پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

بازگشت جذابیت به بازار خودرو برای دلالان؛ لاتاری دوباره جان می‌گیرد؟

شکاف قیمت کارخانه و بازار دوباره در حال باز شدن است؛ اتفاقی که می‌تواند خودرو را از کالای مصرفی به بلیت طلایی دلالان تبدیل کند و بار دیگر صف‌های میلیونی و سودهای بادآورده را به بازار برگرداند. بازگشت جذابیت به بازار خودرو برای دلالان آیا باعث می‌شود که قرعه‌کشی و لاتاری دوباره جان بگیرد؟

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، بازار خودرو بار دیگر در حال نزدیک شدن به همان زمینی است که سال‌ها دلالان در آن بازی کرده‌اند و مصرف‌کنندگان واقعی، بازندگان اصلی آن بوده‌اند. فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد که در پایان خرداد و تیرماه کاهش یافته و جذابیت سوداگری را تا حدی کم‌رنگ کرده بود، حالا دوباره در مسیر افزایش قرار گرفته است. معنای این اتفاق روشن است؛ هرچه شکاف قیمت بزرگ‌تر شود، خودرو بیشتر از یک کالای مصرفی به ابزاری برای کسب سود تبدیل خواهد شد.

بررسی‌های منتشرشده از بازار نشان می‌دهد میانگین اختلاف قیمت خودرو میان کارخانه و بازار آزاد بار دیگر افزایش یافته و به حدود ۳۷ درصد رسیده است؛ شکافی که در برخی محصولات حتی از ۶۰ درصد نیز عبور می‌کند. این یعنی خرید خودرو از کارخانه می‌تواند بار دیگر به یک سرمایه‌گذاری جذاب تبدیل شود؛ سرمایه‌گذاری‌ای که نه تولیدی در پی دارد و نه ارزش افزوده‌ای ایجاد می‌کند. کافی است متقاضی در طرح فروش خودروساز برنده شود، خودرو را تحویل بگیرد و آن را با فاصله قابل‌توجهی در بازار آزاد بفروشد. دقیقاً همین‌جاست که جذابیت بازار برای دلالان بازمی‌گردد.

بازگشت خودرو به زمین بازی دلالان

تا چند ماه قبل، کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار باعث شده بود انگیزه ورود متقاضیان غیرمصرفی کاهش پیدا کند. وقتی سود خرید و فروش خودرو محدود شود، ثبت‌نام در طرح‌های فروش نیز دیگر جذابیت سابق را نخواهد داشت. اما حالا افزایش نرخ ارز، رشد هزینه‌های تولید، کاهش عرضه، مشکلات تأمین قطعات و مواد اولیه و تشدید نااطمینانی‌های اقتصادی، بار دیگر زمینه افزایش قیمت در بازار را فراهم کرده است.

بررسی ۱۰ محصول ایران‌خودرو نیز این تغییر را نشان می‌دهد. شکاف قیمت این محصولات که در روزهای پایانی خرداد به حدود ۶ درصد رسیده بود، اکنون به حدود ۲۸ درصد افزایش یافته است. این فاصله تنها یک عدد در جدول قیمت‌ها نیست؛ بلکه می‌تواند علامتی برای بازگشت تقاضای غیرمصرفی و شکل‌گیری دوباره رانت باشد.

فاصله کارخانه تا بازار؛ سود بدون تولید

مسئله فقط چند میلیون تومان سود نیست. در برخی خودروها اختلاف قیمت کارخانه و بازار به صدها میلیون تومان می‌رسد. در چنین شرایطی، خودرو می‌تواند بازدهی‌ای ایجاد کند که بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی و حتی تولیدی توان رقابت با آن را ندارند.

وقتی فردی می‌تواند تنها با ثبت‌نام، انتظار برای تحویل خودرو و فروش آن در بازار آزاد به سود قابل‌توجهی برسد، طبیعی است که خودرو دیگر صرفاً کالای مصرفی تلقی نشود. همین مسئله یک پرسش جدی ایجاد می‌کند: آیا می‌توان انتظار داشت دلالان دوباره وارد بازار نشوند؟

واقعیت این است که دلالی در بازار خودرو اتفاقی نیست؛ سیاست‌گذاری اشتباه، دلال تولید می‌کند. زمانی که قیمت خودرو در کارخانه به‌صورت دستوری تعیین شود، اما همان محصول در بازار آزاد با نرخ بالاتری معامله شود، فاصله ایجادشده به محلی برای کسب سود واسطه‌ها تبدیل خواهد شد.

در این میان، خودروساز محصول خود را پایین‌تر از قیمت بازار عرضه می‌کند، مصرف‌کننده واقعی برای خرید باید با هزاران یا حتی میلیون‌ها متقاضی رقابت کند و در نهایت، بخشی از سود نصیب واسطه‌ای می‌شود که حتی یک پیچ خودرو را تولید نکرده است.

رانت؛ سودی که به تولید نمی‌رسد

برآوردهای مختلف از سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد رانت ناشی از اختلاف قیمت کارخانه و بازار خودرو به بیش از ۶۰۰ همت رسیده است. این رقم نشان می‌دهد مسئله فقط گران شدن خودرو نیست؛ بلکه منابع عظیمی از اقتصاد می‌تواند به جای تولید و سرمایه‌گذاری، در مسیر واسطه‌گری و فعالیت‌های غیرمولد حرکت کند.

قیمت‌گذاری دستوری در چنین شرایطی نه الزاماً به نفع خودروساز است و نه در نهایت به سود مصرف‌کننده واقعی تمام می‌شود. برنده این بازی چه کسی است؟ واسطه‌ای که خودرو را نه برای استفاده، بلکه برای فروش می‌خواهد.

آیا لاتاری خودرو دوباره جان می‌گیرد؟

نگرانی اصلی این است که افزایش فاصله قیمت کارخانه و بازار، دوباره موج تقاضای غیرمصرفی را به طرح‌های فروش برگرداند. تجربه سال‌های گذشته نشان داده هر زمان اختلاف قیمت به سطح قابل‌توجهی می‌رسد، ثبت‌نام خودرو به نوعی بخت‌آزمایی اقتصادی تبدیل می‌شود.

اگر این روند ادامه یابد، بازار خودرو بار دیگر با همان چرخه قدیمی مواجه خواهد شد؛ خودروساز می‌فروشد، مردم صف می‌کشند و دلالان سود می‌کنند.

امروز بازار خودرو زیر فشار هم‌زمان رشد نرخ ارز، کاهش عرضه، افزایش هزینه تولید و سیاست‌های دستوری قرار دارد. اگر قیمت بازار به رشد خود ادامه دهد و قیمت کارخانه از واقعیت‌های اقتصادی فاصله بگیرد، شکاف بزرگ‌تر خواهد شد و با بزرگ‌تر شدن این شکاف، جذابیت خودرو برای دلالان نیز افزایش می‌یابد.

بازتولید رانت به زیان مردم

این همان تناقض بزرگ بازار خودرو ایران است؛ سیاستی که قرار بود از مصرف‌کننده حمایت کند، می‌تواند دوباره به بازتولید رانت و تقویت واسطه‌گری منجر شود. اگر سیاست‌گذار برای این شکاف چاره‌ای نیندیشد، احتمالاً لاتاری خودرو دوباره جان خواهد گرفت؛ با این تفاوت که این بار بلیت آن می‌تواند برای دلالان، سودی سنگین‌تر و برای مصرف‌کننده واقعی، صفی طولانی‌تر باشد.