پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

خودروسازی در سایه جنگ؛ آسیب‌های اقتصادی و تبعات آن بر اقتصاد ایران

جنگ، به‌عنوان یک بحران فراگیر، صنایع بزرگ مانند خودروسازی را با چالش‌های عمیقی مواجه می‌کند، از اختلال در زنجیره تأمین تا کاهش تقاضا و افزایش هزینه‌های تولید.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، صنعت خودروسازی، به دلیل وابستگی به زنجیره‌های تأمین جهانی، نیروی کار گسترده و زیرساخت‌های پیچیده، در زمان جنگ یکی از آسیب‌پذیرترین بخش‌های اقتصادی است.

در شرایط جنگی، این صنعت با چالش‌های متعددی مواجه می‌شود:

اختلال در زنجیره تأمین

خودروسازی به مواد اولیه مانند فولاد، آلومینیوم، پلاستیک و قطعات الکترونیکی وابسته است که بخش عمده آن‌ها در ایران از طریق واردات تأمین می‌شود. جنگ می‌تواند بنادر، مسیرهای حمل‌ونقل و شرکای تجاری را مختل کند، همان‌طور که در جنگ اوکراین، کمبود تراشه‌های الکترونیکی تولید جهانی خودرو را کاهش داد. برای ایران، که تحت تحریم‌های شدید قرار دارد، این اختلال می‌تواند تولید را به‌طور جدی مختل کند.

افزایش هزینه‌های تولید

جنگ ممکن است هزینه‌های انرژی (نفت، گاز، و برق) را به دلیل تخریب زیرساخت‌ها یا محدودیت‌های صادراتی افزایش دهد. به عنوان مثال، ایران‌خودرو و سایپا، که از یارانه‌های انرژی بهره‌مندند، در صورت قطع این یارانه‌ها یا کمبود سوخت، با هزینه‌های سرسام‌آور تولید مواجه خواهند شد. همچنین، نوسانات ارزی ناشی از جنگ، قیمت مواد اولیه وارداتی را نجومی می‌کند.

کاهش تقاضا

در زمان جنگ، اولویت‌های مردم به تأمین نیازهای اساسی مانند غذا و سرپناه تغییر می‌کند و تقاضا برای خودرو، به‌ویژه خودروهای داخلی، به شدت کاهش می‌یابد. این کاهش تقاضا، موجودی انبار خودروسازان را افزایش داده و زیان مالی آن‌ها را تشدید می‌کند.

تخریب زیرساخت‌ها

حملات نظامی می‌توانند کارخانه‌ها، انبارها و شبکه‌های توزیع را تخریب کنند. برای ایران، که خودروسازی‌اش در شهرهایی مانند تهران و تبریز متمرکز است، این خطر جدی است.

فرار سرمایه و نیروی انسانی

جنگ، سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی را فراری می‌دهد و نیروی کار ماهر، به‌ویژه مهندسان و تکنسین‌های خودروسازی، ممکن است مهاجرت کنند. این موضوع، بهره‌وری صنعت را کاهش داده و پروژه‌های توسعه‌ای مانند تولید خودروهای برقی را متوقف می‌کند.

تجربه جهانی و ایران

تجربه جنگ جهانی دوم نشان داد که خودروسازی در کشورهای درگیر، مانند آلمان، به دلیل بمباران کارخانه‌ها و کمبود مواد اولیه، به شدت آسیب دید. در ایران، جنگ تحمیلی تولید خودرو را کاهش داد و صنعت را به مونتاژ وابسته کرد. امروز، با توجه به تحریم‌ها و وابستگی ایران به چین برای قطعات، هرگونه درگیری نظامی می‌تواند این وابستگی را مختل کرده و تولید را به حالت تعلیق درآورد.

تبعات بر اقتصاد کل کشور

خودروسازی در ایران، با ایجاد حدود ۱۲ درصد از اشتغال صنعتی (حدود ۸۰۰ هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم) و سهمی ۳.۵ درصدی در تولید ناخالص داخلی، یکی از ستون‌های اقتصاد است. آسیب به این صنعت، اثرات دومینویی بر اقتصاد کل کشور دارد.

افزایش بیکاری

توقف تولید یا کاهش ظرفیت خودروسازانی مانند ایران‌خودرو و سایپا، صدها هزار کارگر، تکنسین، و کارمند را بیکار می‌کند.

تورم و گرانی

خودروسازی با صنایع بالادستی (فولاد، پتروشیمی) و پایین‌دستی (قطعه‌سازی، خدمات پس از فروش) مرتبط است. توقف این زنجیره، عرضه کالاها و خدمات را کاهش داده و تورم را تشدید می‌کند. همچنین، گرانی خودرو، هزینه‌های حمل‌ونقل عمومی و شخصی را افزایش می‌دهد.

کاهش درآمدهای مالیاتی

دولت از خودروسازی، چه از طریق مالیات بر فروش و چه عوارض گمرکی قطعات وارداتی، درآمد قابل‌توجهی کسب می‌کند. کاهش تولید، این درآمدها را کم کرده و کسری بودجه دولت را عمیق‌تر می‌کند.

اختلال در حمل‌ونقل

خودروسازی، به‌ویژه تولید کامیون و اتوبوس، برای حمل‌ونقل کالا و مسافر حیاتی است. کاهش تولید این وسایل نقلیه، زنجیره تأمین مواد غذایی و کالاهای اساسی را مختل کرده و به بحران اقتصادی منجر می‌شود.

ضعف در صادرات

ایران در سال‌های اخیر تلاش کرده است خودروهای خود را به کشورهایی مانند عراق و سوریه صادر کند. جنگ این بازارهای محدود را از بین برده و درآمدهای ارزی کشور را کاهش می‌دهد، در حالی که ایران برای تأمین ارز با چالش‌های جدی مواجه است.

ایران، که از دهه ۱۳۵۰ خودروسازی را توسعه داده، همچنان به قطعات وارداتی، به‌ویژه از چین، وابسته است. تحریم‌ها این وابستگی را تشدید کرده‌اند و هرگونه درگیری نظامی، چه مستقیم و چه غیرمستقیم (مانند تنش در خلیج‌فارس)، می‌تواند دسترسی به این قطعات را قطع کند. علاوه بر این، زیرساخت‌های فرسوده، مانند کارخانه‌های قدیمی ایران‌خودرو در تهران، در برابر حملات احتمالی آسیب‌پذیرند.

به گفته کارشناسان، زیان انباشته چندصد هزار میلیارد تومانی خودروسازان در سال ۱۴۰۴، آن‌ها را در برابر شوک‌های جنگی شکننده‌تر کرده است و در زمان جنگ، دولت با منابع محدود خود قادر به حمایت مالی از این صنعت نخواهد بود.

نیاز به آمادگی و راهکارها

برای کاهش آسیب‌های احتمالی جنگ بر خودروسازی و اقتصاد، ایران باید اقداماتی پیشگیرانه انجام دهد. تقویت تولید داخلی قطعات با سرمایه‌گذاری در فناوری، تنوع‌بخشی به شرکای تجاری برای کاهش وابستگی به چین، ذخیره‌سازی مواد اولیه استراتژیک و انتقال کارخانه‌ها به مناطق امن‌تر می‌تواند از جمله این اقدامات باشد.