پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

سایپا در آستانه یک واگذاری حساس؛ پول کافی است یا اهلیت؟

مطرح‌شدن دوباره نام بابک زنجانی در میان خریداران احتمالی سایپا، پرسشی مهم‌تر از نام یک متقاضی را پیش روی صنعت خودرو قرار داده است؛ آیا سایپا فقط به مالک جدید نیاز دارد و دولت تنها به پول حاصل از فروش سهام فکر می‌کند، یا خریدار آینده این خودروساز باید از توانمندی‌های مشخص مالی، مدیریتی و صنعتی برخوردار باشد؟

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، مسئله امروز سایپا فقط فروش سهام نیست؛ بحث بر سر آینده شرکتی است که سال‌ها با مشکلات مالی، مدیریتی، تولیدی و ساختاری دست‌وپنجه نرم کرده و اکنون قرار است از مالکیت دولتی فاصله بگیرد. واگذاری سایپا را نمی‌توان صرفاً یک معامله اقتصادی دانست و بالاترین پیشنهاد مالی را مهم‌ترین یا تنها معیار انتخاب خریدار قرار داد.

پولدار بودن به معنای داشتن اهلیت نیست

اگر خصوصی‌سازی قرار است نسخه‌ای برای نجات خودروسازی باشد، نخستین پرسش این است که مالک جدید چه چیزی به سایپا اضافه خواهد کرد؟

آیا فقط سرمایه می‌آورد یا دانش صنعتی، تجربه مدیریتی و برنامه توسعه نیز دارد؟ آیا زنجیره تأمین، تولید، تحقیق و توسعه و بازار خودرو را می‌شناسد؟ برای توسعه محصول و افزایش کیفیت چه برنامه‌ای دارد؟ آیا پس از خرید سهام، توان تأمین مالی سایپا را خواهد داشت؟

پاسخ این پرسش‌ها از رقم پیشنهادی خریدار مهم‌تر است.

ممکن است یک فرد یا مجموعه توان پرداخت مبلغ بزرگی برای خرید سهام سایپا را داشته باشد، اما اداره یک خودروساز بزرگ داستان دیگری است. صنعت خودرو با معامله دارایی یا سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت تفاوت دارد. این صنعت به تزریق مستمر سرمایه، دانش فنی، مدیریت زنجیره تأمین، توسعه محصول و تصمیم‌گیری بلندمدت نیاز دارد.

توان خرید را نباید با توان اداره اشتباه گرفت.

منشأ سرمایه؛ پرسشی که نمی‌توان نادیده گرفت

مطرح‌شدن نام بابک زنجانی به دلیل پیشینه اقتصادی و قضایی او، حساسیت بیشتری ایجاد کرده است؛ بااین‌حال، مسئله نباید به یک جدال شخصی یا سیاسی تقلیل یابد.

اگر او یا هر فرد دیگری قرار است برای خرید سایپا وارد میدان شود، پرسش درباره منشأ منابع مالی کاملاً طبیعی و ضروری است. منابع خرید سهام از کجا تأمین می‌شود؟ کدام نهاد توان مالی خریدار را راستی‌آزمایی می‌کند؟ منابع این معامله تا چه اندازه شفاف و قابل‌ردیابی است؟ آیا خریدار، افزون بر پرداخت مبلغ معامله، توان تأمین سرمایه مورد نیاز سایپا در سال‌های آینده را نیز دارد؟

این پرسش‌ها به یک فرد محدود نمی‌شود و باید درباره تمام متقاضیان خرید مطرح شود. خصوصی‌سازی یک دارایی بزرگ عمومی بدون شفافیت مالی، ممکن است به‌جای حل مسئله، بحرانی تازه ایجاد کند.

سایپا حراج نیست

سایپا شرکتی معمولی نیست که بتوان آن را مانند یک ملک یا دارایی مالی به بالاترین پیشنهاد فروخت و پرونده را بست. پشت این شرکت، هزاران نیروی انسانی، صدها قطعه‌ساز، شبکه گسترده فروش و خدمات پس از فروش و میلیون‌ها مشتری قرار دارند.

هر تصمیم درباره مالکیت سایپا، مستقیماً بر بخش بزرگی از صنعت خودرو اثر می‌گذارد. واگذاری باید بر پایه مجموعه‌ای از معیارهای روشن انجام شود؛ منشأ شفاف سرمایه، توان مالی، سابقه مدیریتی، اهلیت صنعتی، برنامه توسعه محصول، تعهد به ادامه تولید، حفظ زنجیره تأمین و ارائه نقشه راه مشخص برای آینده شرکت.

نادیده‌گرفتن این معیارها می‌تواند خصوصی‌سازی را به تغییر ظاهری مالکیت محدود کند، بدون آنکه مشکلات ساختاری سایپا برطرف شود.

از انحصار دولتی به انحصار خصوصی؟

سال‌هاست خروج دولت از بنگاه‌داری به یکی از مطالبات اصلی صنعت خودرو تبدیل شده است. این خواسته زمانی به نتیجه می‌رسد که خروج دولت به شکل‌گیری مدیریتی کارآمد و بازاری رقابتی منجر شود.

اگر مدیریت دولتی کنار برود و یک مالک خصوصی فقط به دلیل برخورداری از منابع مالی جایگزین آن شود، بدون آنکه اهلیت صنعتی و مدیریتی‌اش احراز شده باشد، آیا واقعاً خصوصی‌سازی موفقی رخ داده است؟

خطر آن است که صنعت خودرو از «انحصار دولتی» به «انحصار خصوصی» برسد؛ مالکیت تغییر کند، اما همان ساختار ناکارآمد با نامی تازه ادامه پیدا کند.

آزمون واقعی دولت

واگذاری سایپا آزمونی جدی برای دولت خواهد بود؛ آزمونی که نشان می‌دهد هدف، اصلاح ساختار صنعت خودرو و ایجاد یک خودروساز رقابت‌پذیر است یا تأمین منابع مالی از محل فروش یک دارایی بزرگ.

دولت باید پیش از اعلام برنده، معیارهای احراز اهلیت را منتشر کند و آن‌ها را بدون استثنا درباره تمام متقاضیان به اجرا بگذارد. نام خریدار نباید معیارها را تعیین کند؛ این معیارها هستند که باید نشان دهند چه کسی صلاحیت خرید سایپا را دارد.

سایپا به سرمایه نیاز دارد، اما مشکل این شرکت فقط کمبود پول نیست. این خودروساز به مدیریتی نیاز دارد که صنعت خودرو را بفهمد، تولید را بشناسد و برای آینده سرمایه‌گذاری کند. پرسش اصلی این نیست که چه کسی پول خرید سایپا را دارد؛ پرسش مهم‌تر این است که چه کسی صلاحیت در دست گرفتن آینده سایپا را دارد؟