پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

ایران چگونه بازی خودرویی را به ترکیه باخت؟

صنعت خودرو ایران که زمانی به‌عنوان یکی از ستون‌های صنعتی کشور شناخته می‌شد، امروز در آمارها نه‌تنها عقب مانده، بلکه مغلوب رقیبی شده که دیوارهای سیاسی و تحریم را بهتر مدیریت کرده است؛ ترکیه. این شکست حاصل دهه‌ها سیاست‌گذاری غلط، مدیریت کوتاه‌مدت و ناتوانی در جذب فناوری و سرمایه خارجی است. اما ایران چگونه بازی خودرویی را به ترکیه باخت؟

به گزارش پایگاه خبری اسب‌بخار، در ترکیه صنعت خودروسازی به‌عنوان قطب صادراتی کشور، در سال ۲۰۲۵ رکوردشکنی کرد؛ صادرات خودرو و قطعات آن به حدود ۴۱.۵ میلیارد دلار رسید و بخش خودرو در صدر کل صنایع صادراتی این کشور قرار گرفت. این رقم سهم عمده‌ای از صادرات غیرنفتی ترکیه است و نشان می‌دهد صنعت خودرو به یکی از قوی‌ترین بازوهای صادراتی اقتصاد این کشور تبدیل شده است.

صادرات یک میلیونی ترکیه

در کنار ارزش دلاری، حجم تولید و صادرات ترکیه نیز چشمگیر است. در سال ۲۰۲۵، مجموع تولید خودرو در ترکیه حدود ۱.۴۲ میلیون دستگاه بوده که بخش زیادی از آن نه برای بازار داخلی، بلکه برای بازارهای منطقه‌ای و اروپایی تولید و صادر شده است. بنا بر آمار، صادرات خودرو از ترکیه بیش از یک میلیون و ۵۷ هزار دستگاه ثبت شده است.

این آمارها دقیقاً تصویر یک صنعت رقابتی، مبتنی بر زنجیره تأمین قوی، شرکای خارجی و شبکه‌های تجاری گسترده را نشان می‌دهد؛ صنعتی که از مراکز تولیدی مانند بورسا به اروپا، خاورمیانه و آفریقا خودرو صادر می‌کند. حضور برندهای جهانی مانند رنو، فیات، تویوتا، هیوندای، فورد و حتی برند ملی TOGG و جذب سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ جهانی، بخش بزرگی از این موفقیت را رقم زده است.

ناتوانی در رفع ناترازی بازار خودرو

در مقابل، ایران با وجود آنکه هنوز یکی از تولیدکنندگان بزرگ خودرو در خاورمیانه به شمار می‌آید، در تیراژ تولید و صادرات در برابر ترکیه رنگ می‌بازد و در عمل حرفی برای گفتن ندارد. بر اساس آمارهای رسمی، تولید خودرو در ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۳۲ میلیون دستگاه بوده که تکیه اصلی آن بر بازار داخلی و با حداقل درصد صادرات همراه است. این در حالی است که نه توانسته سهم مناسبی از بازارهای خارجی، حتی در میان شرکای سنتی، به دست آورد و نه موفق به جلب نظر مصرف‌کنندگان داخلی و کاهش ناترازی بازار شده است.

مواجهه ایران با فقدان بازار جهانی

ایران سال‌هاست نمی‌تواند سهم قابل‌توجهی از تولیدات خود را به بازارهای جهانی صادر کند. برخلاف ترکیه که بیش از یک میلیون دستگاه خودرو صادر می‌کند و از ارزش افزوده صادرات بهره می‌برد، ایران با فقدان بازار جهانی، بسته‌شدن در مرزهای تحریم و ناتوانی در جذب سرمایه خارجی، بازارهای منطقه را به رقیب واگذار کرده است.

نکته تأسف‌بارتر اینکه صنعت خودرو ایران حتی نتوانسته مانند ترکیه سهمی از بازارهای منطقه‌ای را حفظ کند. کشورهای همسایه که روزگاری مشتری خودروهای ایرانی بودند، اکنون تحت تأثیر کیفیت بهتر، قیمت رقابتی و حضور برندهای جهانی تولیدشده در ترکیه، بازار خود را به رقیب سپرده‌اند. این یک شکست راهبردی و استراتژیک است که نشان می‌دهد ایران نتوانسته به بازیگری صادراتی، قابل‌اعتماد و رقابتی تبدیل شود.

ضعف در صادرات قطعات نیز به‌شدت محسوس است. ترکیه با شبکه‌ای از تأمین‌کنندگان قطعات و تولیدکنندگان OEM، قطعات را وارد زنجیره تأمین جهانی کرده و از این مسیر ارزش افزوده بیشتری ایجاد می‌کند؛ امکانی که صنعت قطعه‌سازی ایران از آن محروم مانده است.

ترکیه ۴۱، ایران هیچ

مقایسه ارزش صادرات گویای همه‌چیز است: ۴۱.۵ میلیارد دلار صادرات صنعت خودرو ترکیه در سال ۲۰۲۵ در برابر تقریباً صفرِ ارزش قابل‌توجه صادرات خودرو ایران (چراکه ایران عمدتاً خودرو صادر نمی‌کند یا صادرات آن در مقیاسی بسیار ناچیز است). این تفاوت فاحش حتی در شرایط فعلی نیز باید در اولویت توجه سیاست‌گذاران قرار بگیرد.

آیا مشکل فقط تحریم است؟

در این شرایط، بسیاری از متولیان و برخی کارشناسان، تحریم‌ها را عامل اصلی وضعیت فعلی می‌دانند. اما آیا مشکل فقط تحریم است؟ به باور گروهی دیگر از کارشناسان، عامل اختلاف میان خودروسازی ایران و ترکیه تنها تحریم نیست؛ بلکه مدیریت، سیاست‌گذاری و حضور شرکت‌های خارجی نقش تعیین‌کننده‌تری دارند. ترکیه با قوانین جذاب سرمایه‌گذاری، تشویق تحقیق و توسعه، همکاری با برندهای بزرگ جهانی و بهره‌گیری از نیروی کار متخصص و شبکه‌های صادراتی، توانسته صنعت خودرو را به موتور اصلی رشد صادراتی خود تبدیل کند. در ایران اما خروج بسیاری از شرکت‌های خارجی، بی‌ثباتی سیاست‌ها، رشد ضعیف فناوری و تمرکز صرف بر بازار داخلی، توان رقابت در منطقه و جهان را از بین برده است.

ترکیه؛ نماد شکست سیاست‌گذاری خودرویی ایران

خروج شرکای خارجی از ایران، افت شدید سرمایه‌گذاری در سال‌های اخیر و انتقال سرمایه و فناوری به مراکز تولیدی در ترکیه، یکی از نمادهای این شکست است؛ جایی که ایران می‌توانست با سرمایه‌گذاری مشترک، حضوری جهانی داشته باشد، اما اکنون شاهد انتقال بخش مهمی از قابلیت‌های صنعتی خود به خارج از کشور است.

در نهایت، از دست رفتن بازار منطقه‌ای و جهانی، پیامد طبیعی این سیاست‌هاست؛ ترکیه با آمار تولید و صادرات میلیونی خودرو، میلیاردها دلار ارزآوری و دسترسی به بازارهای جدید، جایگاه خود را تثبیت کرده، در حالی که ایران با تولید محدود و بازاری صرفاً داخلی، نه‌تنها سودی برای اقتصادش ایجاد نمی‌کند، بلکه از ظرفیت‌های بالقوه خود نیز محروم مانده است. تا زمانی که سیاست‌گذاری صنعتی، همکاری با شرکت‌های خارجی، توسعه زنجیره تأمین و تقویت صادرات به‌طور جدی اجرا نشود، این صنعت حیاتی همچنان در میانه جدول رقابت جهانی باقی خواهد ماند و ترکیه هر سال سهم بیشتری از بازار جهانی را به خود اختصاص خواهد داد.