جریمه کامیون های بدون بارنامه کلید خورد؛ دوربین های راهداری در کمین ناوگان باری

سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای از شنبه ۱۶ آبان طرح شناسایی و اخذ عوارض از کامیون های بدون بارنامه را با استفاده از سامانه های هوشمند آغاز کرد. بر اساس این مصوبه رانندگانی که بدون سند حمل رسمی بارگیری کنند علاوه بر بدهی عوارض خسارت به جاده با توقف خدمات و محدودیت تردد روبه‌رو می‌شوند.

پایگاه‌های نظارتی سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای رسما مرحله جدیدی از نظارت دیجیتال بر شبکه حمل بار کشور را از تاریخ شنبه ۱۶ آبان به اجرا گذاشتند. بر اساس این بخشنامه کشنده‌ها و کامیون‌های برون شهری که بدون دریافت سند رسمی و بارنامه اقدام به جابجایی بار کنند مشمول جریمه مستقیمی تحت عنوان عوارض جبران خسارت و صدمات وارده به راه‌ها خواهند شد.

در سال‌های گذشته جابجایی بار بدون دریافت بارنامه و تکیه بر حواله‌های غیررسمی روشی رایج میان برخی از فعالان این بخش برای فرار از هزینه‌های جانبی بود. با این حال سازمان راهداری با استناد به قوانین بالادستی و لزوم حفظ کیفیت راه‌های کشور اعلام کرده است که از این پس هیچ تردد تجاری بدون ثبت در پایگاه داده مرکزی پذیرفته نخواهد شد.

چرا عوارض جبران خسارت به راه ها تعریف شد؟

حمل کالا بدون دریافت بارنامه معتبر مشکلات فراوانی در زمینه نگهداری زیرساخت‌های جاده‌ای ایجاد می‌کند. زمانی که بارنامه رسمی صادر نمی‌شود تناژ واقعی محموله در هیچ سیستمی ثبت نخواهد شد و در نتیجه استهلاک ناشی از اضافه تناژ و آسیب به روکش آسفالت مستقیما به بدنه بودجه عمومی کشور تحمیل می‌شود.

به همین دلیل سازمان راهداری دریافتی جدید خود را ذیل ردیف عوارض جبران خسارت و صدمات وارده به راه‌ها قرار داده است. از نظر فنی تردد یک کامیون سنگین بدون کنترل وزن و استاندارد محورها می‌تواند اثر تخریبی معادل تردد صدها دستگاه سواری داشته باشد و این عوارض به عنوان ابزاری بازدارنده و منبعی برای پوشش بخشی از هزینه‌های نوسازی آسفالت و پل‌ها اعمال خواهد شد.

نحوه شناسایی کامیون های فاقد بارنامه توسط سامانه های هوشمند

مهمترین وجه تمایز این طرح با اقدامات سنوات گذشته استفاده کامل از شبکه مانیتورینگ دیجیتال و حذف کنترل دستی است. در این فرآیند سه بخش اصلی شبکه کنترل جاده‌ای به هم متصل شده‌اند:

سامانه‌های پلاک خوان هوشمند: دوربین‌های پلاک خوان مستقر در جاده‌های برون‌ شهری پلاک خودروهای سنگین در حال حرکت را به صورت لحظه‌ای ثبت می‌کنند.

سامانه‌های سنجش بار و توزین حین حرکت (WIM): این سنسورها پر بودن یا خالی بودن محفظه بار و وزن تقریبی را در لحظه گذر خودرو استخراج می‌کنند.

پایگاه داده آنلاین بارنامه کشوری: دیتای به دست آمده فورا با سامانه بارنامه‌های فعال همان روز تقاطع داده می‌شود.

چنانچه داده‌های دوربین و سنسورها نشان دهد که کامیون دارای بار فیزیکی است اما هیچ بارنامه معتبری برای آن شماره پلاک در ساعت عبور ثبت نشده باشد پرونده تخلف تشکیل شده و عوارض کامیون های بدون بارنامه به صورت سیستمی به حساب بدهی ناوگان اضافه می‌شود.

پیامدها و محدودیت های عدم پرداخت عوارض برای رانندگان

یکی از بندهای مهم اطلاعیه راهداری ضمانت اجرای مالی این طرح است. در صورت ثبت بدهی عوارض و عدم تسویه در مهلت قانونی راننده یا مالک کشنده با موانع متعددی در فرآیند کسب درآمد خود روبرو خواهند شد. این پیامدها عبارتند از:

ایجاد مانع در صدور بارنامه‌های بعدی: سامانه‌های پایانه‌های باربری و شرکت‌های حمل‌ونقل اجازه صدور سند جدید برای پلاک‌های بدهکار را نخواهند داشت.

ایجاد اخلال در تمدید مدارک هویتی ناوگان: فرآیند تمدید کارت هوشمند راننده و کارت هوشمند ناوگان منوط به تسویه بدهی‌های پیشین عوارض جاده‌ای خواهد شد.

محدودیت در تخصیص سهمیه سوخت: از آنجا که تخصیص گازوئیل بر اساس پیمایش و اطلاعات بارنامه انجام می‌شود فقدان بارنامه و تعلیق پرونده راننده مستقیما سهمیه سوخت عملکردی ناوگان را کاهش می‌دهد.

نرخ عوارض کامیون های بدون بارنامه چقدر است؟

در متن اطلاعیه صادر شده از سوی سازمان راهداری مبلغ قطعی و فرمول ریالی این عوارض اعلام نشده است. با این حال بر اساس روال جاری در مقررات حمل بار معمولا عوارض جبران خسارت بر اساس فاکتورهایی نظیر نوع محوربندی خودرو، میزان مسافت طی شده بر مبنای فواصل دوربین‌ها و تناژ تخمینی بار محاسبه می‌شود.

رانندگان و مالکان ناوگان انتظار دارند این مبالغ به صورت شفاف در سامانه جامع خدمات راهداری منتشر شود تا از هرگونه محاسبه سلیقه‌ای یا ابهام در مبالغ نشسته روی پلاک جلوگیری به عمل آید.