پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

بازار خودرو زیر سایه بنزین، ارز و تورم

بازار خودرو در نخستین هفته مردادماه در شرایطی وارد مرحله تازه‌ای می‌شود که سه متغیر مهم می‌توانند هم‌زمان بر قیمت‌ها و رفتار خریداران اثر بگذارند؛ احتمال تغییر قیمت بنزین، افزایش هزینه تأمین ارز صنایع و تشدید نگرانی‌ها درباره آینده تورم. با این حال، در سوی دیگر بازار، رکود عمیق و کاهش قدرت خرید قرار دارد؛ عاملی که اجازه نمی‌دهد هر افزایش قیمتی به رونق معاملات منجر شود.

برآیند این شرایط، بازاری است که احتمالاً با فشار افزایشی قیمت‌ها مواجه خواهد بود، اما همچنان نمی‌تواند از رکود معاملاتی فاصله بگیرد.

سایه نااطمینانی بر بازار خودرو

اقتصاد ایران مردادماه را در شرایطی آغاز می‌کند که تحولات سیاسی و ژئوپلیتیکی همچنان نقش مهمی در رفتار بازارها دارند. شاخص تنش مرکز پژوهش‌های اتاق بازرگانی در ابتدای مرداد به سطوحی نزدیک به روزهای آغازین جنگ ۴۰ روزه رسیده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد فضای نااطمینانی همچنان بالاست.

در عین حال، تحرکات دیپلماتیک برخی کشورهای منطقه و تلاش برای باز کردن مسیر گفت‌وگو، در ۲۴ ساعت گذشته تا حدی از فشار روانی بازارها کاسته و نرخ ارز نیز با افت نسبی همراه شده است. با این حال، بازار خودرو به‌طور معمول تنها به نوسانات روزانه ارز واکنش نشان نمی‌دهد. آنچه برای فعالان این بازار اهمیت بیشتری دارد، ارزیابی آن‌ها از آینده نرخ ارز، تورم، هزینه تولید و وضعیت اقتصاد است.

به همین دلیل، کاهش مقطعی نرخ ارز را نمی‌توان به معنای تغییر قطعی روند بازار خودرو دانست.

ارز گران‌تر برای تولید خودرو

یکی از مهم‌ترین اتفاقاتی که می‌تواند در هفته‌های آینده خود را در قیمت خودرو نشان دهد، تغییر مبنای تأمین ارز صنایع است. خودروسازان و قطعه‌سازان پیش از این بخش قابل‌توجهی از ارز مورد نیاز خود را از تالار دوم و با مبنایی حدود ۱۴۵ هزار تومان تأمین می‌کردند. اکنون اما تأمین ارز از مسیر معامله با صادرکنندگان و با فاصله‌ای محدود از نرخ آزاد انجام می‌شود.

این تغییر، مبنای ارزی صنایع را حدود ۲۰ درصد افزایش داده است. پیامد مستقیم چنین اتفاقی، افزایش هزینه تأمین قطعات، مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای خواهد بود؛ هزینه‌ای که در نهایت می‌تواند به قیمت تمام‌شده خودرو منتقل شود.

در واقع، حتی اگر نرخ ارز در بازار آزاد در کوتاه‌مدت کاهش پیدا کند، هزینه تولید خودرو ممکن است همچنان تحت تأثیر افزایش مبنای ارزی صنایع قرار داشته باشد.

تولید همچنان با ریسک مواجه است

مشکلات زنجیره تأمین نیز همچنان پابرجاست. محدودیت‌های حمل‌ونقل و محاصره دریایی، دشواری تأمین قطعات و مواد اولیه، مشکلات تخصیص ارز و احتمال افزایش قطعی برق در مردادماه، ریسک‌های مهمی برای تولید خودروسازان و قطعه‌سازان ایجاد کرده است.

این نگرانی‌ها در ماه‌های آینده می‌تواند با مسئله تأمین گاز صنایع نیز تشدید شود. بنابراین بازار خودرو تنها با مشکل افزایش هزینه‌ها مواجه نیست، بلکه احتمال کاهش یا اختلال در عرضه نیز همچنان وجود دارد.

به همین دلیل، حتی در صورت آرام‌تر شدن بازار ارز، سمت عرضه همچنان می‌تواند به‌عنوان یکی از عوامل پشتیبان قیمت خودرو عمل کند.

آیا قیمت خودرو هنوز ظرفیت رشد دارد؟

بررسی ارزش دلاری برخی خودروهای داخلی نشان می‌دهد که همه محصولات به یک اندازه با افزایش قیمت‌های سال‌های اخیر همراه نشده‌اند. برای نمونه، قیمت کارخانه پژو ۲۰۷ TU3 حدود یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان است که با نرخ‌های فعلی ارز، ارزشی نزدیک به ۷ هزار و ۹۰۰ دلار دارد. این در حالی است که ارزش دلاری این خودرو در سال‌های گذشته در محدوده ۱۱ هزار دلار قرار داشت.

این فاصله نشان می‌دهد برخی خودروها، در صورت ادامه رشد هزینه‌های تولید و تورم، هنوز از منظر ارزش دلاری ظرفیت افزایش قیمت دارند. البته مانع اصلی در برابر تحقق این ظرفیت، قدرت خرید مصرف‌کنندگان است؛ قدرتی که طی سال‌های اخیر به‌شدت کاهش یافته است.

ثبات ارز تا چه زمانی ادامه دارد؟

کاهش تقاضای واقعی ارز نیز یکی از عواملی است که به ثبات نسبی اخیر بازار کمک کرده است. طولانی شدن فرآیند تخصیص ارز برای واردات مواد اولیه و قطعات، زمان انتظار را از حدود ۹۰ روز به بیش از ۲۱۰ روز رسانده است. در نتیجه، بخشی از تقاضای ارزی عملاً به تعویق افتاده و فشار فعلی بر بازار کاهش یافته است.

اما نمی‌توان این وضعیت را پایدار دانست. اگر مسیر تأمین ارز برای واردات مواد اولیه، قطعات و کالاهای واسطه‌ای بازتر شود، تقاضای معوق دوباره به بازار بازخواهد گشت. بنابراین بخشی از آرامش فعلی بازار ارز می‌تواند ناشی از سرکوب یا تأخیر تقاضا باشد، نه الزاماً کاهش پایدار نیاز ارزی اقتصاد.

بنزین؛ یک محرک روانی مهم

در کنار ارز، موضوع افزایش قیمت بنزین نیز به یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌دهنده انتظارات تورمی تبدیل شده است. حتی پیش از هرگونه تصمیم نهایی، نگرانی از افزایش قیمت سوخت می‌تواند رفتار بخشی از مصرف‌کنندگان را تغییر دهد.

تصور افزایش هزینه حمل‌ونقل و گران‌تر شدن کالاها ممکن است برخی افراد را به جلو انداختن خرید دارایی‌هایی مانند خودرو ترغیب کند. هرچند افزایش قیمت بنزین به‌تنهایی عامل اصلی تورم نیست، اما اثر روانی آن بر جامعه و بازارها می‌تواند قابل‌توجه باشد.

در اقتصادی که مردم همواره نگران کاهش ارزش پول خود هستند، حتی احتمال افزایش هزینه سوخت نیز می‌تواند به تقویت انتظارات تورمی منجر شود.

تورم شدید و نگرانی از آینده

هشدارهای اخیر برخی اقتصاددانان درباره ورود اقتصاد ایران به دوره تورم‌های بسیار بالا نیز بر این نگرانی‌ها افزوده است. دکتر تیمور رحمانی و دکتر مسعود نیلی هفته گذشته درباره افزایش احتمال ورود اقتصاد ایران به دوره‌ای از تورم بسیار بالا هشدار دادند.

چنین هشدارهایی، فارغ از اینکه در نهایت تا چه اندازه محقق شود، بر رفتار فعالان اقتصادی اثر می‌گذارد. زمانی که صاحبان سرمایه نسبت به آینده ارزش پول نگران می‌شوند، تلاش برای تبدیل نقدینگی به دارایی افزایش می‌یابد. بازار خودرو نیز از این رفتار عمومی اقتصاد جدا نیست.

با این حال، تفاوت مهم بازار امروز با دوره‌های رونق گذشته آن است که بسیاری از خانوارها دیگر توان مالی لازم برای تبدیل نقدینگی به خودرو را ندارند.

قیمت بالا، خریدار کم

بازار خودرو در هفته گذشته نمونه روشنی از کشمکش میان تورم و رکود بود. در ابتدای هفته، قیمت برخی خودروها، از جمله فیدلیتی پرستیژ، تا حدود ۱۵۰ میلیون تومان افزایش یافت. سپس اعلام فروش فوری اینترنتی ایران‌خودرو باعث شد قیمت شماری از خودروها چند ده میلیون تومان کاهش پیدا کند.

اما با کاهش اثر روانی عرضه و بازگشت نگرانی‌های تورمی، بازار دوباره به مسیر افزایشی بازگشت و در پایان هفته قیمت بسیاری از خودروها بین ۵ تا ۵۰ میلیون تومان افزایش یافت.

در همین مدت، فروش فوق‌العاده کوییک توسط سایپا از طریق قرعه‌کشی، عرضه مجدد برخی محصولات ایران‌خودرو مانند سورن XU7P در نمایندگی‌ها، عرضه رانا پلاس برای نخستین‌بار در شبکه فروش و آغاز ثبت‌نام خودروهای وارداتی با محصولاتی از برندهای GAC، نیسان و تویوتا نیز بر رفتار بازار اثر گذاشت.

هفته اول مرداد؛ بازار در انتظار یک شوک تازه

چشم‌انداز بازار خودرو در نخستین هفته مردادماه، از ادامه حرکت در مسیری دوگانه حکایت دارد. از یک سو، کاهش نسبی نرخ ارز و افت موقت تنش‌های سیاسی می‌تواند سرعت رشد قیمت‌ها را کاهش دهد و از سوی دیگر، افزایش هزینه تأمین ارز صنایع، مشکلات تولید، محدودیت‌های انرژی و رشد انتظارات تورمی، فشار صعودی بر قیمت‌ها وارد می‌کند.

در این میان، موضوع بنزین نیز می‌تواند به‌عنوان یک محرک روانی، رفتار بازار را تحت تأثیر قرار دهد.

بنابراین، محتمل‌ترین سناریو برای بازار خودرو، ادامه افزایش تدریجی قیمت‌ها در کنار تداوم رکود معاملاتی است. در شرایطی که هزینه تولید بالا می‌رود اما قدرت خرید کاهش پیدا می‌کند، بازار خودرو ممکن است گران‌تر شود، بدون آنکه معاملات رونق بگیرد.

به بیان ساده‌تر، در هفته نخست مرداد، خودرو زیر سایه سه نگرانی حرکت خواهد کرد: بنزین برای مصرف‌کننده، ارز برای تولیدکننده و تورم برای همه بازار.