سهمیه ویژه سوخت کامیون ها اعلام شد؛ نوشداروی وزارت راه یا وعده ای روی کاغذ؟

دولت از برنامه تازه ای برای شارژ سهمیه و تنخواه سوخت ناوگان سنگین حامل کالاهای ضروری پرده برداشت. بر اساس این تصمیم جدید کامیون هایی که بار کالای اساسی را از بنادر شمال و جنوب به سراسر کشور حمل میکنند در اولویت دریافت گازوئیل مازاد قرار میگیرند.

یکی از ابهامات اصلی جامعه رانندگان پس از صحبت های فرزانه صادق وزیر راه و شهرسازی شفاف سازی گروه های هدف این طرح بود. طبق اعلام رسمی وزارت راه و شهرسازی این سهمیه به کل ناوگان جاده ای تعلق نمی گیرد بلکه تنها مختص بخش خاصی از رانندگان ترابری سنگین است.

کامیون های مشمول دریافت تنخواه و گازوئیل ویژه شامل موارد زیر هستند:

• کشنده های فعال در خطوط انتقال کالای اساسی از بنادر جنوبی کشور
• ناوگان باربری بار گیرنده از بنادر شمالی
• کامیون های ویژه حمل بار ضروری از بندر استراتژیک چابهار

دولت اعلام کرده هدف اصلی از این مرزبندی کاهش رسوب کالا در اسکله ها و ترخیص سریع محموله های گندم نهاده های دامی و اقلام حیاتی به مقصد بازار مصرف است.

فرمول محاسبه گازوئیل تخصیصی و ابهام در ارقام

طبق گفته های مسئولان دولتی تخصیص این سوخت تشویقی بر پایه دو شاخص پیمایش ثبت شده در بارنامه و نوع ماموریت محوله ارزیابی خواهد شد. با این حال هنوز جدول عددی مشخصی برای حجم لیتر تنخواه اعلام نشده و فرمول دقیق میزان گازوئیل به ازای هر تن کیلومتر در ابهام قرار دارد.

اجرای این تصمیم به همکاری سازمان راهداری و شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی وابسته است. از سوی دیگر موضوع استقرار جایگاه های سوخت رسانی سیار در جاده های بیابانی و گلوگاه های محروم جنوب به ویژه مسیرهای طولانی منتهی به چابهار مطرح شده است تا ناوگان در مسیرهای فاقد پمپ بنزین و گازوئیل زمین گیر نشود.

نقد کارشناسی؛ گره کوری که با سهمیه گزینشی باز نمیشود

با وجود ظاهر امیدبخش این خبر فعالان و کارشناسان ترابری سنگین با دیدی انتقادی به این مصوبه نگاه میکنند. چالش های ساختاری متعددی وجود دارد که نشان می دهد راه حل های مقطعی می تواند درد کهنه سوخت رانندگان را درمان کند:

1. ایجاد تبعیض در ناوگان جاده ای: بخش بزرگی از رانندگان کشور مصالح ساختمانی مواد صنعتی و تولیدات کارخانه ها را جابجا میکنند. اولویت دادن صرف به ناوگان بنادر نوعی طبقه بندی ناعادلانه در تخصیص سرمایه ملی ایجاد کرده و مشکلات سایر رانندگان در صف های طولانی جایگاه ها را نادیده میگیرد.
2. ابهام در پایش و سهمیه های کاغذی: تا زمانی که نرخ پایه گازوئیل به ازای پیمایش واقعی اصلاح نشود اعلام سهمیه ویژه به صورت تنخواه تنها یک مسکن موقت است. راننده نمیتواند با وعده نامشخص وارد جاده های چند هزار کیلومتری شود در حالی که کارت های سوخت در جایگاه های بین راهی اغلب مسدود یا بدون موجودی هستند.
3. چالش سوخت رسانی سیار: ایده تانکرهای سیار در جاده های طولانی جنوب سال هاست مطرح میشود اما در عمل مدیریت ناوگان سوخت رسان سیار نیازمند نظارت دقیق است. خطر تشکیل بازار سیاه گازوئیل در مناطق مرزی و ضعف شبکه توزیع دو مانع بزرگ بر سر راه تحقق این وعده به شمار می روند.

فرجام سخن

تسریع در خروج کالاهای حیاتی از اسکله ها ضرورتی انکارناپذیر برای تنظیم بازار کشور است اما نجات چرخه لجستیک با اقدامات ضربتی و گزینشی ممکن نیست. وزارت راه و شهرسازی و وزارت نفت اگر به راستی به دنبال حل بحران سوخت ترانزیت داخلی هستند باید سامانه تخصیص بر خط پیمایش را برای تمام رانندگان کشور شفاف کنند و گلوگاه های سهمیه بندی را بدون نیاز به صدور بخشنامه های جزیره ای از میان بردارند.