نقشه سایپا برای کاهش مصرف سوخت؛ سه موتور تازه برای اطلس، سهند و شاهین

سایپا برای جایگزینی موتورهای قدیمی محصولات خود، خانواده‌ای تازه با قدرت ۱۲۰ تا ۱۶۰ اسب بخار توسعه داده است. سه پیشرانه‌ای که قرار است از خودروهای اقتصادی مانند اطلس و سهند تا نسخه‌های جدید شاهین را پوشش دهند و مصرف سوخت سبد محصولات این خودروساز را کاهش دهند. مشخصات اعلامی امیدوارکننده است، اما آزمون اصلی زمانی آغاز می‌شود که این موتورها با تیراژ بالا به خط تولید برسند.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، بخش بزرگی از محصولات اقتصادی سایپا همچنان از موتورهای خانواده M15 استفاده می‌کنند؛ پیشرانه‌هایی که ریشه فنی آن‌ها به سال‌ها قبل بازمی‌گردد و در نسخه M15GSI با تغییراتی مانند افزودن سامانه زمان‌بندی متغیر سوپاپ‌ها، اصلاح پاشش سوخت و بازطراحی مسیر خروج دود به‌روزرسانی شده‌اند، اما ساختار هشت‌سوپاپ آن‌ها همچنان حفظ شده است.

این اصلاحات عمر M15 را افزایش داده‌اند، اما وزن بیشتر خودروهای جدید، سخت‌گیرانه‌ترشدن استانداردهای آلایندگی، نیاز به توان بالاتر و ضرورت کاهش مصرف بنزین، ادامه این مسیر را دشوار کرده است. سایپا اکنون به‌جای افزودن اصلاحات بیشتر به موتور فعلی، سه پیشرانه با نام‌های M15N، M15NT و M15NTD را در برنامه دارد.

خانواده موتور چه معنایی دارد؟

خانواده موتور به چند پیشرانه با معماری و قطعات پایه مشترک گفته می‌شود که برای کاربردهای متفاوت توسعه پیدا می‌کنند. یک نسخه می‌تواند تنفس طبیعی باشد، نسخه دیگر از توربوشارژر استفاده کند و عضو قدرتمندتر به پاشش مستقیم سوخت مجهز شود، اما بخش مهمی از ساختار و فرایند تولید میان آن‌ها مشترک باقی بماند.

این اشتراک می‌تواند هزینه طراحی و تجهیز خطوط تولید را کاهش دهد و تأمین قطعات و خدمات پس از فروش را ساده‌تر کند. یک زیرساخت واحد نیز به خودروساز اجازه می‌دهد نیاز محصولات مختلف را بدون توسعه چند موتور کاملاً مستقل پوشش دهد.

مزیت اقتصادی این روش به تیراژ وابسته است. سایپا این خانواده را با هدف دستیابی به ظرفیت سالانه دست‌کم ۳۰۰ هزار دستگاه توسعه داده است. اگر این عدد محقق شود، هزینه سرمایه‌گذاری و ساخت قطعات میان تعداد بیشتری موتور تقسیم خواهد شد. باقی‌ماندن پروژه در تیراژ محدود، بخش مهمی از این مزیت را از بین می‌برد.

مشخصات موتورهای جدید سایپا

ارقام مصرف فعلاً اعداد اعلامی سازنده‌اند. مصرف نهایی خودرو فقط به موتور بستگی ندارد و وزن، گیربکس، ضرایب انتقال قدرت، مقاومت هوا، اندازه تایر، کالیبراسیون و کیفیت بنزین نیز بر آن اثر می‌گذارند. بنابراین هر عدد باید پس از نصب موتور روی محصول نهایی و انجام آزمون استاندارد همان خودرو ارزیابی شود.

M15N برای اطلس و سهند

نسخه پایه این خانواده، M15N، یک موتور تنفس طبیعی با قدرت ۱۲۰ اسب بخار و گشتاور ۱۴۰ نیوتن‌متر است. مصرف ترکیبی آن نیز ۵.۵ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر اعلام شده است.

سایپا می‌خواهد از این موتور در نسخه‌های جدید اطلس و سهند استفاده کند. این دو خودرو اکنون با پیشرانه M15GSI عرضه می‌شوند که ۹۰ اسب بخار قدرت و ۱۳۷ نیوتن‌متر گشتاور دارد. در صورت تحقق اعداد اعلامی، M15N بدون نیاز به توربوشارژر ۳۰ اسب بخار قدرت بیشتری تولید خواهد کرد.

نبود توربو می‌تواند حساسیت این نسخه به کیفیت بنزین و هزینه نگهداری را در مقایسه با دو عضو دیگر کاهش دهد؛ موضوعی مهم برای خودروهای اقتصادی و پرتیراژ. داخلی‌سازی حدود ۸۰ درصدی نیز برای این موتور اعلام شده است، هرچند درصد ساخت داخل به‌تنهایی کیفیت و دوام را تضمین نمی‌کند.

کیفیت قطعات، دقت مونتاژ، کالیبراسیون و ثبات تولید تعیین خواهند کرد که این موتور در استفاده روزمره چگونه عمل کند.

M15NT برای شاهین پلاس

M15NT نسخه توربوشارژ خانواده جدید است و ۱۴۸ اسب بخار قدرت و ۲۳۰ نیوتن‌متر گشتاور تولید می‌کند. مصرف ترکیبی آن نیز ۶.۳ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر اعلام شده است.

این پیشرانه برای شاهین پلاس در نظر گرفته شده؛ خودرویی که اکنون با موتور تنفس طبیعی ME16 عرضه می‌شود. نصب M15NT قدرت و به‌ویژه گشتاور بیشتری در اختیار شاهین قرار می‌دهد و می‌تواند کشش و شتاب‌گیری آن را بهبود بخشد.

چالش اصلی این موتور، سازگاری با کیفیت متغیر بنزین کشور است. پیشرانه‌های توربوشارژ به دمای احتراق و پدیده ناک حساس‌تر هستند. کالیبراسیون بیش از اندازه محافظه‌کارانه می‌تواند بخشی از توان و مزیت مصرف را از بین ببرد و تنظیم نامتناسب با کیفیت سوخت نیز ممکن است دوام موتور را تحت تأثیر قرار دهد.

عدد ۱۴۸ اسب بخار به‌تنهایی برای قضاوت کافی نیست. نحوه تحویل قدرت، مصرف واقعی، کنترل دما، دوام توربوشارژر و هزینه نگهداری معیارهای مهم‌تری برای خریدار خواهند بود.

M15NTD؛ قوی‌ترین عضو خانواده

پیشرانه M15NTD با قدرت ۱۶۰ اسب بخار و گشتاور ۲۷۰ نیوتن‌متر، قوی‌ترین عضو این مجموعه است. مصرف ترکیبی آن ۷ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر اعلام شده و از سامانه پاشش مستقیم سوخت یا GDI استفاده می‌کند.

در موتورهای GDI، بنزین با فشار بالا مستقیماً داخل محفظه احتراق تزریق می‌شود. این فناوری امکان کنترل دقیق‌تر احتراق و استخراج قدرت بیشتر از حجم موتور را فراهم می‌کند، اما پیچیدگی و هزینه بالاتری دارد.

پمپ سوخت فشارقوی، انژکتورهای دقیق‌تر و سامانه مدیریت موتور پیشرفته‌تر، این نسخه را به کیفیت سوخت و نگهداری حساس‌تر می‌کنند. عمق داخلی‌سازی M15NTD نیز حدود ۶۰ درصد اعلام شده که از دو موتور دیگر کمتر است.

هنوز محصول میزبان و زمان دقیق تولید انبوه این نسخه مشخص نشده است. به همین دلیل، M15NTD را باید فعلاً بخشی از نقشه توسعه سایپا دانست، نه موتوری که حضورش در بازار قطعی شده باشد.

کاهش مصرف سوخت چقدر اثر دارد؟

کاهش یک یا دو لیتر از مصرف هر خودرو شاید در مقیاس یک دستگاه عدد بزرگی نباشد، اما با افزایش تیراژ به صرفه‌جویی قابل‌توجهی می‌رسد.

اگر ۳۰۰ هزار خودرو سالانه به‌طور متوسط ۱۵ هزار کیلومتر پیمایش داشته باشند و مصرف هرکدام ۱.۵ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر کاهش پیدا کند، صرفه‌جویی سالانه به حدود ۶۷.۵ میلیون لیتر بنزین می‌رسد؛ معادل نزدیک به ۱۸۵ هزار لیتر در روز.

این محاسبه یک سناریوی تقریبی است. تحقق آن به تولید ۳۰۰ هزار موتور، نصب روی خودروهای پرتیراژ و دستیابی به مصرف اعلامی در رانندگی واقعی بستگی دارد. موتوری که فقط معرفی شود یا با تیراژ محدود به بازار برسد، تأثیر محسوسی بر ناترازی بنزین نخواهد داشت.

موتورهای جدید چه زمانی وارد بازار می‌شوند؟

براساس برنامه اعلام‌شده، شاهین پلاس مجهز به M15NT در نیمه دوم سال ۱۴۰۶ وارد بازار خواهد شد. نسخه‌های جدید اطلس و سهند با موتور M15N نیز برای نیمه نخست سال ۱۴۰۷ برنامه‌ریزی شده‌اند.

سایپا از امکان توسعه نسخه‌های دوگانه‌سوز و هیبریدی این خانواده نیز خبر داده است. چنین ظرفیتی می‌تواند عمر فنی پروژه را افزایش دهد، اما امکان توسعه با محصول آماده تولید تفاوت دارد. تا زمانی که نمونه نهایی، مشخصات فنی و زمان عرضه نسخه‌های هیبریدی یا گازسوز اعلام نشود، نمی‌توان آن‌ها را بخشی قطعی از سبد آینده سایپا دانست.

سه موتور جدید روی کاغذ گامی رو به جلو برای قوای محرکه سایپا هستند. توان بیشتر، مصرف کمتر، اشتراک قطعات و امکان استفاده روی چند محصول می‌تواند یکی از ضعف‌های قدیمی این خودروساز را کاهش دهد.

صنعت خودروی ایران بااین‌حال پروژه‌های متعددی را دیده است که با مشخصات امیدوارکننده معرفی شدند، اما دیر به تولید رسیدند، در تیراژ محدود باقی ماندند یا پس از نصب روی خودرو نتوانستند به اعداد اعلامی دست پیدا کنند.

آزمون واقعی خانواده M15N روی استند نمایشگاه انجام نمی‌شود؛ زیر کاپوت خودروهای تولید انبوه آغاز خواهد شد. مصرف واقعی، دوام، سازگاری با بنزین، کیفیت کالیبراسیون و هزینه نگهداری مشخص می‌کنند سایپا یک خانواده موتور تازه ساخته یا فقط سه نام جدید به فهرست پروژه‌های خود افزوده است.

بیشتر بخوانید:

پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو