پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

تولید به شرط معجزه؛ آیا با دست‌های بسته می‌توان خودرو ساخت؟

صنعت خودروسازی ایران در سال ۱۴۰۵ میان میراث بدهی‌های کلان و شعله‌های جنگ گرفتار شده است. در این شرایط باید دید که آیا با دست‌های بسته می‌توان خودرو ساخت؟ و تولید به شرط معجزه امکان‌پذیر است؟

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، صنعت خودروسازی ایران در سال ۱۴۰۵، تصویری تمام‌عیار از یک تناقض ساختاری است؛ صنعتی که از یک سو ویترین اشتغال‌زایی کشور محسوب می‌شود و از سوی دیگر، چنان در باتلاق بحران‌های ریشه‌دار فرو رفته است که ادامه حیات‌اش حتا در شرایط عادی نیز با تردید همراه بود. اما اکنون با ورود متغیرهای ویرانگری چون تهاجم نظامی، محاصره دریایی و تخریب زیرساخت‌های انرژی، دیگر بحث سر «سوددهی» نیست؛ پرسش بنیادین این است؛ آیا چرخ‌دنده‌های زنگ‌زده جاده مخصوص، زیر این فشار خردکننده، همچنان خواهند چرخید؟

محاصره دریایی؛ انقطاع شریان‌های تنفسی

واقعیت این است که خودروسازی ایران، به رغم دهه‌ها شعار خودکفایی، همچنان صنعتی «بندرمحور» است. همچنان بخش بزرگی از قطعات از طریق راه‌های آبی و بنادر به مرزهای کشور می‌رسند. محاصره بنادر جنوبی در سال ۱۴۰۵، به معنای سکته کامل در زنجیره تأمین است. وقتی هزینه‌های بیمه جنگی به ارقام نجومی می‌رسد و مرزهای آبی قفل می‌شوند، حتا موجودی ارزی نیز نمی‌تواند قطعه را به خط تولید برساند. در این فضا، کدام مسیر جایگزین وجود دارد که بتواند قطعات و مواد اولیه مورد نیاز را سریع و کم‌هزینه به خطوط تولید برساند؟

قطع رگ‌های تغذیه

در همین حال، خودروسازی را باید به نوعی ایستگاه پایانی زنجیره‌ای دانست که مبدأ آن در مجتمع‌های فولادی و واحدهای پتروشیمی قرار دارد. در سال ۱۴۰۵، استراتژی دشمن بر فلج کردن صنایع مادر متمرکز شده است. با آسیب دیدن نیروگاه‌ها و کمبود شدید گاز و برق، خودروسازی را باید جزء اولین قربانیان به شمار آورد. البته پیش از این نیز صنعت خودروسازی با بحران انرژی و مواد اولیه روبه‌رو بود و هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های مادر عمق این بحران را بیش‌تر کرده است. در این شرایط بدون انرژی و فولاد، آیا جاده مخصوص به موزه‌ای از ربات‌های بیکار تبدیل می‌شود یا راهکاری جایگزین برای بقا پیدا می‌شود؟

اقتصاد دستوری؛ خنجری از پشت

با این وجود در حالی که بدنه صنعت زیر آوار حملات خارجی است، مغزافزار مدیریتی آن همچنان با ویروس «قیمت‌گذاری دستوری» دست‌وپنجه نرم می‌کند. در شرایطی که تورم ناشی از اقتصاد جنگی، قیمت نهاده‌های تولید را لحظه‌ای جابه‌جا می‌کند، اصرار بر سرکوب قیمت نهایی، به معنای پمپاژ مستقیم زیان به رگ‌های این صنعت است. بدهی انباشته‌ای که از مرز ورشکستگی عبور کرده، بانک‌ها را از تزریق نقدینگی منصرف ساخته است. خودروساز در سال ۱۴۰۵، سرداری است که بدون مهمات و در حالی که پاهایش با زنجیرهای دولتی بسته شده، به جنگ با بحران‌های جهانی فرستاده شده است.

شکاف تکنولوژیک

شکاف تکنولوژیک میان محصولات داخلی و استانداردهای جهانی نیز از دیگر چالش‌هایی است که پیش از آغاز جنگ خودروسازی به آن دچار بود و با افزایش تحریم‌ها و مسدود شدن مسیرها انتظار می‌رود این فاصله در سال ۱۴۰۵ اوج بگیرد. تحریم‌های هوشمند نه تنها مانع ورود قطعه، بلکه مانع انتقال دانش شده‌اند. در همین شرایط، رقبای منطقه‌ای با سرعت به سوی برقی‌سازی در حال تاخت هستند.

تلاش برای بقا در آشوب

واقعیت این است که در سال ۱۴۰۵، آن‌چه را در خطوط تولید می‌گذرد نمی‌توان تولید صنعتی به معنای عام آن به شمار آورد، بلکه در وضعیت فعلی باید آن را «تلاش برای بقا در آشوب» دانست. تولید خودرو در این شرایط، بیش‌تر به یک معجزه تدارکاتی شبیه است تا یک فرآیند مهندسی. خودروسازی ایران تنها تا زمانی دوام می‌آورد که ذخایر استراتژیک قطعات در انبارها موجود باشد و مسیرهای زمینی محدودی با هزینه‌های گزاف باز بمانند.

با اتمام این ذخایر و فرسودگی ماشین‌آلاتی که امکان بازسازی آن‌ها وجود ندارد، این صنعت به سمت تیراژهای حداقلی و محصولات بی‌کیفیت سقوط خواهد کرد. سال ۱۴۰۵، زمانی است که «واقعیت تلخ اقتصادی»، «شعار خودکفایی» را به مسلخ می‌برد. راه نجات نه در معجزه، بلکه در تغییر رادیکال رویکرد سیاسی-اقتصادی، حذف قیمت‌گذاری دستوری و بازگشت به زنجیره ارزش جهانی است؛ امری که در فضای فعلی، دورتر از هر زمان دیگری به نظر می‌رسد.