند از خریدار و فروشنده هر کدام یک درصد دریافت کند، درآمد یک معامله برای او به اندازه‌ای خواهد بود که حتی با انجام تعداد محدودی معامله در ماه نیز کسب‌وکاری بسیار سودآور شکل بگیرد.

همین موضوع می‌تواند بخشی از رشد نمایشگاه‌های غیررسمی را توضیح دهد. ورود به بازاری که سرمایه ثابت زیادی نمی‌خواهد اما کمیسیون هر معامله آن بالا رفته، برای بسیاری جذاب است.

فضای مجازی هزینه ورود را تقریباً صفر کرده است

شبکه‌های اجتماعی نیز معادله را تغییر داده‌اند. زمانی برای شناخته شدن در بازار خودرو باید نمایشگاه داشت، تابلو نصب می‌شد، چند خودرو در محل نگهداری می‌شد و سال‌ها اعتبار جمع می‌شد. امروز یک صفحه اینستاگرامی با تبلیغات مناسب می‌تواند در مدت کوتاهی هزاران مخاطب پیدا کند.

فروشنده می‌تواند تصاویر خودروهای دیگران را منتشر کند، مشتری جذب کند و بدون آنکه حتی مالک خودرو باشد، نقش واسطه را بر عهده بگیرد. هزینه این مدل بسیار پایین‌تر از نمایشگاه سنتی است و همین مسئله ورود افراد تازه را آسان کرده است.

مشکل آنجاست که ظاهر حرفه‌ای یک صفحه مجازی هیچ تضمینی درباره مجوز، سابقه یا اعتبار فروشنده ایجاد نمی‌کند. تعداد دنبال‌کننده، عکس دفتر، انتشار ویدئو از خودروهای گران‌قیمت یا حتی داشتن یک پارکینگ مملو از خودرو جای پروانه کسب و مسئولیت حقوقی را نمی‌گیرد.

اتحادیه نیز به همین دلیل بارها از مردم خواسته است قبل از انتقال مبالغ سنگین، مجوز و سابقه فروشنده را استعلام کنند.

پارکینگ جای نمایشگاه را گرفته است

مدل دیگری که در بازار بیشتر دیده می‌شود، «نمایشگاه پارکینگی» است. فرد یا مجموعه‌ای چند جای پارک اجاره می‌کند و خودروهای فروشندگان مختلف را در یک محل جمع می‌کند. مشتری نیز از طریق آگهی اینترنتی به همان پارکینگ هدایت می‌شود و معامله در خارج از ساختار معمول نمایشگاه‌های دارای مجوز انجام می‌گیرد.

این مدل برای فروشنده کم‌هزینه است. اجاره یک پارکینگ ممکن است بسیار پایین‌تر از هزینه واحد تجاری مناسب در مناطق اصلی بازار خودرو باشد و در عین حال ویترین اصلی فروش نیز دیگر خیابان نیست؛ اینترنت است. ضمن این که این کسب‌وکارها از آنجایی که مجوزهای لازم را ندارند در بسیاری از موارد مالیات نمی‌دهند و ضمانتی هم برای پس از فروش روی خودروها نمی‌دهند.

اما برای خریدار، مسئله نظارت اهمیت دارد. اگر اختلافی درباره بیعانه، کمیسیون، وضعیت خودرو، فسخ معامله یا تعهدات فروشنده ایجاد شود، پیگیری از یک واحد صنفی دارای پروانه با معامله‌ای که با واسطه‌ای بدون مجوز انجام شده تفاوت زیادی دارد.

افزایش نمایشگاه الزاماً به معنای رونق معاملات نیست

نکته جالب اینجاست که افزایش تعداد فروشندگان الزاماً به معنای افزایش واقعی معاملات خودرو نیست. بازار طی ماه‌های اخیر بارها دوره‌های رکود و کاهش قدرت خرید را تجربه کرده است. حتی در مرداد امسال رئیس سابق اتحادیه نمایشگاه‌داران گفته بود بازار دیگر مانند گذشته محل سودهای بسیار بالا نیست و قدرت خرید مشتریان کاهش پیدا کرده است.

بنابراین ممکن است تعداد واسطه‌ها افزایش یابد در حالی که تعداد معاملات به همان نسبت رشد نکرده باشد. نتیجه چنین شرایطی رقابت شدیدتر برای گرفتن فایل فروش، انتشار آگهی و جذب مشتری است.

در چنین بازاری گاهی خود آگهی‌ها نیز به ابزار قیمت‌سازی تبدیل می‌شوند. خودرو ممکن است بارها با قیمت‌های متفاوت آگهی شود، بدون اینکه معامله‌ای در آن قیمت انجام شده باشد. رئیس اتحادیه نیز در ماه‌های گذشته از اختلاف بسیار زیاد قیمت‌های اعلامی برخی نمایشگاه‌ها سخن گفته و خواستار مقابله با قیمت‌گذاری غیرواقعی شده بود.

بازار خودرو در حال تکرار تجربه بنگاه‌های ملکی است؟

شباهت قابل توجه است. زمانی که مسکن به یکی از مهم‌ترین دارایی‌های سرمایه‌ای خانوار تبدیل شد و قیمت‌ها جهش کرد، بنگاه‌های معاملات ملکی تقریباً در هر محله‌ای رشد کردند. علت فقط افزایش تعداد خانه‌ها نبود؛ ارزش واسطه‌گری بالا رفته بود.

اکنون خودرو نیز بخشی از همان مسیر را طی کرده است. خودرویی که روزی یک کالای مصرفی بود، امروز در بسیاری از معاملات یک دارایی چند میلیارد تومانی است و واسطه‌گری آن می‌تواند درآمد بالایی ایجاد کند.

در چنین شرایطی عجیب نیست که هر روز پارکینگ تازه‌ای به نمایشگاه تبدیل شود یا صفحه جدیدی با عنوان «خرید و فروش خودرو» در شبکه‌های اجتماعی شکل بگیرد.

اما رشد تعداد واسطه‌ها اگر خارج از شبکه رسمی و نظارت اتحادیه اتفاق بیفتد، هزینه آن در نهایت به مصرف‌کننده منتقل می‌شود؛ از کمیسیون‌های بالاتر و قیمت‌های غیرشفاف گرفته تا ریسک معامله با مجموعه‌ای که در صورت بروز اختلاف، حتی پروانه کسب مشخصی ندارد.

مسئله این نیست که تعداد نمایشگاه‌های خودرو زیاد شده است؛ مسئله این است که افزایش قیمت خودرو، واسطه‌گری را آن‌قدر جذاب کرده که هر پارکینگ و هر صفحه مجازی می‌تواند وسوسه تبدیل شدن به نمایشگاه را داشته باشد.

تا زمانی که ارزش خودرو با این سرعت بالا باشد و هر معامله امکان ایجاد درآمد قابل توجهی برای واسطه فراهم کند، احتمالاً رشد این نمایشگاه‌های قارچی نیز ادامه خواهد داشت؛ اما تفاوت میان یک نمایشگاه واقعی و یک واسطه بدون مجوز، درست همان جایی مشخص می‌شود که معامله با مشکل مواجه شود.