پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

«روز دی اقتصادی» ترامپ؛ چین و آینده بازار خودرو ایران

تهدید «روز دی اقتصادی» ترامپ می‌تواند همکاری چین با ایران را پرریسک‌تر کند؛ تغییری که احتمالاً وابستگی بازار خودرو ایران به برندهای چینی را افزایش می‌دهد.

رئیس‌جمهور آمریکا بار دیگر ایران را با شدیدترین عبارات تهدید کرده است. هرچند تهدید و تحریم تازگی ندارد و واکنش احتمالی ایران نیز تا حدی قابل پیش‌بینی است، یک پرسش مهم باقی می‌ماند؛ «روز دی اقتصادی» ترامپ چه معنایی برای چین و آینده بازار خودرو ایران دارد؟

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، اگر «روز دی اقتصادی» ترامپ از یک تهدید سیاسی به برنامه‌ای عملیاتی تبدیل شود، اثر آن بر بازار خودرو ایران بیش از آنکه در توقف تولید یا واردات یک برند و مدل مشخص دیده شود، در رفتار شرکای تجاری ایران خود را نشان خواهد داد. در این میان، چین مهم‌ترین بازیگر است؛ کشوری که هم خریدار نفت ایران است، هم اصلی‌ترین تأمین‌کننده خودرو و قطعات بازار ایران و هم رقیب اقتصادی آمریکا. باید دید پکن در برابر فشار جدید واشنگتن تا کجا کنار ایران می‌ایستد.

«روز دی» یعنی چه؟

ترامپ با استفاده از عبارت Economic D-Day یا «روز دی اقتصادی» به عملیات معروف متفقین در نرماندی در سال ۱۹۴۴ اشاره کرده است؛ عملیاتی که آغازگر مرحله‌ای تعیین‌کننده در جنگ جهانی دوم بود. در ادبیات سیاسی، D-Day به معنای آغاز اقدامی بزرگ و سرنوشت‌ساز است.

ترامپ با این تعبیر می‌خواهد نشان دهد فشار اقتصادی علیه ایران قرار است وارد مرحله‌ای تازه شود؛ مرحله‌ای که فقط اقتصاد ایران را هدف نمی‌گیرد، بلکه کشورها، شرکت‌ها و شبکه‌هایی را نیز تحت فشار قرار می‌دهد که امکان ادامه تجارت را برای ایران فراهم می‌کنند. برای بازار خودرو، همین بخش اهمیت بیشتری دارد.

چین؛ بازیگر اصلی

چین در این معادله جایگاهی متفاوت دارد. رابطه تهران و پکن صرفاً تجاری نیست. چین نفت ایران را با شرایطی جذاب خریداری می‌کند و در مقابل، ایران یکی از بازارهای کالاهای چینی در منطقه است؛ از خودرو و قطعه گرفته تا تجهیزات صنعتی.

در سال‌های اخیر، خودرو به یکی از ملموس‌ترین نشانه‌های این رابطه تبدیل شده است. برندهای چینی در بازار ایران حضور پررنگی پیدا کرده‌اند و بخش بزرگی از خلأ ایجادشده پس از خروج خودروسازان بزرگ اروپایی، کره‌ای و ژاپنی را پر کرده‌اند.

اگر آمریکا بخواهد فشار اقتصادی جدید را به خریداران نفت ایران و شرکت‌های همکار تهران گسترش دهد، صنعت و بازار خودرو نیز به‌طور مستقیم وارد این تقابل خواهد شد.

نفت ارزان، انگیزه پکن

چین یک دلیل اقتصادی جدی برای ادامه رابطه با ایران دارد؛ نفت ارزان‌تر.

هرچه فشار تحریمی بیشتر شود، قدرت چانه‌زنی ایران در فروش نفت کاهش می‌یابد و احتمال افزایش تخفیف‌ها بیشتر می‌شود. برای پالایشگاه‌های چینی، به‌خصوص مجموعه‌هایی که ارتباط کمتری با بازارهای غربی دارند، چنین شرایطی می‌تواند جذاب باشد.

ایران نیز به بازار چین نیاز دارد. به همین دلیل، میان دو کشور نوعی معامله اقتصادی شکل گرفته که در آن نفت، کالا، خودرو و قطعه می‌توانند بخشی از یک شبکه بزرگ‌تر مبادله باشند. مشکل از جایی آغاز می‌شود که هزینه ادامه این تجارت برای شرکت‌های چینی افزایش پیدا کند.

چین تا کجا ریسک می‌کند؟

پکن میان دو منفعت بزرگ قرار گرفته است؛ دسترسی به انرژی ارزان ایران و حفظ ارتباط با اقتصاد جهانی.

خودروساز چینی که بخش عمده فعالیتش به چین و بازارهای غیرغربی محدود است، احتمالاً ریسک بیشتری برای ادامه همکاری با ایران می‌پذیرد. در مقابل، برندی که در اروپا یا آمریکا حضور دارد، سرمایه‌گذاری خارجی گسترده‌ای انجام داده یا به شبکه مالی بین‌المللی وابسته است، نمی‌تواند به‌سادگی تحریم‌های آمریکا را نادیده بگیرد.

همین مسئله می‌تواند آینده بازار خودرو ایران را تغییر دهد. احتمالاً همه برندهای چینی رفتار یکسانی نخواهند داشت. شرکت‌های بزرگ‌تر و جهانی‌تر محتاط‌تر می‌شوند و مجموعه‌های کم‌ارتباط‌تر با غرب، فضای بیشتری برای ادامه همکاری پیدا می‌کنند؛ البته مانند سال‌های اخیر، به‌شکل غیرمستقیم و چراغ‌خاموش.

تقابل پکن و واشنگتن

موضوع زمانی حساس‌تر می‌شود که فشار آمریکا مستقیماً شرکت‌های چینی را هدف بگیرد.

آمریکا پیش‌تر نیز پالایشگاه‌ها و شرکت‌های چینی مرتبط با خرید نفت ایران را تحریم کرده و پکن در برابر برخی اقدامات واشنگتن واکنش نشان داده است. اگر «روز دی اقتصادی» به تحریم گسترده‌تر شرکت‌های چینی منجر شود، پرونده ایران می‌تواند به یکی دیگر از میدان‌های رقابت اقتصادی چین و آمریکا تبدیل شود.

بااین‌حال، نباید انتظار داشت چین برای ایران وارد جنگی اقتصادی و تمام‌عیار شود. حجم تجارت چین با آمریکا و اروپا بسیار بزرگ‌تر از تجارت این کشور با ایران است. سناریوی محتمل‌تر این است که پکن همکاری با تهران را حفظ کند، اما شکل آن را گزینشی‌تر و کم‌ریسک‌تر سازد.

تجربه ۱۳۹۷ هنوز زنده است

بازار خودرو ایران یک بار این منطق را تجربه کرده است. پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷، شرکت‌های بزرگ اروپایی یکی پس از دیگری از ایران فاصله گرفتند. برای شرکتی که بازار مهمی در اروپا یا آمریکا دارد، ادامه فعالیت در ایران به‌اندازه‌ای ارزشمند نبود که خطر از دست دادن بازارهای بزرگ‌تر یا مواجهه با تحریم‌های آمریکا را بپذیرد.

به همین دلیل، نباید انتظار داشت برندهای جهانی که بازار قدرتمندی در اروپا دارند یا با شرکای آمریکایی و اروپایی همکاری می‌کنند، در دوره تازه فشار به‌راحتی وارد بازار ایران شوند یا فعالیت خود را گسترش دهند.

این همان درسی است که بازار خودرو ایران از سال ۱۳۹۷ گرفته است؛ برندها فقط به جذابیت بازار ایران نگاه نمی‌کنند، بلکه هزینه ماندن در آن را نیز می‌سنجند.

همسایه‌ها چه می‌کنند؟

رفتار همسایگان نیز یکسان نخواهد بود. روسیه از نظر سیاسی نزدیک‌ترین گزینه به ایران است و تجربه تحریم باعث شده سازوکارهای همکاری غیرغربی را بهتر بشناسد. اقتصاد روسیه نیز زیر فشار تحریم قرار دارد و بعید است مسکو برای همکاری با ایران هزینه‌ای فراتر از منافع خود بپردازد.

ترکیه از یک‌سو رابطه اقتصادی مهمی با ایران دارد و از سوی دیگر به اروپا و نظام مالی غرب وابسته است. ازاین‌رو احتمالاً همکاری را در حوزه‌های کم‌ریسک حفظ می‌کند، اما در برابر تحریم‌های ثانویه محتاط خواهد بود.

پاکستان نیز می‌تواند روابط اقتصادی خود با ایران را ادامه دهد، ولی وضعیت اقتصادی و نیاز این کشور به تعاملات خارجی باعث می‌شود در برابر فشار آمریکا حساب‌شده رفتار کند.

در جنوب، عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز با همین دوگانگی مواجه‌اند. ایران برای آن‌ها یک شریک اقتصادی مهم است، اما ارتباط با اقتصاد جهانی و آمریکا محدودیت‌هایی ایجاد می‌کند. پس از جنگ رمضان، رابطه ایران با کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز دیگر مانند گذشته نیست. همسایگی به معنای همراهی کامل با ایران نخواهد بود.

سه آینده برای بازار خودرو

در چنین شرایطی، سه سناریو را می‌توان برای بازار خودرو ایران تصور کرد.

در سناریوی نخست، چین می‌ماند اما محتاط‌تر عمل می‌کند. برندهای کم‌ریسک‌تر به همکاری ادامه می‌دهند و بازار ایران همچنان به محصولات چینی دسترسی خواهد داشت.

در سناریوی دوم، فشار آمریکا افزایش می‌یابد و شرکت‌های بزرگ‌تر چینی نیز عقب می‌نشینند. در این حالت، تنوع برندها و مدل‌ها کاهش پیدا می‌کند و نقش شرکت‌های کوچک‌تر و واسطه‌ها پررنگ‌تر می‌شود.

در سناریوی سوم، مسئله از تحریم ایران فراتر می‌رود و به بخشی از تقابل اقتصادی چین و آمریکا تبدیل می‌شود. در چنین وضعی، ایران می‌تواند برای پکن به یکی از میدان‌های آزمون مقاومت اقتصادی در برابر واشنگتن تبدیل شود.

محتمل‌ترین مسیر، همان سناریوی میانه است؛ چین کنار ایران می‌ماند، اما نه به هر قیمت. برای بازار خودرو ایران نیز «روز دی اقتصادی» الزاماً به معنای پایان حضور خودروهای چینی نیست. حتی ممکن است وابستگی این بازار به چین بیشتر شود؛ با برندهایی که برای همکاری با ایران ریسک کمتری دارند و روابطی که محتاطانه‌تر، غیرمستقیم‌تر و پیچیده‌تر از گذشته شکل می‌گیرند.