پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

افت ارز و طلا؛ آیا تب سفته‌بازی از بازار خودرو خارج می‌شود؟

در سال‌های اخیر، کاهش توان بازیگری در بازار مسکن، افزایش ریسک در بازار ارز و طلا و تضمین سود و بخت‌آزمایی برای استفاده از رانت، باعث هجوم سرمایه‌های سرگردان خرد و کلان به بازار خودرو شد. حالا با توجه به افت نرخ ارز و طلا، این پرسش مطرح است که آیا تب سفته‌بازی از بازار خودرو خارج می‌شود؟

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، کاهش نسبی نرخ ارز و افت قیمت طلا در روزهای اخیر و امکان نوسان‌گیری برای حرفه‌ای‌ها، بار دیگر این پرسش را در فضای اقتصادی کشور مطرح کرده است که آیا با کاهش ریسک بازارهای موازی، بخشی از سرمایه‌های خرد از بازار خودرو خارج و در نتیجه فشار تقاضا بر این بازار کاهش می‌یابد؟

در نگاه نخست، این فرض منطقی به نظر می‌رسد، زیرا در سال‌های گذشته، خودرو نه صرفاً به عنوان یک کالای مصرفی، بلکه به عنوان یک دارایی سرمایه‌ای و ابزاری برای حفظ ارزش پول مورد توجه قرار گرفته است، اما بررسی دقیق‌تر ساختار بازار خودرو نشان می‌دهد که پاسخ به این پرسش چندان ساده نیست و کاهش نرخ ارز و طلا، به‌تنهایی نمی‌تواند به معنای پایان تقاضاهای سفته‌بازانه در این بازار باشد.

امکان خروج دلالان از بازار خودرو

واقعیت آن است که طی سال‌های اخیر، رشد شدید نرخ ارز، افزایش قیمت طلا و تشدید انتظارات تورمی، موجب شد بخش قابل توجهی از سرمایه‌های خرد به سمت بازارهایی حرکت کنند که قابلیت حفظ ارزش دارایی را داشتند. خودرو نیز به دلیل فاصله معنادار میان قیمت کارخانه و بازار، محدودیت عرضه، تورم مزمن و چشم‌انداز افزایشی قیمت‌ها، به یکی از مهم‌ترین مقاصد سرمایه‌گذاران خرد تبدیل شد.

اکنون که نرخ ارز روند نزولی به خود گرفته و بازار طلا نیز از هیجانات ماه‌های گذشته فاصله گرفته است، برخی معتقدند انگیزه‌های سرمایه‌گذاری در بازار خودرو نیز کاهش خواهد یافت.

این تحلیل تا حدی درست است. در شرایطی که انتظارات تورمی فروکش کند و فعالان اقتصادی نسبت به ثبات نسبی اقتصاد اطمینان بیش‌تری پیدا کنند، بخشی از تقاضاهای غیرمصرفی به‌طور طبیعی از بازار خودرو خارج می‌شود. سرمایه‌گذار خرد زمانی وارد بازار خودرو می‌شود که اطمینان داشته باشد قیمت‌ها در آینده افزایش خواهد یافت و سودی فراتر از سایر بازارها نصیب او خواهد شد.

ارز و طلا تنها تصمیم‌گیر نیستند

با این حال، مسئله این‌جاست که بازار خودرو ایران تنها تابع نرخ ارز نیست. حتا اگر ارز و طلا در کوتاه‌مدت وارد فاز اصلاحی شوند، مجموعه‌ای از عوامل ساختاری همچنان از تداوم تقاضاهای سرمایه‌ای در بازار خودرو حمایت می‌کنند.

نخستین عامل، تداوم تورم در اقتصاد ایران است. اگرچه ممکن است نرخ ارز برای مدتی کاهش پیدا کند، اما تا زمانی که تورم عمومی در سطوح بالا قرار دارد، نگاه دارایی‌محور به خودرو از بین نخواهد رفت. بسیاری از خریداران خودرو همچنان آن را ابزاری برای حفظ ارزش سرمایه تلقی می‌کنند، نه صرفاً وسیله‌ای برای حمل‌ونقل.

عامل دوم به وضعیت عرضه بازمی‌گردد. بازار خودرو همچنان با محدودیت تولید، مشکلات تأمین قطعات، کمبود سرمایه‌گذاری و عدم تعادل میان عرضه و تقاضا مواجه است. هر زمان که عرضه نتواند پاسخ‌گوی نیاز بازار باشد، زمینه برای حفظ قیمت‌های بالا و تداوم رفتارهای سفته‌بازانه فراهم خواهد بود. تجربه سال‌های اخیر نیز نشان داده است که حتا در دوره‌هایی که نرخ ارز ثبات نسبی داشته، کمبود عرضه مانع از کاهش معنادار قیمت خودرو شده است.

سومین عامل، نبود بازارهای جایگزین مطمئن برای سرمایه‌های خرد است. در بسیاری از اقتصادها، بازار سرمایه، صندوق‌های سرمایه‌گذاری یا ابزارهای مالی متنوع می‌توانند نقدینگی خرد را جذب کنند، اما در ایران، بخشی از جامعه هنوز نسبت به بازارهای مالی اعتماد کافی ندارد و ترجیح می‌دهد دارایی خود را به کالاهای فیزیکی، مانند خودرو، طلا یا مسکن، تبدیل کند. بنابراین، صرف کاهش قیمت ارز و طلا الزاماً به معنای خروج کامل سرمایه‌های خرد از بازار خودرو نخواهد بود.

عامل مهم دیگر، انتظارات سیاسی و اقتصادی است. بازار خودرو بیش از آن‌که به وضعیت فعلی اقتصاد واکنش نشان دهد، به آینده نگاه می‌کند. اگر فعالان بازار تصور کنند کاهش نرخ ارز موقتی است یا تحولات سیاسی و بین‌المللی می‌تواند دوباره زمینه رشد قیمت ارز را فراهم کند، رفتار احتیاطی آن‌ها ادامه خواهد یافت. در چنین شرایطی، خودرو همچنان به عنوان یک سپر تورمی مورد توجه قرار می‌گیرد.

البته نباید فراموش کرد که بخش مهمی از تقاضای موجود در بازار خودرو، تقاضای واقعی و مصرفی است. فرسودگی ناوگان خودروهای شخصی، افزایش هزینه تعمیر و نگهداری خودروهای قدیمی و نیاز خانوارها به جایگزینی خودرو، موجب می‌شود حتا در شرایط کاهش انتظارات تورمی نیز بخشی از تقاضا در بازار باقی بماند.

بنابراین، این گزاره که افت نرخ ارز و طلا می‌تواند به کاهش فشار تقاضا در بازار خودرو منجر شود، در اصل گزاره‌ای منطقی است، اما تنها در سطح کوتاه‌مدت و روانی بازار. در عمل، بازار خودرو ایران تحت تأثیر مجموعه‌ای از متغیرهای ساختاری قرار دارد که نقش آن‌ها به‌مراتب پررنگ‌تر از نوسانات مقطعی ارز و طلا است.

به نظر می‌رسد در هفته‌ها و ماه‌های آینده، احتمال کاهش بخشی از تقاضاهای دلالی و هیجانی وجود داشته باشد، اما انتظار خروج گسترده سفته‌بازان از بازار خودرو چندان واقع‌بینانه نیست. تا زمانی که تورم مهار نشود، شکاف عرضه و تقاضا برطرف نگردد، سیاست‌گذاری صنعت خودرو ثبات پیدا نکند و گزینه‌های جذاب سرمایه‌گذاری برای سرمایه‌های خرد توسعه نیابد، خودرو همچنان بخشی از جایگاه خود را به عنوان یک دارایی سرمایه‌ای حفظ خواهد کرد.

کاهش مقطعی التهاب بازار

در نتیجه، کاهش نرخ ارز و طلا شاید بتواند از شدت التهاب بازار خودرو بکاهد، اما به‌تنهایی قادر نیست ساختار تقاضای این بازار را تغییر دهد. درمان ریشه‌ای سفته‌بازی در بازار خودرو نه در نوسانات کوتاه‌مدت ارز، بلکه در اصلاحات عمیق اقتصادی، مهار تورم، افزایش تولید و بازگشت اعتماد به سایر بازارهای سرمایه‌گذاری نهفته است.