پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

وقتی تعویض روغن سخت و گران است؛ چه‌طور با هزینه کم‌تر از موتور محافظت کنیم؟

گرانی نگهداری خودرو حالا به سرویس‌های ساده و ضروری هم رسیده است. تعویض روغن که زمانی یکی از کم‌هزینه‌ترین بخش‌های نگهداری خودرو بود، برای بخشی از رانندگان به هزینه‌ای تبدیل شده که ترجیح می‌دهند آن را عقب بیاندازند. بعضی تعویض‌روغنی‌ها می‌گویند خودروهایی می‌بینند که بعد از هشت، ده یا حتی دوازده هزار کیلومتر برای تعویض روغن مراجعه می‌کنند؛ گاهی هم زمانی که موتور دیگر با صدای طبیعی کار نمی‌کند. اما اگر توان خرید روغن‌های گران و ممتاز را نداریم، آیا راهی هست که با روغن ارزان‌تر هم از موتور محافظت کنیم؟ پاسخ مثبت است، به شرط آنکه صرفه‌جویی را از جای درست انجام دهیم.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، در شرایطی که قیمت قطعات، روغن و خدمات تعمیرگاهی افزایش پیدا کرده، طبیعی است که بخشی از مالکان خودرو تلاش کنند فاصله سرویس‌ها را بیشتر کنند. مسئله اینجاست که روغن موتور جزو آن دسته از هزینه‌هایی است که عقب انداختن آن ممکن است در کوتاه‌مدت پولی در جیب مالک نگه دارد، اما در بلندمدت هزینه‌ای چندین برابر ایجاد کند.

روغن موتور فقط وظیفه روان کردن قطعات را ندارد. این سیال باید حرارت را تحمل کند، رسوبات و آلودگی‌ها را در خود نگه دارد، از ایجاد لجن جلوگیری کند و در لحظات سرد و گرم، لایه محافظی میان قطعات فلزی ایجاد کند. API نیز در تعریف استانداردهای روغن موتور، مواردی مانند مقاومت در برابر اکسیداسیون، کنترل رسوب و لجن، محافظت در برابر سایش و در موتورهای جدید حفاظت از توربوشارژر و زنجیر تایم را بخشی از عملکرد روغن می‌داند.

مشکل از جایی شروع می‌شود که روغن مدت زیادی در موتور باقی می‌ماند و بسته افزودنی آن به مرور مصرف می‌شود. آلودگی، سوخت، دوده، رطوبت و محصولات حاصل از احتراق وارد روغن می‌شوند و توان آن برای محافظت از موتور کاهش پیدا می‌کند. در این خصوص شرکت Mobil تأکید می‌کند که سرعت آلودگی و کاهش کارایی روغن به شرایط رانندگی، وضعیت موتور، سیستم سوخت‌رسانی و حتی وضعیت فیلتر هوا بستگی دارد و به همین دلیل نمی‌توان برای همه خودروها یک عدد واحد به‌عنوان زمان تعویض اعلام کرد.

ده هزار کیلومتر همیشه زیاد نیست؛ اما همیشه هم امن نیست

یکی از اشتباهات رایج این است که برای تمام خودروها یک عدد ثابت تعریف کنیم؛ مثلاً بگوییم روغن موتور همیشه باید در پنج هزار کیلومتر عوض شود یا برعکس، هر روغنی می‌تواند ده هزار کیلومتر کار کند.

هیچ‌کدام از این دو حکم عمومی دقیق نیست. مرجع اصلی، دفترچه خودرو و استاندارد روغنی است که سازنده تعیین کرده است. یک موتور مدرن که با روغن سنتتیک مناسب و در شرایط رانندگی سبک کار می‌کند، ممکن است فاصله تعویض طولانی‌تری داشته باشد. در مقابل، خودرویی که در ترافیک سنگین، گرمای زیاد، مسیرهای خاکی یا سفرهای کوتاه مکرر کار می‌کند، ممکن است به تعویض زودتر نیاز داشته باشد.

شرکت Valvoline در توضیح «شرایط کارکرد سخت» مواردی مانند ترافیک توقف و حرکت، درجا کار کردن طولانی موتور، گرمای شدید، مسیرهای خاکی و پرگردوغبار، رانندگی در شیب‌های زیاد و سفرهای بسیار کوتاه را از شرایطی می‌داند که می‌توانند عمر مفید روغن را کاهش دهند.

در این خصوص شرکت Toyota نیز در برنامه‌های نگهداری خود برای برخی خودروها، رانندگی مداوم در مسیرهای خاکی، یدک‌کشی، کارکرد طولانی در دور آرام و سفرهای کوتاه مکرر را از شرایطی می‌داند که نیاز به سرویس زودتر روغن و فیلتر ایجاد می‌کنند.

بنابراین خودرویی که ده هزار کیلومتر عمدتاً در بزرگراه و با روغن مناسب کار کرده، الزاماً شرایط مشابه خودرویی ندارد که همان ده هزار کیلومتر را در ترافیک سنگین، هوای گرم و با روشن و خاموش شدن مکرر طی کرده است.

اگر پول روغن ممتاز نداریم چه کنیم؟

اولین نکته این است که میان «روغن ارزان‌تر» و «روغن نامناسب» تفاوت بگذاریم. برای بسیاری از موتورها لازم نیست حتماً گران‌ترین روغن موجود در بازار خریداری شود. مهم‌تر از برند و قیمت، این است که روغن ویسکوزیته و سطح کیفی مورد نیاز سازنده را داشته باشد.

روی بسته‌بندی روغن معمولاً دو مشخصه مهم دیده می‌شود؛ عددی مانند 5W-۳۰ یا 10W-۴۰ که گرانروی را مشخص می‌کند و استانداردهایی مانند API SP، SN، SL یا استانداردهای ACEA و تأییدیه‌های اختصاصی خودروسازان که سطح عملکرد روغن را نشان می‌دهند.

استاندارد API صراحتاً توصیه می‌کند انتخاب روغن ابتدا بر اساس مشخصات مندرج در دفترچه خودرو انجام شود. این نهاد همچنین توضیح می‌دهد که استانداردهای جدیدتر بنزینی مانند API SP برای کنترل بهتر رسوب، اکسیداسیون، سایش زنجیر تایم و پدیده LSPI در موتورهای جدید طراحی شده‌اند.

پس اگر بودجه محدود است، به‌جای خرید روغنی گران با نام تجاری مشهور اما نامشخص، بهتر است محصولی ارزان‌تر اما معتبر انتخاب شود که دقیقاً استاندارد مورد نیاز موتور را داشته باشد.

در بسیاری از مواقع، یک روغن داخلی معتبر با سطح کیفی درست، انتخاب بسیار منطقی‌تری از یک روغن خارجی گران با اصالت نامعلوم است.

فاصله تعویض را محافظه‌کارانه‌تر کنید

اگر مجبور شده‌اید از روغنی استفاده کنید که کیفیت آن پایین‌تر از محصول قبلی است، منطقی نیست همان فاصله تعویض روغن ممتاز را برای آن در نظر بگیرید.

البته این موضوع به معنای تعیین یک عدد ثابت مانند چهار یا پنج هزار کیلومتر برای همه خودروها نیست. فاصله تعویض باید با توجه به توصیه سازنده، نوع روغن و شرایط رانندگی تعیین شود.

اما یک اصل ساده وجود دارد؛ وقتی نسبت به کیفیت روغن یا شرایط کارکرد تردید داریم، افزایش فاصله تعویض روش خوبی برای صرفه‌جویی نیست.

در این خصوص Mobil نیز تأکید می‌کند که ادعاهای مربوط به فواصل طولانی تعویض روغن در شرایط عادی تعریف شده‌اند و در کارکردهای سخت مانند استفاده تجاری، گردوغبار زیاد، یدک‌کشی و درجا کارکردن طولانی، باید فاصله سرویس توصیه‌شده برای شرایط سخت رعایت شود.

اگر قیمت روغن بالاست، تعویض کمی زودتر یک روغن اقتصادی و استاندارد معمولاً منطقی‌تر از این است که روغنی نامطمئن را تا مرز فرسودگی کامل در موتور نگه داریم.

فیلتر ارزان می‌تواند روغن خوب را هم خراب کند

یکی دیگر از نقاطی که نباید در آن صرفه‌جویی افراطی کرد، فیلتر روغن است. روغن هنگام گردش در موتور ذرات حاصل از سایش، دوده و آلودگی را با خود حمل می‌کند و فیلتر وظیفه دارد این مواد را از جریان روغن جدا کند. استفاده از فیلتر بی‌کیفیت یا نگه داشتن فیلتر برای مدت بیش از حد می‌تواند عملکرد روغن تازه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

بنابراین اگر هزینه‌ها بالا رفته، حذف تعویض فیلتر راه مناسبی برای کم کردن خرج نیست. روغن و فیلتر باید به‌عنوان یک مجموعه دیده شوند.

سطح روغن را بیشتر کنترل کنید

در شرایطی که فاصله سرویس‌ها تحت فشار اقتصادی افزایش پیدا کرده، کنترل دوره‌ای سطح روغن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

بعضی خودروها به‌خصوص موتورهای کارکرده مقداری روغن مصرف می‌کنند. اگر راننده فقط به کیلومتر تعویض توجه کند و سطح روغن را بررسی نکند، ممکن است موتور هزاران کیلومتر با روغن کمتر از حد لازم کار کند.

کم بودن روغن یعنی حجم کمتری از سیال باید همان حرارت و همان بار روان‌کاری را تحمل کند؛ در نتیجه روغن باقی‌مانده سریع‌تر فرسوده می‌شود و فشار بیشتری نیز به موتور وارد می‌شود.

بهتر است سطح روغن، به‌ویژه در خودروهای پرکارکرد، به‌صورت دوره‌ای و روی سطح صاف بررسی شود. کم شدن غیرعادی روغن نیز نباید فقط با اضافه کردن مداوم روغن نادیده گرفته شود؛ چون می‌تواند نشانه روغن‌سوزی یا نشتی باشد.

ترافیک فقط بنزین نمی‌سوزاند، روغن را هم فرسوده می‌کند

یکی از اشتباهات رایج این است که عمر روغن را فقط با کیلومتر بسنجیم. خودرویی که ساعت‌ها در ترافیک روشن است، شاید کیلومتر زیادی طی نکند، اما موتور و روغن آن همچنان در حال کار هستند. Mobil توضیح می‌دهد که توقف و حرکت مداوم و کارکرد درجا می‌تواند باعث شود روغن با سوخت و رطوبت بیشتری آلوده شود و شرایط حرارتی نامناسب‌تری را تجربه کند.

این نکته برای خودروهایی که هر روز در ترافیک سنگین شهری تردد می‌کنند بسیار مهم است. ممکن است کیلومترشمار نشان دهد هنوز زمان زیادی تا تعویض روغن باقی مانده، اما موتور ساعت‌های زیادی کار کرده باشد.

به همین دلیل راننده‌ای که استفاده شهری سنگین دارد نباید فاصله تعویض روغن خود را با فردی که عمدتاً در جاده آزاد رانندگی می‌کند مقایسه کند.

فیلتر هوا را دست‌کم نگیرید

اگر هدف این است که روغن ارزان‌تر مدت مناسبی دوام بیاورد، باید ورود آلودگی به موتور را نیز کنترل کرد. فیلتر هوای کثیف یا بی‌کیفیت می‌تواند شرایط کار موتور را نامناسب کند و در محیط‌های بسیار پرگردوغبار، نگهداری سیستم هوارسانی اهمیت دوچندان دارد. Mobil نیز وضعیت فیلتر هوا و شرایط مکانیکی موتور را از عواملی می‌داند که مستقیماً بر سرعت آلودگی روغن اثر می‌گذارند.

یعنی نگهداری موتور فقط تعویض روغن نیست؛ اگر موتور ایراد سوخت‌رسانی داشته باشد، بیش از اندازه غنی کار کند یا فیلتر هوای مناسبی نداشته باشد، حتی روغن خوب نیز سریع‌تر کیفیت خود را از دست می‌دهد.

از یک صرفه‌جویی چندصدهزار تومانی به تعمیر موتور نرسیم

فشار اقتصادی واقعیت امروز بسیاری از مالکان خودرو است و نمی‌توان از راننده‌ای که با افزایش هزینه‌ها روبه‌رو شده انتظار داشت همیشه گران‌ترین روغن موجود در بازار را خریداری کند. اما راه‌حل، عقب انداختن بی‌حساب سرویس نیست.

اگر دسترسی به روغن ممتاز نداریم، می‌توان روغن اقتصادی‌تر انتخاب کرد، اما باید استاندارد مورد نیاز موتور را رعایت کنیم، محصول را از محل مطمئن تهیه کنیم، فیلتر مناسب استفاده کنیم، سطح روغن را مرتب کنترل کنیم و اگر استفاده خودرو در شرایط سخت است، فاصله تعویض را محافظه‌کارانه‌تر در نظر بگیریم.

مهم‌تر از همه اینکه عددهایی مانند هشت، ده یا دوازده هزار کیلومتر به‌تنهایی چیزی درباره سلامت روغن نمی‌گویند. ده هزار کیلومتر با روغن مناسب و شرایط رانندگی عادی می‌تواند برای یک خودرو کاملاً مطابق دستور سازنده باشد و همان فاصله برای خودروی دیگری با روغن ضعیف، ترافیک سنگین، رانندگی با دور موتور بالا و موتور فرسوده بسیار طولانی باشد.

در روزگاری که هزینه نگهداری خودرو بالا رفته، بهترین صرفه‌جویی این نیست که سرویس را حذف کنیم؛ بلکه باید پول را دقیق‌تر خرج کنیم. روغن گران الزاماً بهترین انتخاب نیست، اما روغن اشتباه و تعویض دیرهنگام می‌تواند یکی از گران‌ترین صرفه‌جویی‌های زندگی یک مالک خودرو باشد.