آیا خودروی پرکارکرد باید روغن موتور غلیظ‌تری استفاده کند؟

این تصور در بازار تعمیر و نگهداری خودرو بسیار رایج است که هرچه کارکرد موتور بالاتر می‌رود، باید سراغ روغن غلیظ‌تر رفت؛ برای مثال خودرویی که سال‌ها با روغن 5W-۳۰ کار کرده، بعد از رسیدن به کارکردهای بالا به 10W-۴۰ یا حتی 20W-۵۰ منتقل شود. این توصیه در بعضی موتورهای واقعاً فرسوده می‌تواند تا حدی مصرف روغن یا افت فشار را کاهش دهد، اما نمی‌توان آن را به‌عنوان یک قانون عمومی برای همه خودروهای پرکارکرد در نظر گرفت. کارکرد بالا به‌تنهایی دلیل کافی برای تغییر ویسکوزیته نیست و انتخاب روغن باید بر اساس وضعیت واقعی موتور، محدوده تعیین‌شده از سوی سازنده و شرایط استفاده از خودرو انجام شود.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، دلیل شکل‌گیری این توصیه قدیمی تا حدی قابل فهم است. با افزایش فرسایش موتور، لقی میان برخی قطعات داخلی مانند رینگ و سیلندر یا یاتاقان‌ها می‌تواند بیشتر شود و در چنین شرایطی روغنی که در دمای کاری ویسکوزیته بالاتری دارد، ممکن است با سرعت کمتری از این فاصله‌ها عبور کند و بعضی علائم فرسودگی را کاهش دهد. با این حال موتورهای امروزی به مجموعه‌ای از سامانه‌های دقیق مانند زمان‌بندی متغیر سوپاپ، تایپیت‌های هیدرولیکی و توربوشارژر مجهز هستند و همگی براساس مشخصات مشخصی از جریان و فشار روغن طراحی شده‌اند، بنابراین افزایش خودسرانه غلظت روغن می‌تواند در بخشی از موتور مفید و در بخش دیگری مشکل‌ساز باشد.

اول باید بدانیم روغن غلیظ‌تر دقیقاً یعنی چه

روی روغن‌های چنددرجه‌ای اعدادی مانند 0W-۲۰، 5W-۳۰، 5W-۴۰ یا 10W-۴۰ درج می‌شود که هر بخش از این کد معنای متفاوتی دارد. عدد قبل از W بیشتر به رفتار روغن در دمای پایین و هنگام استارت سرد مربوط است، در حالی که عدد دوم بیانگر کلاس ویسکوزیته روغن در دمای کاری موتور است.

بنابراین وقتی می‌گوییم یک روغن «غلیظ‌تر» است، باید مشخص کنیم منظور رفتار آن در هوای سرد است یا در دمای کاری. برای مثال 5W-۴۰ در دمای کاری از 5W-۳۰ ویسکوزتر است، اما هر دو در کلاس زمستانی 5W قرار می‌گیرند؛ در مقابل، حرکت از 5W-۳۰ به 20W-۵۰ تغییر بسیار بزرگ‌تری ایجاد می‌کند و هم رفتار روغن در استارت سرد و هم ویسکوزیته آن در دمای بالا تغییر می‌کند. همین موضوع نشان می‌دهد که نمی‌توان فقط بر اساس بالا رفتن کیلومتر خودرو، عدد روغن را بدون بررسی تغییر داد.

چرا موتورهای پرکارکرد ممکن است به روغن غلیظ‌تر واکنش بهتری نشان دهند؟

با افزایش کارکرد، برخی قطعات داخلی موتور به‌تدریج فرسوده می‌شوند و این فرسودگی می‌تواند باعث افزایش مصرف روغن شود. اگر رینگ‌های پیستون، جداره سیلندر یا کاسه‌نمد سوپاپ‌ها وضعیت اولیه خود را از دست داده باشند، مقداری روغن وارد محفظه احتراق می‌شود و همراه با سوخت می‌سوزد؛ در بخش‌های دیگر نیز فرسودگی واشرها و کاسه‌نمدها می‌تواند احتمال نشتی بیرونی را افزایش دهد.

در چنین موتوری، استفاده از روغنی که در دمای کاری کمی ویسکوزتر است ممکن است عبور روغن از بعضی فاصله‌های فرسوده را کاهش دهد و در نتیجه میزان روغن‌سوزی یا کم شدن سطح روغن کمتر شود. این اثر همان چیزی است که باعث شده بسیاری از تعمیرکاران از گذشته توصیه کنند موتورهای قدیمی‌تر از روغن غلیظ‌تر استفاده کنند.

با این حال اگر موتور به‌طور جدی روغن کم می‌کند، تغییر ویسکوزیته نباید به‌عنوان تعمیر اصلی تلقی شود، زیرا فرسودگی قطعات داخلی همچنان وجود دارد و روغن غلیظ‌تر فقط می‌تواند بخشی از علائم را کمتر کند.

افت فشار روغن هم می‌تواند دلیل تغییر ویسکوزیته باشد

یکی دیگر از مواردی که در موتورهای پرکارکرد دیده می‌شود، کاهش فشار روغن به‌خصوص در زمانی است که موتور کاملاً گرم شده و در دور آرام کار می‌کند. با افزایش لقی یاتاقان‌ها و دیگر قطعات داخلی، روغن راحت‌تر از مسیرهای داخلی عبور می‌کند و فشار سیستم ممکن است پایین بیاید.

روغن با ویسکوزیته بالاتر می‌تواند در چنین شرایطی تا حدی فشار را افزایش دهد، اما اگر چراغ فشار روغن روشن می‌شود یا فشار واقعی پایین‌تر از محدوده استاندارد است، تغییر روغن نباید اولین و تنها اقدام باشد. ابتدا باید فشار با ابزار مناسب اندازه‌گیری شود و عواملی مانند وضعیت پمپ روغن، صافی مکش، فیلتر، سطح روغن و میزان فرسودگی داخلی بررسی شوند، زیرا روغن غلیظ‌تر ممکن است فقط علامت را پنهان کند و علت اصلی همچنان پابرجا بماند.

کارکرد بالا همیشه به معنای موتور فرسوده نیست

یکی از اشتباه‌های رایج این است که عدد کیلومترشمار به‌عنوان معیار مستقیم سلامت موتور در نظر گرفته شود. دو خودرو با کارکرد ۲۰۰ هزار کیلومتر می‌توانند وضعیت کاملاً متفاوتی داشته باشند؛ خودرویی که سرویس‌های منظم داشته، از روغن مناسب استفاده کرده و بیشتر در مسیرهای طولانی و با فشار کم حرکت کرده، ممکن است هنوز موتور سالمی داشته باشد، در حالی که خودرویی با کارکرد بسیار کمتر به دلیل تعویض دیرهنگام روغن، رانندگی سنگین یا گرمای شدید می‌تواند فرسودگی بیشتری تجربه کرده باشد.

به همین دلیل صرف عبور کیلومترشمار از یک عدد مشخص، مثلاً ۱۵۰ یا ۲۰۰ هزار کیلومتر، نباید به‌طور خودکار باعث تغییر ویسکوزیته شود. وضعیت فشار روغن، میزان مصرف روغن، دود اگزوز، کمپرس موتور و نشتی‌ها معیارهای بسیار مهم‌تری هستند.

روغن بیش از حد غلیظ می‌تواند خودش مشکل ایجاد کند

اگر روغن بسیار غلیظ‌تر از چیزی باشد که موتور برای آن طراحی شده، ممکن است در استارت سرد با سرعت کمتری به بخش‌های مختلف برسد. این موضوع برای یاتاقان‌ها، میل‌سوپاپ، تایپیت‌های هیدرولیکی و به‌خصوص توربوشارژر اهمیت زیادی دارد، زیرا این قطعات در لحظات اولیه روشن شدن موتور به گردش سریع روغن نیاز دارند.

در موتورهای جدید، کانال‌های روغن باریک‌تر شده‌اند و سامانه‌هایی مانند زمان‌بندی متغیر سوپاپ نیز برای عملکرد صحیح به فشار و جریان مشخصی وابسته‌اند. اگر ویسکوزیته از محدوده طراحی موتور فاصله زیادی بگیرد، واکنش این سامانه‌ها می‌تواند تغییر کند و حتی در بعضی موارد خطا یا عملکرد نامناسب ایجاد شود. بنابراین رفتن از یک روغن نسبتاً رقیق به روغن بسیار سنگین فقط برای اینکه خودرو «پیر شده» تصمیم مناسبی نیست.

اگر سازنده 5W-۳۰ توصیه کرده، می‌توان 5W-۴۰ استفاده کرد؟

پاسخ به این سؤال به دفترچه همان خودرو بستگی دارد. بعضی سازندگان برای یک موتور چند ویسکوزیته را با توجه به دمای محیط و نوع کاربری مجاز می‌دانند و ممکن است هم 5W-۳۰ و هم 5W-۴۰ را در شرایط مشخص تأیید کرده باشند. در چنین حالتی اگر موتور پرکارکرد مقداری مصرف روغن پیدا کرده باشد، استفاده از گزینه کمی غلیظ‌تر در محدوده مورد تأیید سازنده می‌تواند منطقی باشد.

اما اگر کارخانه فقط یک محدوده مشخص را توصیه کرده، تغییر شدید به روغنی مانند 20W-۵۰ بدون بررسی فنی توصیه نمی‌شود. ویسکوزیته بیشتر الزاماً به معنای محافظت بیشتر نیست و گاهی دقیقاً برعکس، جریان روغن را در شرایطی که موتور به آن نیاز دارد محدود می‌کند.

روغن‌های مخصوص خودروهای پرکارکرد چه تفاوتی دارند؟

برخی روغن‌ها با عنوان High Mileage یا مخصوص خودروهای پرکارکرد عرضه می‌شوند و این محصولات الزاماً بسیار غلیظ‌تر از روغن‌های معمولی نیستند. تفاوت آنها ممکن است در بسته افزودنی‌ها، مواد ضدسایش، ترکیبات پاک‌کننده یا موادی باشد که به حفظ شرایط بعضی آب‌بندی‌ها و کاسه‌نمدها کمک می‌کنند.

به همین دلیل اگر مالک قصد استفاده از روغن مخصوص خودروهای پرکارکرد را دارد، بهتر است محصولی را انتخاب کند که همچنان ویسکوزیته و استاندارد کیفی مورد نیاز موتور را داشته باشد، زیرا عبارت «مخصوص خودروهای پرکارکرد» جایگزین مشخصات اصلی روغن نمی‌شود.

در موتورهای توربوشارژ باید محتاط‌تر بود

در خودروهای توربوشارژ، روغن فقط وظیفه روان‌کاری موتور را ندارد و خود توربو نیز به جریان روغن برای روان‌کاری و دفع گرما وابسته است. توربوشارژر با دور بسیار بالا کار می‌کند و در چنین شرایطی هم کیفیت روغن و هم ویسکوزیته آن اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

اگر روغن بسیار غلیظ‌تر از مشخصات تعیین‌شده استفاده شود، گردش روغن در استارت سرد می‌تواند کندتر شود و این موضوع برای یاتاقان‌های توربو مطلوب نیست. از طرف دیگر استفاده از روغن بیش از حد رقیق و خارج از محدوده طراحی نیز ممکن است در دمای بالا محافظت کافی ایجاد نکند.

در چنین موتورهایی بهتر است علاوه بر عدد ویسکوزیته، استانداردهای کیفی و تأییدیه‌های مورد نظر خودروساز نیز به‌طور دقیق رعایت شوند.

اگر موتور روغن‌سوزی دارد، روغن غلیظ‌تر تا چه حد کمک می‌کند؟

در موتورهایی که فرسودگی خفیف یا متوسط دارند، افزایش محدود ویسکوزیته می‌تواند میزان مصرف روغن را کمتر کند، اما اگر رینگ‌ها، سیلندر یا آب‌بندی سوپاپ‌ها به‌شدت فرسوده شده باشند، اثر آن محدود خواهد بود. در این شرایط علائمی مانند دود آبی، چرب شدن شمع‌ها، افت کمپرس یا کاهش سریع سطح روغن باید به‌طور دقیق بررسی شوند.

همچنین هر کاهش سطح روغن به معنای روغن‌سوزی نیست و ممکن است مشکل از نشتی در بخش‌هایی مانند درپوش سوپاپ، کارتل، کاسه‌نمدها یا حتی فیلتر و اتصالات باشد. پیش از تغییر ویسکوزیته، باید مشخص شود روغن دقیقاً از کجا کم می‌شود.

اقلیم گرم هم به‌تنهایی دلیل استفاده از روغن بسیار غلیظ نیست

در مناطق گرم، بعضی سازندگان استفاده از ویسکوزیته بالاتر را مجاز می‌دانند، اما این موضوع نیز باید در چارچوب توصیه کارخانه بررسی شود. دمای هوای بیرون تنها یکی از عوامل مؤثر است و موتورهای جدید به کمک سیستم خنک‌کننده، ترموستات و مدیریت الکترونیکی در محدوده دمایی مشخصی کار می‌کنند.

بنابراین این تصور که هر خودرویی در آب‌وهوای گرم باید از روغن بسیار غلیظ استفاده کند، درست نیست. طراحی موتور و توصیه سازنده همچنان اولویت اصلی را دارد.

قبل از تغییر روغن، وضعیت موتور را مشخص کنید

اگر یک خودروی پرکارکرد شروع به روغن کم کردن کرده یا فشار روغن آن مشکوک شده، بهتر است ابتدا نشتی‌های بیرونی، سیستم تهویه کارتل، میزان روغن‌سوزی، وضعیت کمپرس و فشار واقعی روغن بررسی شوند. همچنین باید اطمینان پیدا کرد روغنی که تاکنون استفاده شده، از ابتدا مشخصات درستی داشته است.

در بسیاری از موارد، صاحب خودرو تصور می‌کند موتور به روغن غلیظ‌تر نیاز دارد، در حالی که مشکل واقعی از یک نشتی ساده یا خرابی سیستم تهویه کارتل ناشی می‌شود و با برطرف شدن آن، همان روغن توصیه‌شده سازنده همچنان بهترین انتخاب خواهد بود.

کارکرد بالا به‌تنهایی مجوز استفاده از روغن غلیظ‌تر نیست

استفاده از روغن با ویسکوزیته کمی بالاتر در بعضی موتورهای واقعاً فرسوده می‌تواند مفید باشد و علائمی مانند مصرف روغن یا افت فشار را تا حدودی کاهش دهد، اما این موضوع نباید به یک نسخه عمومی برای همه خودروهای پرکارکرد تبدیل شود.

اگر موتور سالم است، فشار روغن طبیعی دارد، مصرف روغن غیرعادی ندارد و سازنده همچنان همان ویسکوزیته قبلی را توصیه می‌کند، دلیلی وجود ندارد فقط به خاطر افزایش کارکرد، روغن غلیظ‌تری استفاده شود.

روغن غلیظ‌تر موتور فرسوده را تعمیر نمی‌کند و فقط در بعضی شرایط می‌تواند بخشی از آثار فرسودگی را کاهش دهد. انتخاب صحیح باید بر پایه وضعیت واقعی موتور، مشخصات اعلام‌شده از سوی سازنده و شرایط کارکرد خودرو انجام شود، نه صرفاً عددی که روی کیلومترشمار دیده می‌شود.