علی طجوزی
۱۶ شهریور ۱۴۰۵ | ۱۴:۰۰
اخبار
بنزین ۱۰ هزار تومانی؛ یک پله کوچک یا شروع یک بازی بزرگ؟
بنزین ۱۰ هزار تومان شد؛ عددی که روی کاغذ شاید در اقتصاد امروز ایران چندان ترسناک به نظر نرسد؛ مخصوصاً برای اقتصادی که طی سالهای اخیر با اعداد میلیونی و میلیاردی خو گرفته است، اما مسئله فقط قیمت یک لیتر بنزین نیست؛ مسئله این است که این عدد قرار است کجای مسیر اصلاح قیمت انرژی قرار بگیرد؛ پایان یک تصمیم یا آغاز یک روند؟
به گزارش پایگاه خبری اسببخار، براساس اعلام دولت، از بامداد ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، بنزین عرضهشده با کارت جایگاه از لیتری ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان میرسد. در عین حال، سهمیه ۶۰ لیتری با نرخ هزار و ۵۰۰ تومان و سهمیه ۵۰ لیتری با نرخ ۳ هزار تومان بدون تغییر باقی میماند. بنابراین، افزایش نرخ سوم به معنای دو برابر شدن هزینه سوخت برای تمام مصرفکنندگان نیست، بلکه فشار اصلی متوجه مصرف مازاد بر سهمیههای یارانهای خواهد بود.
۱۰ هزار تومان؛ عددی که عمداً کوچک به نظر میرسد؟
در نگاه اول، ۱۰ هزار تومان برای هر لیتر بنزین شاید عدد بزرگی نباشد، اما وقتی آن را کنار تورم چند سال اخیر و قیمت بسیاری از کالاها و خدمات قرار میدهیم، تصویر متفاوت میشود، از سوی دیگر، در ماههای گذشته اعداد بسیار بالاتری در فضای کارشناسی و رسانهای مطرح شده بود؛ از قیمتهای ۶۰ تا ۷۸ هزار تومانی گرفته تا عرضه بنزین سوپر وارداتی با قیمتهای بالاتر.
به نظر میرسد برای حکمرانی اقتصادی همین فاصله ذهنی مهم است. وقتی جامعه مدتی با اعداد ۶۰، ۷۵ یا حتا ۸۷ هزار تومان مواجه میشود، عدد ۱۰ هزار تومان در مقایسه میتواند نه یک شوک بزرگ، بلکه افزایشی قابلتحمل به نظر برسد.
آیا این یعنی دولت عمداً در حال تست تحمل جامعه است؟ نمیتوان چنین نیتی را یک واقعیت قطعی دانست، اما از منظر اقتصادی و روانی میتوان این احتمال را بهعنوان یک فرضیه بررسی کرد: افزایش محدود قیمت میتواند واکنش بازار و جامعه را نشان دهد و در صورت پذیرش، مسیر تصمیمهای بعدی را هموارتر کند.
بازی با اعداد؛ قبل از ۱۰ هزار تومان چه گذشت؟
در اقتصاد، انتظارات گاهی به اندازه خود قیمتها اهمیت دارند. وقتی برای یک کالا چندین قیمت احتمالی مطرح میشود، ذهن مصرفکننده نیز به سمت همان اعداد میرود. درباره بنزین، انتشار مکرر سناریوهای ۴۰، ۶۰، ۷۵ یا حتا ۸۷ هزار تومانی باعث شد عدد ۱۰ هزار تومان در مقایسه با آنها بسیار کوچکتر دیده شود.
این همان جایی است که اثر لنگر ذهنی اهمیت پیدا میکند. اگر جامعه انتظار یک شوک بزرگ داشته باشد و در نهایت با افزایش محدودتری روبهرو شود، ممکن است واکنش روانی آن کمتر از میزان واقعی افزایش قیمت باشد، اما این آرامش لزوماً به معنای بیاثر بودن سیاست نیست.
مصرف پایین میآید؟
در این میان، افزایش نرخ سوم احتمالاً مصرف بنزین را کاهش میدهد؛ اما انتظار کاهش شدید مصرف چندان واقعبینانه نیست. بخش مهمی از مصرف سوخت مربوط به رفتوآمدهای ضروری است و بسیاری از خانوارها جایگزین مناسبی برای خودروی شخصی ندارند.
با این حال، در مصرفهای بالا، اثر افزایش قیمت محسوستر خواهد بود. رانندهای که ماهانه بیش از سهمیههای یارانهای مصرف میکند، اکنون برای هر لیتر مازاد هزینه بیشتری میپردازد. در نتیجه، بخشی از سفرهای غیرضروری و استفاده بیش از حد از خودرو میتواند کاهش پیدا کند.
بنابراین، اثر اصلی این تصمیم احتمالاً نه سقوط ناگهانی مصرف، بلکه تغییر تدریجی رفتار مصرفکننده است.
تورم واقعی کجاست؟
نگرانی اصلی شاید خود بنزین نباشد، بلکه اثر روانی و زنجیرهای افزایش قیمت آن باشد. هزینه سوخت مستقیماً در قیمت تمامشده همه کالاها سهم بزرگی ندارد. ضمن اینکه بخش قابلتوجهی از حملونقل جادهای با گازوییل انجام میشود. بنابراین نمیتوان هر افزایش قیمت کالا را مستقیماً به بنزین نسبت داد.
اما در خدمات شهری، تاکسیها، پلتفرمهای حملونقل اینترنتی، پیکها، وانتها و برخی خدمات وابسته، اثر سوخت میتواند محسوستر باشد. مهمتر از آن، بنزین یک «سیگنال تورمی» است. برخی فعالان اقتصادی ممکن است حتا پیش از افزایش محسوس هزینههای واقعی، قیمت خدمات خود را به دلیل انتظار افزایش هزینهها بالا ببرند. در چنین شرایطی، اثر روانی بنزین میتواند از اثر مستقیم آن بزرگتر شود.
اگر جامعه نپذیرد، چه میشود؟
اگر افزایش نرخ بنزین با اعتراض گسترده یا فشار اجتماعی مواجه شود، ممکن است افزایش رسمی قیمتها در آینده با احتیاط بیشتری دنبال شود. اما این الزاماً به معنای توقف رشد هزینههای زندگی نیست.
هزینه میتواند از مسیرهای دیگری منتقل شود؛ از تورم و کاهش قدرت خرید گرفته تا افزایش تعرفهها، محدودیت واردات، کاهش کیفیت یا افزایش قیمت کالا و خدمات. این همان چیزی است که میتوان از آن با عنوان «مالیات پنهان» یاد کرد؛ هزینهای که الزاماً روی قبض یا برچسب کالا بهعنوان مالیات دیده نمیشود، اما در نهایت از جیب مصرفکننده پرداخت میشود.
بازار خودرو نمونه روشنی برای بررسی این مسئله است. وقتی فاصله قیمت خودرو در بازار ایران با نمونههای مشابه جهانی زیاد است، مصرفکننده فقط هزینه خرید خودرو را نمیپردازد، بلکه بخشی از هزینه سیاستهای ارزی، تعرفهای، محدودیت واردات و ساختار بازار را نیز تحمل میکند.
۱۰ هزار تومان؛ پایان راه نیست
به بیان دیگر، شاید مهمترین اتفاق ۱۷ شهریور، خود افزایش قیمت بنزین نباشد، بلکه معنایی باشد که این عدد برای آینده پیدا میکند.
اگر ۱۰ هزار تومان بهعنوان یک نرخ نهایی و همراه با اصلاح مصرف، توسعه حملونقل عمومی، کاهش قاچاق و مدیریت ناترازی سوخت تثبیت شود، میتواند بخشی از یک اصلاح اقتصادی باشد، اما اگر این عدد فقط نخستین پله باشد، مسئله متفاوت خواهد شد. در این حالت، پرسش اصلی دیگر این نیست که بنزین چهقدر گران شد؟ بلکه این است که پله بعدی کجاست؟
بنزین ۱۰ هزار تومانی شاید بهتنهایی شوک بزرگی نباشد، اما میتواند یک علامت مهم برای اقتصاد و جامعه ایران باشد؛ یک پله کوچک، یا شروع یک بازی بزرگ؟
بیشتر بخوانید:
تاکسیهای اینترنتی از تبعات افزایش نرخ بنزین مصون میمانند
آقای پزشکیان، وعدههای انتخاباتی چه شد؟ / خودروی ارزان و کممصرف کجاست؟
نرخ سوم بنزین اجرا شد؛ کارت جایگاه از ۱۷ شهریور ۱۰ هزار تومان حساب میکند
حقوق ۱۲۵ دلاری، خودروی ۵ هزار دلاری؛ منت بنزین ارزان برای چیست؟
بنزین را از خودروی فرسوده میگیرند؛ پول جایگزینی از کجا میآید؟
تازه ترین اخبار و ویدیوهای خودرویی را در کانال
تلگرام
و
اینستاگرام
اسب بخار دنبال کنید.
افزایش قیمت بنزین بنزین بنزین آزاد
دیدگاه ها