پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

خودرو از دلار و طلا جلو زد؛ سقوط ریال در چاه اقتصاد

در یک سال گذشته، قیمت بعضی خودروهای داخلی بیشتر از دلار، طلا و سکه رشد کرده است. این افزایش فقط به بازار آزاد محدود نیست؛ قیمت کارخانه محصولات داخلی تقریباً دو برابر شده است و خودروهای وارداتی نیز با جهش نرخ ارز، افزایش هزینه واردات و محدودیت عرضه، رشد سنگینی را تجربه کرده‌اند.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، قیمت کارخانه کوییک S از حدود ۴۶۷ میلیون تومان در مهر ۱۴۰۴ به نزدیک یک میلیارد تومان رسیده و ساینا S نیز از ۴۶۹ میلیون تومان به بیش از ۹۹۲ میلیون تومان افزایش یافته است. اطلس G از ۵۷۸ میلیون تومان به یک میلیارد و ۱۳۶ میلیون تومان و شاهین پلاس اتوماتیک از ۹۷۵ میلیون تومان به بیش از یک میلیارد و ۸۳۳ میلیون تومان رسیده است.

بازار آزاد از کارخانه هم جلوتر حرکت کرده است. پژو ۲۰۷ اتوماتیک سقف فلزی از حدود یک میلیارد و ۲۵۰ میلیون تومان به سه میلیارد و ۷۵۰ میلیون تومان، اطلس G از ۷۶۰ میلیون تومان به دو میلیارد و ۱۵۰ میلیون تومان و کوییک S از ۶۳۰ میلیون تومان به یک میلیارد و ۷۵۰ میلیون تومان رسیده است.

در بازار وارداتی نیز قیمت اعلامی کیا K5 از محدوده پنج میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان به بیش از ۱۲ میلیارد تومان و اسپورتیج از حدود پنج میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان به بیش از ۱۱ میلیارد تومان رسیده است؛ هرچند تفاوت سال ساخت، تیپ و شرکت عرضه‌کننده اجازه مقایسه کاملاً یکسان همه نسخه‌ها را نمی‌دهد.

در همین مدت، دلار آزاد حدود ۱۳۰ درصد، سکه امامی نزدیک به ۱۳۵ درصد و طلای ۱۸ عیار حدود ۱۳۹ درصد رشد کرده‌اند. بنابراین بعضی خودروهای داخلی، دست‌کم براساس قیمت‌های اعلامی بازار، از سه پناهگاه سنتی پول در ایران جلو زده‌اند.

همین تصویر باعث شده خودرو در ادبیات عمومی ایران «کالای سرمایه‌ای» نامیده شود. اما از نظر علم اقتصاد، افزایش قیمت یک کالا آن را به کالای سرمایه‌ای تبدیل نمی‌کند. پیش از حرف‌زدن از سود و سرمایه‌گذاری، باید سه مفهوم را از هم جدا کرد؛ کالای سرمایه‌ای، دارایی و ذخیره ارزش.

کالای سرمایه‌ای برای تولید کالا یا خدمت دیگری استفاده می‌شود؛ مانند دستگاه کارخانه یا کامیونی که ابزار فعالیت یک شرکت حمل‌ونقل است. خودروی شخصی خانوار، کالای سرمایه‌ای نیست و در دسته کالاهای مصرفی بادوام قرار می‌گیرد.

خودرو یک دارایی است، چون مالکیت و ارزش فروش دارد، اما ذخیره ارزش مناسبی نیست. مستهلک می‌شود، هزینه بیمه و نگهداری دارد، ممکن است تصادف کند و با افزایش سن و کارکرد باید ارزان‌تر شود.

اگر در ایران خلاف این روند اتفاق می‌افتد، تعریف خودرو تغییر نکرده؛ اقتصاد از مسیر طبیعی خود خارج شده است.

افزایش قیمت به معنای سود نیست

مالک خودرویی که قیمتش دو یا سه برابر شده، لزوماً سود نکرده است. اگر خودرو را بفروشد و بخواهد همان مدل را دوباره بخرد، باید تقریباً تمام پول را برای خرید همان کالا هزینه کند.

نه کیفیت خودرو چند برابر شده، نه ارزش تازه‌ای تولید شده و نه قدرت خرید مالک به همان اندازه بالا رفته است. تنها تعداد ریال‌های لازم برای خرید همان خودرو افزایش یافته است.

خودرو سود نساخته؛ ریال ارزش از دست داده است.

چرا خودرو از طلا و دلار جلو زد؟

سقوط ریال فقط بخشی از ماجراست. محدودیت واردات، افت تولید، تعرفه، قیمت‌گذاری چندگانه و فاصله قیمت کارخانه و بازار، خودرو را به کالایی کمیاب تبدیل کرده‌اند.

وقتی خرید از کارخانه با رانت همراه است و جایگزین‌کردن خودرو دشوار می‌شود، بازار فقط ارزش مصرفی خودرو را قیمت‌گذاری نمی‌کند؛ هزینه کمبود، انحصار و نگرانی از گرانی بعدی را نیز روی آن می‌گذارد.

به همین دلیل، یک کالای مستهلک می‌تواند از طلا و دلار بیشتر گران شود، بی‌آنکه واقعاً به سرمایه تبدیل شده باشد.

اقتصادی که مردم را از ریال فراری می‌دهد

در اقتصاد باثبات، پس‌انداز می‌تواند وارد بانک، بورس، کسب‌وکار، آموزش و تولید شود. در اقتصاد تورمی و ناامن، اولین هدف مردم نه ایجاد ارزش تازه، بلکه جلوگیری از نابودی ارزش قبلی است.

مردم دلار، طلا، مسکن و خودرو می‌خرند، چون نگهداری ریال را پرخطرتر می‌دانند. این رفتار را نمی‌توان فقط دلالی نامید؛ واکنشی دفاعی به تورم و بی‌اعتمادی نسبت به آینده اقتصاد است.

مشکل از جایی آغاز می‌شود که این رفتار فردی به الگوی عمومی تبدیل می‌شود. پول به‌جای حرکت به سمت تولید و دانش، در خودرو، خانه خالی و طلا منجمد می‌شود و جامعه به‌جای ساختن ثروت، مشغول حفاظت از باقی‌مانده دارایی خود می‌شود.

خودرو در ایران کالای سرمایه‌ای نشده است؛ اقتصاد آن را به پناهگاهی پرهزینه برای فرار از ریال تبدیل کرده است.