اگر فرمان ناگهان سفت شد چه باید کرد؟

سفت شدن ناگهانی فرمان یکی از آن ایرادهایی است که می‌تواند در چند ثانیه راننده را غافلگیر کند، به‌خصوص اگر هنگام پیچیدن یا حرکت با سرعت بالا اتفاق بیفتد. مهم‌ترین نکته این است که سفت شدن فرمان الزاماً به معنای قفل شدن آن نیست؛ در بسیاری از موارد فقط نیروی کمکی سیستم فرمان از بین رفته و فرمان هنوز قابل کنترل است، اما برای چرخاندن آن باید نیروی بیشتری وارد کرد. واکنش درست این است که فرمان را با هر دو دست نگه داریم، از تغییر مسیر ناگهانی پرهیز کنیم، سرعت را آرام کاهش دهیم و در اولین محل امن توقف کنیم.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، فرمان خودرو در حالت عادی باید با نیروی نسبتاً کمی حرکت کند. این نرمی در خودروهای مختلف یا به کمک سیستم هیدرولیک ایجاد می‌شود یا با موتور برقی در سامانه فرمان برقی. وقتی این نیروی کمکی از بین برود، راننده ناگهان احساس می‌کند فرمان چند برابر سنگین‌تر شده است.

علت می‌تواند از خاموش شدن موتور و پارگی تسمه گرفته تا کم شدن روغن هیدرولیک، خرابی پمپ یا اختلال در سیستم فرمان برقی باشد. تفاوت علت‌ها مهم است، اما در لحظه وقوع، اولویت با حفظ کنترل خودروست.

اول از همه، فرمان را رها نکنید

اگر فرمان ناگهان سفت شد، مهم‌ترین کار این است که با هر دو دست آن را نگه دارید و مسیر خودرو را حفظ کنید. مخصوصاً در سرعت بالا نباید سعی کرد با یک حرکت شدید خودرو را فوراً به کنار جاده فرستاد.

فرمان ممکن است سنگین شده باشد، اما معمولاً همچنان قابل چرخاندن است. در سرعت‌های بالاتر حتی به دلیل حرکت خودرو، تغییر جهت معمولاً از حالت توقف آسان‌تر است. مشکل اصلی هنگام حرکت آهسته، پارک کردن یا پیچ‌های تند بیشتر احساس می‌شود. فلاشر را روشن کنید، سرعت را به‌آرامی کاهش دهید و بدون تغییر خط ناگهانی، خود را به محل امن برسانید.

ترمز ناگهانی نگیرید

سفت شدن فرمان باعث می‌شود بسیاری از رانندگان بلافاصله روی ترمز بکوبند. اگر خودرو در مسیر مستقیم و با فاصله مناسب حرکت می‌کند، بهتر است کاهش سرعت تدریجی باشد.

ترمز شدید می‌تواند وزن خودرو را به جلو منتقل کند و در شرایطی که کنترل فرمان دشوارتر شده، وضعیت را پیچیده‌تر کند. اگر خودرو پشت سر دارید، این واکنش ناگهانی خطر برخورد از عقب را نیز بیشتر می‌کند. هدف این است که سرعت کم شود، اما خودرو همچنان پایدار و قابل هدایت بماند.

اگر موتور هم خاموش شده باشد

یکی از رایج‌ترین دلایل سنگین شدن ناگهانی فرمان، خاموش شدن موتور است. در خودروهای مجهز به فرمان هیدرولیک، پمپ هیدرولیک معمولاً توسط موتور به حرکت درمی‌آید. با خاموش شدن موتور، این پمپ از کار می‌افتد و نیروی کمکی فرمان تقریباً از بین می‌رود.

در چنین حالتی ممکن است همزمان چراغ باتری و چند چراغ هشدار دیگر نیز روی صفحه کیلومتر روشن شوند. این وضعیت به معنی قفل شدن فرمان نیست. فرمان هنوز مکانیکی به چرخ‌ها متصل است، اما چرخاندن آن به نیروی بیشتری نیاز دارد. ابتدا خودرو را کنترل کنید و به محل امن بروید. بعد از توقف می‌توان علت خاموش شدن موتور را بررسی کرد.

اگر خودرو فرمان هیدرولیک دارد

در سیستم‌های هیدرولیک، چند علت نسبتاً رایج برای سفت شدن ناگهانی فرمان وجود دارد. یکی از آنها کم شدن روغن هیدرولیک است. اگر در سیستم نشتی وجود داشته باشد، سطح روغن ممکن است آن‌قدر پایین بیاید که پمپ نتواند فشار کافی ایجاد کند.

گاهی پیش از سفت شدن کامل فرمان، علائمی مانند صدای زوزه هنگام چرخاندن فرمان، سنگین شدن تدریجی یا لکه روغن زیر خودرو دیده می‌شود.

اگر سطح روغن پایین است، فقط اضافه کردن روغن کافی نیست. روغن فرمان هیدرولیک در حالت عادی نباید مرتب کم شود؛ کاهش سطح معمولاً نشانه وجود نشتی است و باید محل آن پیدا شود. استفاده از روغن نامناسب نیز می‌تواند به سیستم آسیب بزند، بنابراین نوع مایع باید دقیقاً مطابق توصیه سازنده باشد.

پارگی تسمه می‌تواند مقصر باشد

در بسیاری از خودروها پمپ هیدرولیک با تسمه تجهیزات جانبی موتور کار می‌کند. اگر این تسمه پاره شود یا از جای خود خارج شود، فرمان تقریباً بلافاصله سنگین می‌شود.

این مشکل ممکن است فقط به فرمان محدود نماند. در بعضی موتورها همان تسمه دینام و در برخی طراحی‌ها پمپ آب را نیز می‌چرخاند. اگر همزمان با سفت شدن فرمان چراغ باتری روشن شد، احتمال مشکل تسمه یا دینام بیشتر می‌شود.

اگر دمای موتور نیز شروع به بالا رفتن کرد، ادامه رانندگی می‌تواند خطرناک باشد. در چنین شرایطی باید در سریع‌ترین زمان ممکن و به شکل ایمن توقف کرد، زیرا احتمال دارد گردش مایع خنک‌کننده نیز مختل شده باشد.

پمپ هیدرولیک هم ممکن است خراب شده باشد

حتی اگر تسمه سالم باشد و روغن کافی وجود داشته باشد، خود پمپ هیدرولیک می‌تواند دچار خرابی شود. خرابی پمپ گاهی با صدای غیرعادی همراه است. ممکن است فرمان ابتدا هنگام دور آرام سنگین شود و با افزایش دور موتور کمی بهتر شود یا برعکس، به‌طور ناگهانی نیروی کمکی کاملاً از بین برود.

در چنین شرایطی رانندگی طولانی توصیه نمی‌شود. سیستم باید بررسی شود تا مشخص شود مشکل از پمپ، شیرهای کنترلی یا بخش دیگری از مدار هیدرولیک است.

در خودروهای فرمان برقی چه اتفاقی می‌افتد؟

در سیستم فرمان برقی یا EPS خبری از پمپ و روغن هیدرولیک نیست. یک موتور الکتریکی نیروی لازم برای سبک شدن فرمان را تأمین می‌کند.

اگر این سیستم دچار ایراد شود، ممکن است چراغ هشدار فرمان روی صفحه کیلومتر روشن شود و فرمان ناگهان سنگین‌تر شود. علت می‌تواند خرابی موتور برقی فرمان، سنسور گشتاور، یونیت کنترل، سیم‌کشی یا حتی افت ولتاژ شبکه برق خودرو باشد.

به همین دلیل در خودروهای مجهز به EPS، ضعیف شدن باتری یا خرابی دینام نیز گاهی می‌تواند روی عملکرد فرمان اثر بگذارد. اگر چراغ فرمان همزمان با چراغ باتری روشن شده، سیستم برق خودرو باید جدی بررسی شود.

آیا خاموش و روشن کردن خودرو مشکل را حل می‌کند؟

در بعضی ایرادهای موقتی فرمان برقی، خاموش و روشن کردن خودرو ممکن است برای مدتی عملکرد سیستم را برگرداند. اما این اتفاق به معنی رفع خرابی نیست. اگر سیستم فرمان یک بار به‌طور ناگهانی نیروی کمکی خود را از دست داده، علت آن باید مشخص شود.

تکیه بر اینکه «فعلاً درست شد» می‌تواند خطرناک باشد؛ چون ممکن است همان ایراد در پیچ، سرعت بالا یا موقعیت بسیار نامناسب‌تری دوباره تکرار شود.

اگر فرمان فقط به یک سمت سفت است چه؟

اگر فرمان در یک جهت طبیعی و در جهت دیگر سنگین است، احتمالاً موضوع فقط از بین رفتن نیروی کمکی نیست. ایراد در جعبه فرمان، سیبک‌ها، اتصالات فرمان، قطعات تعلیق یا حتی آسیب مکانیکی پس از برخورد با چاله می‌تواند چنین حالتی ایجاد کند.

شنیدن صدای تق‌تق، گیر کردن فرمان در نقاط مشخص یا بازنگشتن طبیعی فرمان پس از پیچ نیز نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. در این شرایط بهتر است رانندگی ادامه پیدا نکند تا مجموعه فرمان و جلوبندی بررسی شود.

فشار باد تایر هم می‌تواند فرمان را سنگین کند

کم بودن شدید باد تایر جلو می‌تواند باعث افزایش مقاومت فرمان شود، مخصوصاً در سرعت پایین. اگر سنگینی فرمان به‌تدریج ایجاد شده و هیچ چراغ هشدار یا صدای غیرعادی وجود ندارد، فشار تایرها نیز باید بررسی شود.

اما اگر فرمان در یک لحظه و به‌شدت سنگین شده است، معمولاً باید ابتدا سیستم کمکی فرمان، موتور، تسمه یا شبکه برق بررسی شود. اگر فرمان همراه با صدا سفت شده است

نوع صدا نیز می‌تواند سرنخ باشد. صدای زوزه هنگام چرخاندن فرمان بیشتر می‌تواند به سیستم هیدرولیک، پایین بودن سطح روغن یا مشکل پمپ مربوط باشد. صدای تق یا ضربه ممکن است به قطعات مکانیکی جلوبندی و فرمان ارتباط داشته باشد. صدای جیغ تسمه نیز می‌تواند نشان دهد تسمه سر می‌خورد یا کشش مناسبی ندارد. تشخیص نهایی نباید فقط براساس صدا انجام شود، اما این نشانه‌ها کمک می‌کنند تعمیرکار مسیر بررسی را سریع‌تر پیدا کند.

فرمان را تا انتها نگه ندارید

در خودروهای هیدرولیک، نگه داشتن فرمان در انتهای مسیر چپ یا راست برای مدت طولانی فشار زیادی به پمپ وارد می‌کند. اگر هنگام پارک فرمان به انتها رسید، بهتر است آن را برای مدت طولانی در همان وضعیت تحت فشار نگه ندارید.

این کار لزوماً باعث خرابی فوری نمی‌شود، اما تکرار آن می‌تواند دما و فشار سیستم را بالا ببرد و عمر پمپ را کاهش دهد.

چه زمانی باید خودرو را همان‌جا متوقف کرد؟

اگر فرمان ناگهان آن‌قدر سنگین شده که حفظ مسیر دشوار است، ادامه رانندگی منطقی نیست. همچنین اگر سنگینی فرمان با بالا رفتن دمای موتور، چراغ باتری، نشتی شدید روغن، صدای غیرعادی یا گیر کردن مکانیکی فرمان همراه است، بهتر است خودرو در محل امن متوقف و از امداد استفاده شود.

خصوصاً اگر فرمان گاهی گیر می‌کند یا حرکت آن یکنواخت نیست، نباید با این امید که «تا تعمیرگاه می‌رسد» به رانندگی ادامه داد. سیستم فرمان از قطعاتی نیست که بتوان خرابی آن را برای مدت طولانی نادیده گرفت.

سفت شدن فرمان یک علامت است، نه یک خرابی مشخص

وقتی فرمان ناگهان سنگین می‌شود، می‌تواند علت ساده‌ای مانند خاموش شدن موتور داشته باشد یا نشانه خرابی پمپ، پارگی تسمه، نشتی هیدرولیک، افت ولتاژ یا ایراد سیستم فرمان برقی باشد.

راننده در لحظه وقوع نباید دنبال تشخیص علت باشد. ترتیب کار روشن است: فرمان را محکم نگه دارید، از حرکات شدید پرهیز کنید، فلاشر را روشن کنید، سرعت را به‌تدریج پایین بیاورید و در اولین محل امن توقف کنید. بعد از آن باید علت اصلی پیدا شود.

مهم‌ترین نکته این است که سفت شدن فرمان معمولاً به معنی از بین رفتن کامل امکان هدایت خودرو نیست. فرمان هنوز کار می‌کند، اما کمکی که همیشه حضورش را احساس نمی‌کردیم، ناگهان ناپدید شده است؛ و همین چند برابر شدن نیروی لازم برای چرخاندن فرمان، هشداری است که نباید نادیده گرفته شود.