پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

ناتوانی مردم در تأمین هزینه‌های نگهداری خودرو

تازه‌ترین گزارش مرکز آمار از تورم بخش حمل‌ونقل نشان می‌دهد که نه‌تنها قدرت خرید مردم به‌شدت افت کرده و خودرو از سبد خرید خانوار خارج شده، بلکه هزینه نگهداری خودرو نیز به‌عنوان یک معضل جدید به زندگی بخش بزرگی از جامعه اضافه شده است.

به گزارش پایگاه خبری اسب‌بخار، شتاب گرفتن تورم در بخش حمل‌ونقل طی ماه‌های اخیر، بار دیگر نشان داد که بحران هزینه‌های زندگی در ایران صرفاً به قیمت خرید خودرو محدود نیست، بلکه حتی نگهداری حداقلی از خودروهای موجود نیز به معضلی فرساینده برای خانوارها تبدیل شده است. ترکیب افت مستمر قدرت خرید با افزایش افسارگسیخته هزینه‌های ضروری، عملاً حمل‌ونقل شخصی را از یک امکان عادی به کالایی دست‌نیافتنی برای بخش بزرگی از جامعه بدل کرده و سطح رفاه را به‌طور محسوسی تنزل داده است.

داده‌های آماری دی‌ماه تصویری روشن از این وضعیت نگران‌کننده ارائه می‌دهد. سطح تورم همچنان بالاست و فشار آن از سبد هزینه خانوار خارج نشده است. تورم نقطه‌به‌نقطه خرید وسایل نقلیه با جهشی سنگین به نزدیکی ۶۰ درصد رسیده؛ رقمی که از افزایش سریع و بی‌مهار قیمت خودرو نسبت به سال گذشته حکایت دارد. ثبت تورم سالانه حدود ۳۰ درصد نیز نشان می‌دهد که رشد قیمت‌ها دیگر مقطعی نیست و به یک روند تثبیت‌شده تبدیل شده است.

این جهش تورمی محصول مجموعه‌ای از ناکارآمدی‌ها و بی‌ثباتی‌هاست. نااطمینانی‌های مزمن اقتصادی و سیاسی، تشدید انتظارات تورمی و جهش‌های پیاپی نرخ ارز، سه عامل اصلی هستند که بازار خودرو را به صحنه‌ای برای انتقال شوک‌های کلان تبدیل کرده‌اند. افزایش نرخ ارز، به‌ویژه دلار آزاد، مستقیماً هزینه تولید و قیمت نهایی خودرو را بالا برده و بار کاهش ارزش پول ملی را بر دوش مصرف‌کننده انداخته است. در غیاب سیاست‌های تثبیتی مؤثر، خودرو بیش از پیش به ابزاری برای حفظ ارزش دارایی تبدیل شده و همین نگاه سرمایه‌ای، فشار قیمتی را تشدید کرده است.

با این حال، بازار خودرو نه رونق دارد و نه تعادل. کاهش شدید معاملات و غیبت تقاضای مؤثر، در کنار تداوم رشد قیمت‌ها، بازار را در وضعیت کلاسیک «رکود تورمی» قرار داده است؛ وضعیتی که در آن قیمت‌ها افزایش می‌یابد، اما خریداری وجود ندارد. نتیجه این چرخه معیوب، قفل شدن بازار و حذف تدریجی مصرف‌کنندگان واقعی است.

فشار تورمی به خرید خودرو محدود نمانده و بخش «استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی» نیز به‌شدت آسیب دیده است. هزینه‌های تعمیر، نگهداری و قطعات یدکی در دی‌ماه دوباره شتاب گرفته و تورم نقطه‌به‌نقطه این بخش از ۴۰ درصد عبور کرده است. کمبود قطعات، اختلال در زنجیره تأمین و گسترش بازار قطعات قاچاق، ریسک استفاده از لوازم بی‌کیفیت و ناایمن را افزایش داده است. در برخی اقلام، رشد قیمت‌ها به‌مراتب فراتر از متوسط بازار بوده و نگهداری خودرو را برای خانوارهای کم‌درآمد به امری طاقت‌فرسا و در مواردی غیرممکن تبدیل کرده است.

در شرایطی که انتظار می‌رفت حمل‌ونقل عمومی به‌عنوان جایگزین، فشار را از دوش خانوارها بردارد، این بخش نیز عملاً به بن‌بست تورمی رسیده است. تورم نقطه‌به‌نقطه حمل‌ونقل عمومی از ۶۰ درصد فراتر رفته و آن را به یکی از پرهزینه‌ترین اقلام غیرخوراکی سبد خانوار تبدیل کرده است. به این ترتیب، خانوارهایی که از بازار خودرو کنار زده شده‌اند، در استفاده از حمل‌ونقل عمومی نیز با محدودیت‌های مالی جدی مواجه‌اند و دامنه انتخاب‌های آن‌ها روزبه‌روز محدودتر می‌شود.

پیامدهای این وضعیت میان دهک‌های درآمدی به‌شدت نابرابر توزیع شده است. دهک‌های پایین که از ابتدا سهم ناچیزی در مالکیت خودرو داشته‌اند، اکنون به‌طور کامل از بازار خرید حذف شده‌اند و تورم موجود حتی چشم‌انداز مالکیت در آینده را نیز از بین برده است. بخش بزرگی از خودروهای فرسوده کشور در اختیار همین دهک‌هاست و افزایش هزینه‌های نگهداری، فشار مضاعفی بر آن‌ها تحمیل می‌کند. دهک‌های میانی نیز با وجود نرخ مالکیت بالاتر، عملاً از تقاضای جدید بازمانده‌اند و حضورشان در بازار به خریدهای گذشته محدود شده است.

در مقابل، دهک‌های بالای درآمدی توان بیشتری برای جذب شوک‌های قیمتی دارند. در این گروه‌ها، خودرو نه‌تنها کالای مصرفی، بلکه ابزاری برای حفظ و افزایش ارزش دارایی است و رشد قیمت‌ها لزوماً به افت رفاه منجر نمی‌شود. همین شکاف، تورم خودرو و حمل‌ونقل را به عاملی فعال در تعمیق نابرابری اجتماعی تبدیل کرده است.

در مجموع، تورم در بازار خودرو و حمل‌ونقل صرفاً به معنای افزایش چند شاخص آماری نیست، بلکه به بازتعریف مرزهای دسترسی منجر شده است؛ مسیری که در آن مالکیت خودرو، نگهداری آن و حتی جابه‌جایی روزمره برای بخش بزرگی از جامعه به امری دشوار و پرهزینه بدل شده است. روندی که اگر مهار نشود، پیامدهای اجتماعی و رفاهی آن در آینده با شدتی بیشتر خود را نشان خواهد داد.