پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

چرا بدون نشتی ظاهری آب رادیاتور کم می‌شود؟

سطح مایع خنک‌کننده مرتب پایین می‌آید، اما زیر خودرو نه خبری از چکه است و نه اطراف رادیاتور خیسی دیده می‌شود. این وضعیت به معنی نبود نشتی نیست. برخی نشتی‌ها فقط هنگام گرم‌شدن و تحت فشار قرارگرفتن موتور ظاهر می‌شوند، بعضی پیش از رسیدن به زمین تبخیر می‌شوند و در موارد جدی‌تر، مایع خنک‌کننده ممکن است وارد موتور، محفظه احتراق یا سیستم بخاری شود.

در میان رانندگان معمولاً گفته می‌شود «آب رادیاتور کم می‌کند»، اما در خودروهای امروزی آنچه در مدار گردش دارد بهتر است مایع خنک‌کننده یا Coolant نامیده شود؛ ترکیبی که علاوه بر انتقال حرارت، وظیفه محافظت از مدار در برابر خوردگی و یخ‌زدگی را نیز بر عهده دارد. پایین‌آمدن جزئی سطح مایع بلافاصله پس از تعمیر و هواگیری می‌تواند در برخی شرایط ناشی از خارج‌شدن هوای محبوس از سیستم باشد، اما کم‌شدن مکرر سطح مایع موضوعی نیست که طبیعی تلقی شود. دستورالعمل‌های فنی نیز وجود هوای محبوس پس از تخلیه و پرکردن مدار را از عواملی می‌دانند که می‌تواند سطح مایع را پس از گردش کامل سیستم تغییر دهد.

نشتی وجود دارد، اما فقط وقتی موتور گرم است

یکی از دلایلی که راننده هیچ قطره‌ای زیر خودرو پیدا نمی‌کند این است که سیستم خنک‌کننده در حالت سرد و گرم رفتار یکسانی ندارد. با افزایش دمای موتور، فشار داخل مدار بالا می‌رود و ممکن است یک آب‌بندی، اتصال یا ترک بسیار کوچک تنها در همان شرایط شروع به نشت کند. در یک نمونه فنی، نشتی آب‌بندی پمپ خنک‌کننده فقط هنگام گرم‌شدن موتور ظاهر می‌شد و مقدار آن آن‌قدر کم بود که به‌سختی دیده می‌شد.

اگر مقدار مایع بسیار کم باشد و روی بخش داغ موتور یا قطعات اطراف بریزد، ممکن است پیش از آنکه فرصتی برای تشکیل چاله زیر خودرو پیدا کند، تبخیر شود. در چنین حالتی گاهی تنها اثری که باقی می‌ماند رسوبات خشک‌شده سفید، صورتی، سبز یا رنگی اطراف محل نشتی است؛ رنگ دقیق به نوع مایع خنک‌کننده بستگی دارد.

به همین دلیل نگاه‌کردن به زمین پارکینگ برای ردکردن نشتی کافی نیست. بررسی سیستم باید پس از رسیدن موتور به دمای کاری و البته با رعایت نکات ایمنی انجام شود. روش حرفه‌ای‌تر نیز تحت فشار قراردادن مدار با تجهیزات مخصوص و کنترل افت فشار است؛ روشی که در دستورالعمل‌های فنی برای یافتن نشتی‌های پنهان توصیه می‌شود.

واترپمپ می‌تواند بدون چکه واضح آب کم کند

واترپمپ یکی از قطعاتی است که در چنین شرایطی نباید فراموش شود. این قطعه مایع را در مدار موتور به گردش درمی‌آورد و آب‌بندی محور آن به مرور می‌تواند فرسوده شود. در مراحل اولیه خرابی، میزان خروج مایع ممکن است بسیار کم باشد و فقط هنگام کارکرد موتور و افزایش دما اتفاق بیفتد.

آلودگی، خوردگی و رسوبات داخل سیستم نیز می‌توانند به آب‌بندی پمپ آسیب بزنند و مسیر کوچکی برای خروج مایع ایجاد کنند. منابع فنی نشان می‌دهند ذرات و خوردگی قادرند به بخش آب‌بندی واترپمپ صدمه بزنند و مایع از سوراخ تخلیه آن خارج شود.

گاهی رد خشک‌شده مایع اطراف پمپ، صدای غیرمعمول از ناحیه آن یا کاهش مداوم سطح منبع انبساط تنها سرنخ‌ها هستند. بنابراین نبود قطره روی زمین سلامت واترپمپ را ثابت نمی‌کند.

درِ منبع انبساط هم می‌تواند مقصر باشد

درِ رادیاتور یا منبع انبساط قطعه ساده‌ای به نظر می‌رسد، اما بخشی از سیستم کنترل فشار مدار است. این درپوش باید فشار مشخصی را حفظ کند و در سیستم‌های دارای منبع بازیابی، عملکرد درست آن برای رفت‌وبرگشت مایع نیز اهمیت دارد. منابع فنی، درپوش رادیاتور را قطعه‌ای مؤثر در حفظ فشار و عملکرد صحیح سیستم خنک‌کننده معرفی می‌کنند.

اگر سوپاپ یا آب‌بندی درپوش درست عمل نکند، امکان خروج بخار یا مایع از مدار وجود دارد. ممکن است مقدار خارج‌شده روی بخش‌های داغ پخش و تبخیر شود و راننده هیچ نشتی آشکاری نبیند. به همین دلیل هنگام تست فشار مدار، سلامت خود درپوش نیز باید بررسی شود.

ممکن است مایع وارد کابین شود

رادیاتور بخاری یکی دیگر از نقاطی است که می‌تواند مایع خنک‌کننده را بدون ایجاد چکه زیر موتور از مدار خارج کند. این قطعه معمولاً پشت داشبورد قرار دارد و مایع گرم موتور از داخل آن عبور می‌کند تا هوای کابین گرم شود.

اگر رادیاتور بخاری یا اتصالات آن نشتی داشته باشد، مایع ممکن است وارد محفظه بخاری یا کف اتاق شود. نشانه‌ها می‌تواند شامل مرطوب‌شدن موکت قسمت جلو، بوی مشخص مایع خنک‌کننده در کابین یا ایجاد مه روی شیشه‌ها باشد. منابع فنی نیز هنگام تشخیص خرابی رادیاتور بخاری، وجود مایع روی کف کابین و بخار یا مه خروجی از دریچه‌ها را از نشانه‌هایی می‌دانند که باید بررسی شوند.

گاهی نشتی آن‌قدر کم است که موکت ظاهراً خیس نمی‌شود و رطوبت در لایه‌های زیر آن باقی می‌ماند. در این وضعیت راننده فقط متوجه کاهش آرام سطح مایع می‌شود.

خطر جدی‌تر؛ مایع داخل موتور می‌رود

اگر هیچ نشتی خارجی پیدا نشود، باید احتمال نشتی داخلی نیز بررسی شود. خرابی واشر سرسیلندر، ترک یا تخلخل در سرسیلندر و برخی ایرادهای داخلی موتور می‌توانند راهی میان مدار خنک‌کننده و محفظه احتراق یا مسیر روغن ایجاد کنند. بولتن‌های فنی مواردی را ثبت کرده‌اند که کاهش تدریجی مایع بدون نشتی خارجی در نهایت به ایراد سرسیلندر یا مسیرهای داخلی آن مرتبط بوده است.

اگر مایع وارد سیلندر شود، ممکن است همراه فرآیند احتراق از اگزوز خارج شود. دود یا بخار سفید غیرعادی و مداوم پس از گرم‌شدن موتور، بد کارکردن موتور به‌خصوص هنگام استارت سرد و کاهش مایع بدون هیچ اثر خارجی می‌توانند از نشانه‌های مشکوک باشند. در اسناد فنی، ترکیب «مصرف مایع خنک‌کننده، دود سفید و بد کارکردن موتور» در برخی موارد با نشتی داخلی و بخش اتصال سرسیلندر به بلوک مرتبط شده است.

البته دیدن بخار سفید هنگام استارت در هوای سرد به‌تنهایی دلیل خرابی واشر سرسیلندر نیست؛ بخار آب حاصل از تراکم در اگزوز می‌تواند طبیعی باشد. آنچه اهمیت دارد تداوم علامت همراه با کاهش واقعی مایع خنک‌کننده است.

همچنین لازم نیست همیشه روغن موتور شیری‌رنگ شود. مایع ممکن است مستقیماً وارد محفظه احتراق شود و هیچ اختلاط واضحی با روغن ایجاد نکند. دستورالعمل‌های عیب‌یابی نیز در نبود نشتی خارجی، بررسی احتمال ورود مایع از مسیر واشر سرسیلندر به محفظه احتراق یا مسیرهای داخلی را توصیه می‌کنند.

در خودروهای دیزلی مسیر دیگری هم وجود دارد

در برخی موتورهای مجهز به خنک‌کن EGR، نشتی داخلی این مبدل نیز می‌تواند باعث کاهش مایع بدون چکه آشکار شود. در چنین شرایطی مایع ممکن است به مسیر گازهای خروجی راه پیدا کند و به‌جای ریختن زیر خودرو از مسیر اگزوز خارج شود. موارد فنی مشخصی از کاهش مایع ناشی از نشتی داخلی خنک‌کن سامانه بازچرخانی گازهای خروجی ثبت شده است.

این علت در همه خودروها مطرح نیست، اما در موتورهایی که چنین سامانه‌ای دارند و هیچ نشتی بیرونی پیدا نمی‌شود، یکی از مسیرهایی است که تعمیرکار باید در عیب‌یابی در نظر بگیرد.

اول مطمئن شوید واقعاً سطح مایع کم شده است

میزان مایع باید زمانی بررسی شود که موتور کاملاً سرد است و خودرو روی سطح صاف قرار دارد. مایع هنگام گرم‌شدن منبسط می‌شود و سطح آن در منبع انبساط بالا می‌رود؛ بنابراین مقایسه سطح در دو دمای متفاوت می‌تواند راننده را به اشتباه بیندازد. دفترچه‌های فنی نیز تأکید می‌کنند کنترل سطح باید در شرایط سرد انجام شود و تغییر سطح در حالت گرم طبیعی است.

یک روش ساده این است که هنگام سردبودن موتور سطح منبع را نسبت به خط MIN و MAX کنترل کنید و چند روز بعد دقیقاً در شرایط مشابه دوباره آن را ببینید. اگر روند کاهش تکرار شد، مسئله نیاز به بررسی دارد.

هرگز برای کنترل سریع‌تر، درِ منبع انبساط یا رادیاتور موتور داغ را باز نکنید. مدار خنک‌کننده در حالت گرم تحت فشار است و بازکردن درپوش می‌تواند باعث خروج ناگهانی مایع داغ و سوختگی شدید شود.

مدام مایع اضافه نکنید و مسئله را عقب نیندازید

اگر مجبور هستید هر چند روز یا چند هفته به منبع انبساط مایع اضافه کنید، بهتر است علت پیدا شود. اضافه‌کردن مداوم مایع فقط علامت را موقتاً پنهان می‌کند و اگر نشتی به‌تدریج بزرگ‌تر شود، ممکن است سطح مایع ناگهان پایین بیاید و موتور با افزایش دما مواجه شود.

عیب‌یابی اصولی معمولاً با بررسی اتصالات، شیلنگ‌ها، رادیاتور، منبع انبساط، درپوش و واترپمپ شروع می‌شود. سپس در صورت پیدا نشدن نشتی، مدار تحت فشار آزمایش می‌شود و در صورت وجود نشانه‌های مشکوک، احتمال نشتی داخلی موتور بررسی خواهد شد. دستورالعمل‌های رسمی نیز زمانی که نشتی خارجی مشاهده نمی‌شود، ادامه بررسی برای نشتی داخلی را توصیه می‌کنند.

کم‌شدن مایع خنک‌کننده بدون لکه روی زمین یک معما نیست؛ مایع یا از مدار خارج شده، یا در نقطه‌ای پنهان جمع شده، یا به بخار تبدیل شده و یا وارد مسیری شده که از بیرون دیده نمی‌شود. مهم این است که نبود چکه زیر خودرو را با نبود مشکل اشتباه نگیریم.