پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

شست‌وشوی گیربکس خودرو + مزایا و معایب

تعویض روغن گیربکس با شست‌وشوی آن یکسان نیست. در تعویض معمولی، روغن قدیمی تخلیه و روغن تازه جایگزین می‌شود، اما در شست‌وشو تلاش می‌کنند روغن باقی‌مانده و بخشی از رسوبات داخل مسیرها را نیز خارج کنند. این کار گاهی فقط با گردش روغن تازه انجام می‌شود و گاهی پای مایع شوینده هم به میان می‌آید. شست‌وشو می‌تواند برای یک گیربکس سالم مفید باشد، اما اگر بدون توجه به نوع گیربکس، سابقه سرویس و میزان فرسودگی انجام شود، ممکن است دردسر تازه‌ای ایجاد کند.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، بیشتر آنچه در تعمیرگاه‌ها با عنوان شست‌وشوی گیربکس شناخته می‌شود، به گیربکس‌های اتوماتیک مبدل گشتاوری مربوط است. روش سرویس گیربکس دستی، CVT و دوکلاچه تفاوت دارد و نمی‌توان همه آن‌ها را به یک دستگاه و یک مایع شوینده سپرد.

شست‌وشوی گیربکس چگونه انجام می‌شود؟

در گیربکس اتوماتیک معمولی، بخشی از روغن داخل مبدل گشتاور، مسیرهای هیدرولیکی و خنک‌کن باقی می‌ماند و با بازکردن پیچ تخلیه خارج نمی‌شود. برای جایگزین‌کردن این روغن، دستگاه به مسیر گردش یا خنک‌کن متصل می‌شود. هم‌زمان با خروج روغن قدیمی، روغن تازه وارد مدار می‌شود و حجم بیشتری از روغن گیربکس تعویض می‌شود.

اگر دستگاه فقط روغن قدیمی را با روغن تازه جایگزین کند، درواقع «تعویض کامل روغن» انجام شده است. شست‌وشوی واقعی زمانی شکل می‌گیرد که از ماده پاک‌کننده، گردش طولانی‌تر روغن یا روش دیگری برای جداکردن رسوبات استفاده شود.

دستگاه اصولی نباید روغن را با فشار غیرعادی وارد گیربکس کند. گردش روغن معمولاً با کمک پمپ خود گیربکس انجام می‌شود و دستگاه حجم روغن ورودی و خروجی را کنترل می‌کند.

مایع شست‌وشوی گیربکس چیست؟

مایع شست‌وشو روغن گیربکس نیست و قرار نیست برای همیشه داخل آن باقی بماند. این ماده به روغن قدیمی اضافه می‌شود تا رسوبات و آلودگی‌های چسبیده را نرم یا جدا کند. سپس ترکیب روغن و شوینده تخلیه می‌شود و روغن تازه جای آن را می‌گیرد.

مقدار مایع و مدت گردش آن میان محصولات مختلف تفاوت دارد. استفاده بیشتر یا نگه‌داشتن طولانی‌تر شوینده به معنای تمیزشدن بهتر نیست و می‌تواند به آب‌بندها، صفحات اصطکاکی یا عملکرد روغن آسیب بزند.

هر ماده‌ای را هم نمی‌توان داخل گیربکس ریخت. استفاده از گازوئیل، نفت، حلال‌های عمومی یا ترکیب‌های دست‌ساز ممکن است به کاسه‌نمدها، چسب‌ها و قطعات اصطکاکی صدمه بزند.

اگر سازنده خودرو استفاده از شوینده را تأیید نکرده باشد، تعویض روغن بدون ماده پاک‌کننده انتخاب مطمئن‌تری است. بعضی خودروسازان فقط نوع مشخصی از روغن و روش معینی برای سرویس گیربکس تعیین می‌کنند و افزودن هر ماده دیگری را نمی‌پذیرند.

مزایا و معایب شست‌وشوی گیربکس

مهم‌ترین مزیت شست‌وشو، خارج‌شدن حجم بیشتری از روغن قدیمی است. در گیربکسی که سالم است و به‌موقع سرویس شده، ورود روغن تازه می‌تواند روان‌کاری، خنک‌کاری و کیفیت تعویض دنده را بهتر کند.

شست‌وشو می‌تواند بخشی از آلودگی‌های معلق را نیز خارج کند و بدون چند مرحله تخلیه و پرکردن، روغن بیشتری را جایگزین کند. این مزیت زمانی ارزش دارد که روش کار با دستور سازنده هماهنگ باشد.

خطر اصلی در گیربکس‌های پرکارکرد و دارای سابقه نامشخص ایجاد می‌شود. ممکن است رسوبات، براده‌های ریز و مواد حاصل از سایش صفحات داخل کارتل و مسیرها جمع شده باشند. مایع شوینده یا گردش روغن می‌تواند این آلودگی‌ها را یک‌باره جدا کند.

ذرات جداشده ممکن است وارد فیلتر، شیرهای هیدرولیکی یا سلونوئیدها شوند و مسیر روغن را مختل کنند. در این شرایط گیربکس ممکن است پس از شست‌وشو تقه بزند، دنده را دیر درگیر کند یا دچار لغزش شود.

خرده‌براده برای گیربکس مفید نیست و باید در فیلتر یا روی آهن‌ربای کارتل جمع شود. مشکل از باقی‌ماندن یا خارج‌شدن «براده مفید» ایجاد نمی‌شود؛ جابه‌جایی ناگهانی رسوبات در یک گیربکس فرسوده می‌تواند دردسرساز شود.

شست‌وشو ممکن است خرابی قبلی را هم آشکار کند. اگر صفحات کلاچ یا قطعات داخلی از قبل ساییده شده باشند، ورود روغن تازه می‌تواند لغزش یا ضعف آن‌ها را واضح‌تر کند. در چنین حالتی خرابی پیش از سرویس وجود داشته است، هرچند روش نامناسب می‌تواند زمان آشکارشدن آن را جلو بیندازد.

آیا همه گیربکس‌ها را می‌توان شست؟

شست‌وشو بیشتر برای گیربکس‌های اتوماتیک مبدل گشتاوری مطرح می‌شود، اما حتی در این گروه نیز باید دستور سازنده بررسی شود. اگر گیربکس تقه می‌زند، لغزش دارد، روغنش سوخته یا مقدار زیادی براده داخل کارتل دیده می‌شود، ابتدا باید عیب‌یابی انجام شود.

گیربکس‌هایCVT  روغن و سازوکار متفاوتی دارند. روغن این گیربکس در عملکرد تسمه یا زنجیر و پولی‌ها نقش مستقیم دارد و استفاده از شوینده یا روغن نامناسب می‌تواند اصطکاک مورد نیاز آن را تغییر دهد. شست‌وشویCVT  فقط زمانی قابل قبول است که سازنده روش و ماده مورد استفاده را تأیید کرده باشد.

گیربکس‌های دوکلاچه نیز یکسان نیستند. بعضی نمونه‌ها کلاچ خشک دارند و برخی از کلاچ تر استفاده می‌کنند. بخش دنده، کلاچ و مجموعه کنترلی ممکن است مدارهای روغن جداگانه‌ای داشته باشند. اتصال بی‌حساب دستگاه یا ریختن شوینده عمومی در این گیربکس‌ها می‌تواند آسیب جدی ایجاد کند.

در گیربکس دستی معمولاً خبری از پمپ روغن، مبدل گشتاور و مدار خنک‌کن مشابه اتوماتیک نیست. به همین دلیل شست‌وشوی دستگاهی رایج گیربکس اتوماتیک روی آن معنا ندارد. سرویس گیربکس دستی معمولاً با تخلیه روغن، بررسی براده روی پیچ آهن‌ربایی و پرکردن روغن مناسب انجام می‌شود.

اگر روغن گیربکس دستی آلوده باشد، می‌توان با تأیید سازنده از تعویض مرحله‌ای استفاده کرد. ریختن حلال و روشن‌کردن یا حرکت‌دادن خودرو برای شست‌وشوی داخلی، بدون دستور مشخص سازنده، کار مطمئنی نیست.

چه زمانی شست‌وشو ندهیم؟

اگر سابقه سرویس خودرو مشخص نیست، روغن بوی سوختگی می‌دهد یا گیربکس از قبل تقه، زوزه، لغزش و تأخیر دارد، نباید مستقیم سراغ دستگاه و مایع شوینده رفت.

در چنین شرایطی بازکردن کارتل، بررسی آهن‌ربا و فیلتر و اندازه‌گیری فشار روغن اطلاعات بیشتری از وضعیت گیربکس می‌دهد. ممکن است تعویض فیلتر و جایگزینی مرحله‌ای روغن، انتخاب کم‌ریسک‌تری باشد.

شست‌وشو جای تمیزکردن کارتل و تعویض فیلتر را هم نمی‌گیرد. دستگاه می‌تواند روغن داخل مسیرها را تازه کند، اما فیلتر گرفته و رسوبات ته کارتل با گردش روغن ناپدید نمی‌شوند.

پیش از شروع کار باید سه موضوع روشن شود؛ سازنده چه روشی را تعیین کرده است، تعمیرگاه فقط روغن را تعویض می‌کند یا ماده شوینده هم به کار می‌برد و وضعیت فعلی گیربکس چگونه است.

شست‌وشوی گیربکس ذاتاً کار بدی نیست، اما سرویس مناسبی برای همه خودروها هم محسوب نمی‌شود. گیربکس سالم و سرویس‌شده می‌تواند از تعویض کامل روغن سود ببرد، اما گیربکس فرسوده، CVT، دوکلاچه یا دستی به نسخه مخصوص خودش نیاز دارد.