تفاوت‌های اصلی موتور بنزینی و دیزلی چیست؟

موتور بنزینی و دیزلی
موتور بنزینی و دیزلی

موتور بنزینی و دیزلی هر دو از احتراق سوخت برای تولید نیرو استفاده می‌کنند، اما شیوه روشن شدن مخلوط سوخت و هوا، نسبت تراکم، نحوه تولید گشتاور، مصرف سوخت و حتی نوع قطعاتی که در آنها تحت فشار قرار می‌گیرند با یکدیگر تفاوت دارد. به همین دلیل موتورهای بنزینی معمولاً نرم‌تر، سبک‌تر و مناسب‌تر برای خودروهای سواری هستند، در حالی که موتورهای دیزلی به دلیل گشتاور بالا، مصرف سوخت کمتر و توانایی کار طولانی‌مدت، بیشتر در خودروهای سنگین، پیکاپ‌ها، ماشین‌آلات و برخی خودروهای مسافرتی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، تفاوت میان این دو موتور فقط به نوع سوخت محدود نمی‌شود و از همان لحظه‌ای که هوا وارد سیلندر می‌شود، فرآیند احتراق آنها مسیر متفاوتی پیدا می‌کند. همین تفاوت بنیادی باعث شده هرکدام مزایا و محدودیت‌های خاص خود را داشته باشند.

تفاوت اصلی در نحوه احتراق است

در موتور بنزینی، هوا و سوخت با یکدیگر ترکیب می‌شوند و مخلوط حاصل توسط شمع جرقه می‌زند. شمع در لحظه‌ای مشخص جرقه ایجاد می‌کند و احتراق آغاز می‌شود.

اما در موتور دیزلی معمولاً شمع جرقه وجود ندارد. ابتدا فقط هوا وارد سیلندر می‌شود و پیستون آن را با نسبت تراکم بسیار بیشتری فشرده می‌کند. این فشرده شدن باعث افزایش شدید دمای هوا می‌شود و سپس سوخت دیزل با فشار بالا داخل سیلندر تزریق می‌شود و در اثر دمای زیاد هوا خودبه‌خود مشتعل می‌شود.

به همین دلیل موتور دیزلی از نظر ساختار احتراق به فشار و دمای بیشتری نیاز دارد و قطعات داخلی آن نیز معمولاً باید مقاوم‌تر ساخته شوند.

موتور دیزلی نسبت تراکم بیشتری دارد

نسبت تراکم یکی از تفاوت‌های مهم میان این دو نوع موتور است. در موتور بنزینی، اگر نسبت تراکم بیش از حد بالا برود ممکن است احتراق زودرس یا ناک ایجاد شود، به همین دلیل نسبت تراکم باید با عدد اکتان سوخت و طراحی موتور هماهنگ باشد.

در موتور دیزلی، بالا بودن نسبت تراکم بخشی از اساس عملکرد موتور است، زیرا همین تراکم زیاد هوا را آن‌قدر گرم می‌کند که سوخت پس از تزریق مشتعل شود.

نسبت تراکم بالاتر باعث می‌شود موتور دیزلی از انرژی موجود در سوخت بهتر استفاده کند و همین موضوع یکی از دلایل مصرف سوخت پایین‌تر آن نسبت به یک موتور بنزینی هم‌رده است.

چرا موتور دیزلی گشتاور بیشتری دارد؟

یکی از ویژگی‌هایی که معمولاً با موتورهای دیزلی شناخته می‌شود، گشتاور بالای آنها در دور موتور پایین است. احتراق در موتور دیزل با فشار بالایی انجام می‌شود و طراحی موتور نیز معمولاً به گونه‌ای است که در دورهای پایین نیروی زیادی تولید کند. به همین دلیل یک موتور دیزلی ممکن است در دور موتور ۱۵۰۰ تا ۲۵۰۰ دور در دقیقه بیشترین گشتاور خود را ارائه دهد، در حالی که موتور بنزینی برای رسیدن به حداکثر توان و گشتاور معمولاً به دور بیشتری نیاز دارد.

این ویژگی باعث می‌شود موتور دیزلی برای کشیدن بار، حرکت در سربالایی، یدک‌کشی و استفاده در خودروهای سنگین بسیار مناسب باشد. برای همین است که کامیون‌ها، اتوبوس‌ها و بسیاری از پیکاپ‌های کاری از موتور دیزلی استفاده می‌کنند.

موتور بنزینی دور موتور بالاتری دارد

در مقابل، موتور بنزینی معمولاً سبک‌تر و سریع‌دورتر است و می‌تواند با دور موتور بیشتری کار کند. احتراق کنترل‌شده توسط شمع و ساختار سبک‌تر قطعات به موتور بنزینی اجازه می‌دهد دورهای بالاتری را تجربه کند و به همین دلیل بسیاری از خودروهای اسپرت از موتور بنزینی استفاده می‌کنند.

موتور بنزینی معمولاً واکنش سریع‌تری به پدال گاز دارد و در دورهای بالا قدرت بیشتری تولید می‌کند، در حالی که موتور دیزلی بیشتر بر گشتاور در دور پایین تکیه دارد.

مصرف سوخت دیزل کمتر است

یکی از بزرگ‌ترین مزیت‌های موتور دیزلی، بازده حرارتی بالاتر آن است. این موتورها معمولاً از هر مقدار سوخت انرژی بیشتری استخراج می‌کنند و در شرایط مشابه می‌توانند مصرف سوخت کمتری نسبت به موتور بنزینی داشته باشند.

البته اختلاف مصرف به نوع خودرو، وزن، گیربکس، فناوری موتور و نحوه رانندگی بستگی دارد، اما در استفاده‌های جاده‌ای و طولانی‌مدت، موتورهای دیزلی معمولاً مزیت مشخصی از نظر مصرف سوخت دارند.

همین موضوع یکی از دلایل محبوبیت خودروهای دیزلی در حمل‌ونقل تجاری است، زیرا در خودروهایی که سالانه مسافت بسیار زیادی طی می‌کنند، حتی چند لیتر اختلاف مصرف در صد کیلومتر می‌تواند در پایان سال تفاوت مالی بزرگی ایجاد کند.

چرا موتور دیزل سنگین‌تر است؟

فشار احتراق در موتور دیزلی بالاتر است و قطعات داخلی آن باید نیروی بیشتری را تحمل کنند. به همین دلیل بلوک موتور، پیستون‌ها، شاتون‌ها و میل‌لنگ معمولاً مقاوم‌تر و سنگین‌تر ساخته می‌شوند. سیستم سوخت‌رسانی دیزل نیز به دلیل نیاز به تزریق سوخت با فشار بسیار بالا پیچیده و دقیق است. در نتیجه یک موتور دیزلی با حجم مشابه معمولاً از موتور بنزینی سنگین‌تر است و هزینه ساخت بیشتری دارد.

موتور بنزینی نرم‌تر و کم‌صداتر است

یکی از دلایلی که موتورهای بنزینی در خودروهای سواری محبوب‌تر هستند، عملکرد نرم‌تر آنهاست. احتراق در موتور بنزینی معمولاً آرام‌تر و یکنواخت‌تر انجام می‌شود و لرزش و صدای کمتری به کابین منتقل می‌کند. موتورهای دیزلی قدیمی به دلیل فشار احتراق بالا و نحوه تزریق سوخت، صدای تق‌تق مشخص و لرزش بیشتری داشتند.

در موتورهای دیزلی جدید با استفاده از تزریق چندمرحله‌ای، سیستم سوخت‌رسانی دقیق و عایق‌بندی بهتر، این اختلاف بسیار کمتر شده است، اما در شرایط مشابه موتور بنزینی همچنان معمولاً آرام‌تر و کم‌صداتر است.

دوام موتور دیزل چرا بیشتر است؟

موتورهای دیزلی معمولاً برای تحمل فشار بالاتر طراحی می‌شوند و همین ساختار مقاوم می‌تواند باعث طول عمر زیاد آنها شود، به‌خصوص اگر نگهداری صحیح انجام شود. در خودروهای تجاری، کارکردهای چندصد هزار کیلومتری برای موتور دیزل غیرعادی نیست.

با این حال دوام بالا به معنی ارزان بودن تعمیر نیست. قطعاتی مانند انژکتورهای فشار بالا، توربوشارژر، پمپ فشارقوی و سیستم کنترل آلایندگی در موتور دیزل می‌توانند بسیار گران باشند و اگر کیفیت سوخت یا نگهداری مناسب نباشد، هزینه تعمیر سنگینی ایجاد کنند. بنابراین موتور دیزل ممکن است دیرتر نیاز به تعمیر اساسی پیدا کند، اما خرابی بعضی قطعات جانبی آن معمولاً ارزان نیست.

سیستم سوخت‌رسانی دیزل پیچیده‌تر است

در بسیاری از موتورهای دیزلی مدرن، سوخت با فشار بسیار بالا به ریل مشترک منتقل و سپس توسط انژکتورها با دقت بالا داخل سیلندر پاشیده می‌شود.

این سیستم باعث می‌شود احتراق بهتر کنترل شود، صدا کاهش پیدا کند و مصرف سوخت و آلایندگی کمتر شود، اما نسبت به آلودگی سوخت بسیار حساس است.

وجود آب یا ذرات آلوده در سوخت دیزل می‌تواند به پمپ و انژکتورها آسیب بزند، در حالی که هزینه تعمیر این قطعات معمولاً بالا است.

آلایندگی این دو موتور هم متفاوت است

موتور بنزینی و دیزلی هر دو آلایندگی دارند، اما نوع آلاینده‌های غالب آنها متفاوت است. موتورهای دیزلی به دلیل مصرف سوخت کمتر معمولاً در شرایط مشابه دی‌اکسیدکربن کمتری تولید می‌کنند، اما در مقابل تولید اکسیدهای نیتروژن و ذرات معلق در آنها چالش مهم‌تری است.

به همین دلیل خودروهای دیزلی جدید به سیستم‌های پیچیده‌ای مانند فیلتر ذرات و سامانه‌های کاهش اکسیدهای نیتروژن مجهز شده‌اند.

موتورهای بنزینی نیز با گسترش تزریق مستقیم سوخت به سیستم‌های کنترل آلایندگی پیشرفته‌تری نیاز پیدا کرده‌اند و بنابراین فاصله فناوری دو گروه در سال‌های اخیر کمتر شده است.

کدام موتور برای استفاده شهری مناسب‌تر است؟

برای استفاده روزمره شهری، موتور بنزینی معمولاً انتخاب ساده‌تری است، زیرا سریع‌تر گرم می‌شود، صدای کمتری دارد و در مسیرهای کوتاه عملکرد مناسبی ارائه می‌دهد.

موتورهای دیزلی مدرن، به‌خصوص نمونه‌های مجهز به فیلتر ذرات، بیشتر با رانندگی‌های طولانی و جاده‌ای سازگار هستند. اگر خودرو دائماً مسیرهای بسیار کوتاه طی کند، ممکن است فیلتر ذرات فرصت لازم برای پاک‌سازی خود را پیدا نکند و مشکلاتی ایجاد شود.

به همین دلیل دیزل برای خودرویی که مسافت زیادی طی می‌کند مزیت بیشتری دارد، در حالی که در استفاده شهری محدود، مزایای آن ممکن است کمتر به چشم بیاید.

کدام‌یک بهتر است؟

پاسخ به نوع استفاده بستگی دارد. موتور بنزینی معمولاً سبک‌تر، آرام‌تر، سریع‌دورتر و از نظر تعمیر و نگهداری ساده‌تر است، در حالی که موتور دیزلی مصرف سوخت کمتر، گشتاور بیشتر و دوام مناسبی برای کارکردهای سنگین و طولانی ارائه می‌دهد.

اگر خودرو بیشتر برای رفت‌وآمد شهری و استفاده شخصی خریداری شده باشد، موتور بنزینی معمولاً انتخاب منطقی‌تری است، اما برای خودروهای سنگین، حمل بار، یدک‌کشی و پیمایش زیاد جاده‌ای، مزیت گشتاور و مصرف سوخت موتور دیزلی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در نهایت تفاوت اصلی این دو موتور فقط در نوع سوخت نیست؛ موتور بنزینی با جرقه کار می‌کند و معمولاً بر نرمی و دور موتور بالاتر تمرکز دارد، در حالی که موتور دیزل با تراکم بالا و خوداشتعالی کار می‌کند و نقطه قوت اصلی آن گشتاور زیاد و بازده بالاتر است.

تازه ترین اخبار و ویدیوهای خودرویی را در کانال تلگرام و اینستاگرام اسب بخار دنبال کنید.